Sygnatura akt VIII U 2882/26
UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 10 lipca 2026 r. , po rozpatrzeniu wniosku z dnia 30.06.2026r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w T. odmówił - wszczęcia postępowania w sprawei ponownego wysokości emerytury O. M. , na podstawie art. Art. 61 kodeksu postępowania administracyjnego, oraz art. 116 ust. 1 , art. 124 , art. 83b ust. 1 ustawy z dnia 19.12,.1998. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
(decyzja - k. 18 akt ZUS)
Odwołanie, od przedmiotowej decyzji, wniosła , w dniu 3.08.2026r., O. M., wnosząc o zmianę zaskarżonej decyzji , przez ustalenie, że ubezpieczonej przysługuje prawo do ponownego ustalenia wysokości emerytury, z pominięciem pomniejszenia podstawy wymiaru o kwotę pobranych emerytur wcześniejszych w trybie art. 25 ust. 1 b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 o emeryturach i rentach z FUS (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1631 z późn. zm.) .
Ubezpieczona podniosła , że obejmują ją skutki wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 r. (SK 140/20).
(odwołanie - k. 3-4)
W odpowiedzi na odwołanie, organ rentowy wniósł o jego oddalenie, podnosząc, ze w dniu 22.07.2024r. wnioskodawczyni wystąpiła ze skargą o wznowienie postępowania w sprawie w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4.06.2024r. SK 140/20. Prawomocną decyzją z dnia 24.07.2024r ZUS odmówił ponownego ustalenia wysokości świadczenia na podstawie art. 114 ustawy z dnia 19.12,.1998. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych . Odwołanie wnioskodawczyni od tej decyzji Sąd Okręgowy w Łodzi oddalił wyrokiem z dnia 10.12.2024r. w sprawie VIII U (...)
ZUS wskazał, że brak podstaw do przeliczenia świadczenia , na podstawie art. 114 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 o emeryturach i rentach z FUS (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1631 z późn. zm.), albowiem - zgodnie, z treścią art. 114 w sprawie zakończonej prawomocną decyzją organ rentowy, na wniosek osoby zainteresowanej lub z urzędu, uchyla lub zmienia decyzję i ponownie ustala prawo do świadczeń lub ich wysokość, jeżeli:
1.
po uprawomocnieniu się decyzji zostaną przedłożone nowe dowody lub ujawniono nowe okoliczności
istniejące przed wydaniem tej decyzji, które mają wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość;
2.
decyzja została wydana w wyniku przestępstwa;
3.
dowody, na podstawie których ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe;
4.
decyzja została wydana na skutek świadomego wprowadzenia w błąd organu rentowego przez osobę pobierającą świadczenie;
5.
decyzja została wydana w oparciu o inną decyzję lub orzeczenie sądu, które zostało następnie uchylone, zmienione albo stwierdzono jego nieważność;
6.
przyznanie świadczeń lub nieprawidłowe obliczenie ich wysokości nastąpiło na skutek błędu organu rentowego.
(odpowiedź na odwołanie - k. 5)
Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:
O. M. urodził się (...)
(bezsporne)
Decyzją z dnia 2 .02. 2010 r., znak (...) , po rozpoznaniu wniosku z dnia 18.12.2009r. , organ rentowy przyznał O. M. , emeryturę od 18.01. 2010 r., tj od osiągniecia wieku emerytalnego.
Do ustalenia wysokości podstawy wymiaru emerytury, ZUS przyjął dochód, stanowiący podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne z 10 lat kalendarzowych , poprzedzających rok, w którym przyznano zasiłek przedemerytalny . Wskaźnik wysokości podstawy wymiaru wyniósł 70,50%.
( decyzja z dnia 2.02.2010 k. 32 akt ZUS)
W dniu 24.11.2015r. wnioskodawczyni złożyła wniosek o emeryturę w wieku powszechnym
(wniosek k. 1 II tom akt ZUS)
ZUS, decyzja z dnia 8.12.2015r. znak (...) przyznał wnioskodawczyni prawo do emerytury powszechnej od dnia 1.11.2015r
.
Podstawę obliczenia emerytury stanowiła kwota składek na ubezpieczenie emerytalne oraz kapitału początkowego, z uwzględnieniem waloryzacji składek i kapitału początkowego, zewidencjonowanych na koncie do końca miesiąca poprzedzającego miesiąc, od którego przysługuje wypłata emerytury.
Podstawa obliczenia emerytury podlegała pomniejszeniu ,o kwotę stanowiącą sumę kwot pobranych emerytur, w wysokości przed odliczeniem zaliczki na podatek dochodowy i składki na ubezpieczenie zdrowotne.
Emerytura stanowiła równowartość kwoty, będącej wynikiem podzielenia podstawy obliczenia emerytury, przez średnie dalsze trwanie życia, dla osób w wieku równym wiekowi przejścia na emeryturę.
Wysokość emerytury została obliczona zgodnie z zasadami określonymi w art. 26 ustawy emerytalnej.
Do obliczenia emerytury przyjęto średnie dalsze trwanie życia wynikające z tablicy trwania życia - 253, 90 miesięcy . Emerytura, ustalona tą decyzją została zawieszona ponieważ była świadczeni mniej korzystnym.
(decyzja z dnia 8.12.2015 . - k. 10-12 II tom akt ZUS)
W dniu 22.07.2024r. wnioskodawczyni złożyła wniosek o przeliczenie emerytury w trybie art. 114 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 o emeryturach i rentach z FUS (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1631 z późn. zm.), z powołaniem się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4.06.2024r. (SK 140/20) . Do wniosku
nie załączyła żadnych dokumentów, umożliwiających przeliczeniu lub zmianę wysokości świadczenia
(wniosek k. 15 II tom akt ZUS)
Decyzją z dnia 24.07.2026r. ZUS, po rozpoznaniu wniosku z dnia 22.07.2024r. , odmówił ponownego przeliczenia emerytury
, w trybie art. 114 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 o emeryturach i rentach z FUS (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1631 z późn. zm.)
(decyzja z dnia 24.07.2024 k. 16 II tom akt ZUS)
Wnioskodawczyni złożyła odwołanie od tej decyzji .
Wyrokiem z dnia 10.12.2024r. w sprawie
VIII U (...), Sąd Okręgowy w Łodzi oddalił odwołanie wnioskodawczyni
(okoliczności bezsporne -
kopia wyroku k. 19 akt sądowych
)
W dniu 30.06.2026r. wnioskodawczyni złożyła ponowny wniosek o przeliczenie emerytury w trybie art. 114 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 o emeryturach i rentach z FUS (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1631 z późn. zm.), z powołaniem się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4.06.2024r. (SK 140/20) i wypłatę wyrównania świadczenia wraz z odsetkami za okres 3 lat wstecz od dnia złożenia wniosku. . Do wniosku
nie załączyła żadnych dokumentów, umożliwiających przeliczeniu lub zmianę wysokości świadczenia.
( wniosek k. 17 II tom akt ZUS)
Zaskarżoną decyzją z dnia 10 lipca 2026 r. , po rozpatrzeniu wniosku z dnia 30.06.2026r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w T. odmówił - wszczęcia postępowania w sprawie ponownego wysokości emerytury O. M. , na podstawie art. 61 kodeksu postępowania administracyjnego, oraz art. 116 ust. 1 , art. 124 , art. 83b ust. 1 ustawy z dnia 19.12,.1998. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
( decyzja k. 16 II tom akt ZUS)
Trybunał Konstytucyjny, wyrokiem z
dnia 4 czerwca 2024 r., w sprawie o sygn. akt SK 140/20, orzekł, że art. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1251) w zakresie, w jakim dotyczy osób, które złożyły wniosek o przyznanie świadczeń, o których mowa w tym przepisie, przed 6 czerwca 2012 r. (przed ogłoszeniem ustawy wprowadzającej), jest niezgodny z art. 67 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji. W uzasadnieniu wskazano, że wyrok wpłynie wyłącznie na sytuację osób, które nie nabyły prawa do emerytury wynikającej z osiągnięcia wieku emerytalnego przed 1 stycznia 2013 roku – uposażeni mieli świadomość zmian oraz możliwość uniknięcia ich konsekwencji.
Powyższe orzeczenie nie zostało ogłoszone w Dzienniku Ustaw.
(bezsporne)
Powyższy stan faktyczny jest bezsporny i został ustalony na podstawie dokumentów, zawartych w aktach ubezpieczeniowych, których wiarygodności , strony nie kwestionowały.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Odwołanie ubezpieczonej nie jest zasadne.
Z dokonanych, niespornych ustaleń wynika, iż prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 10.12.2024r. w sprawie sygn. akt VIII U (...) , odwołanie ubezpieczonej , od decyzji merytorycznej z dnia 24.07.2024 r. zostało oddalone. Kolejny wniosek Odwołującej się z 30.06.2026r. , oparty jest na tożsamej argumentacji prawnej.
W tym miejscu należy wskazać, że zgodnie z 365 § 1 k.p.c. prawomocne orzeczenie wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej. Instytucja ta statuuje tzw. moc wiążącą prawomocnego wyroku. Oznacza ona nakaz przyjmowania przez organ rentowy oraz sądy, orzekające w kolejnych sprawach, że kwestia prawna, która była przedmiotem rozstrzygnięcia, kształtuje się tak, jak to oceniono w prawomocnym orzeczeniu. Związanie to wyklucza możliwość ponownego badania i dokonywania odmiennych ustaleń faktycznych czy interpretacji prawnych w zakresie stosunku prawnego objętego wcześniejszym wyrokiem.
W konsekwencji, zarówno Sąd w obecnym składzie, jak i organ rentowy są bezwzględnie związani prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 10.12.2024 r. w sprawie VIII U (...). Niedopuszczalne jest , zatem, merytoryczne weryfikowanie, tych samych zarzutów, pod pozorem wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, w którym, w rzeczywistości, skarżąca podnosi taką samą argumentację, co poprzednio w ww. prawomocnie zakończonej sprawie, używając jedynie nieco innych sformułowań. Ustalony wyrokiem sądowym i chroniony powagą rzeczy osądzonej (
res iudicata) stan prawny nie może być po raz kolejny rewidowany, na podstawie, ocenionych już wcześniej, prawomocnie, przez, sąd jej twierdzeń. Powaga rzeczy osądzonej wynikająca z art. 365 § 1 k.p.c. bezwzględnie obliguje organ rentowy do odmowy wszczęcia postępowania w sytuacji, gdy ubezpieczony inicjuje proces w oparciu o argumenty tożsame z tymi, które legły u podstaw oddalenia jego wcześniejszych odwołań przez sądy powszechne.
Powołane, przez skarżącą, w odwołaniu, konstytucyjne prawo do sądu oraz zasada zaufania obywatela do państwa (art. 2 i 45 Konstytucji RP), nie oznaczają, że strona może, bez ograniczeń i w nieskończoność, inicjować postępowania administracyjne i procesy sądowe w tej samej, prawomocnie osądzonej sprawie, ignorując stabilność i powagę wyroków sądowych.
Jak wskazał Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 17.01.2019 r., sygn. akt II UK 573/17, w sytuacji gdy ubezpieczony składa wniosek, który w swojej istocie nie zawiera nowych dowodów ani nie ujawnia nowych okoliczności w rozumieniu przepisów o wznowieniu postępowań, organ rentowy nie ma podstaw do merytorycznego otwarcia sprawy na nowo. Sąd Najwyższy potwierdził, że w takim przypadku wydanie decyzji o odmowie wszczęcia postępowania – na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. w zw. z art. 83b ust. 1 ustawy o s.u.s. – jest jedynym procesowo dopuszczalnym i prawnie obligującym rozwiązaniem, chroniącym porządek prawny przed bezcelowym powielaniem postępowań administracyjnych.
Skoro więc organ rentowy słusznie zidentyfikował brak podstaw prawnych do merytorycznego procedowania, zaistniała "inna przyczyna" uniemożliwiająca wszczęcie postępowania. Obligowało to ZUS do wydania – w rozpoznaniu złożonego przez odwołującą się, wniosku z dnia 30.06.2026r. – decyzji odmownej na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. w zw. z art. 83b ust. 1 ustawy o s.u.s., co ZUS prawidłowo wykonał, wydając zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzję z 10.07.2026 r.
Należy przypomnieć, że, w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, przedmiot rozpoznania sprawy wyznacza decyzja organu rentowego, od której wniesiono odwołanie i, tylko w tym zakresie, podlega ona kontroli sądu, zarówno, pod względem jej formalnej poprawności jak i merytorycznej zasadności
(tak SA w X. w wyroku z 18.03.2015 r, III AUa 15/15, Lex nr 1661234). Postępowanie sądowe w sprawach, dotyczących wysokości świadczeń, wszczynane jest w rezultacie odwołania wniesionego od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Ma więc ono charakter odwoławczy. Jego przedmiotem jest ocena zgodności z prawem - w aspekcie formalnym i materialnym - decyzji wydanej przez organ rentowy na wniosek ubezpieczonego lub z urzędu. Z ukształtowanego orzecznictwa Sądu Najwyższego i poglądów doktryny wynika jednoznacznie, że odwołanie od decyzji organu rentowego w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych pełni rolę pozwu i wszczyna postępowanie sądowe
(tak postanowienie Sądu Najwyższego z 19.06.1998 r., II UK 105/98, OSNAPiUS 1999 Nr 16, poz. 529 oraz z 26.09.2005 r., II UZ 52/05, OSNP 2006 nr 15-16, poz. 254). Przeniesienie sprawy na drogę sądową, przez wniesienie odwołania, od decyzji organu rentowego, ogranicza się do okoliczności uwzględnionych w decyzji, a między stronami spornych; poza tymi okolicznościami, spór sądowy nie może zaistnieć
(por. wyroki Sądu Najwyższego z 13.05.1999 r., II UZ 52/99, OSNAPiUS 2000 Nr 15, poz. 601 oraz z 25.05.1999 r. II UKN 622/99, OSNAPiUS 2000 Nr 15, poz. 591). Przed sądem, ubezpieczony może żądać jedynie korekty stanowiska, zajętego przez organ rentowy i wykazywać swoją rację, odnosząc się do przedmiotu sporu, objętego zaskarżoną decyzją, natomiast nie może żądać czegoś, o czym organ rentowy nie decydował. Z powyższego wynika, że kontrolna rola sądu musi korespondować z zakresem rozstrzygnięcia dokonanego w decyzji administracyjnej, bowiem zgodnie z systemem orzekania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, w postępowaniu wywołanym odwołaniem do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych sąd rozstrzyga o prawidłowości zaskarżonej decyzji w granicach jej treści i przedmiotu
(por. wyrok Sądu Najwyższego z 23.04.2010 r., II UK 309/09).
Sąd Okręgowy - jednak - przedstawia merytoryczną argumentację :
ustawą z dnia 11 maja 2012 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2012 poz. 637
z dnia
6 czerwca 2012 r.), dokonano m.in. nowelizacji przepisu art. 25 ustawy emerytalno-rentowej poprzez dodanie w art. 25 ustępu 1b w brzmieniu: E. ubezpieczony pobrał emeryturę na podstawie przepisów art. 26b, 46, 50, 50a, 50e, 184 lub art. 88 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (Dz. U. z 2006 r. Nr 97, poz. 674 z późn. zm.), podstawę obliczenia emerytury, o której mowa w art. 24, ustaloną zgodnie z ust. 1, pomniejsza się o kwotę stanowiącą sumę kwot pobranych emerytur w wysokości przed odliczeniem zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych i składki na ubezpieczenie zdrowotne.
Organ rentowy, obliczając wysokość emerytury ubezpieczonej, w wieku powszechnym , zastosował ten przepis, pomniejszając podstawę obliczenia emerytury o kwotę stanowiącą sumę kwot, pobranej dotychczas emerytury w wieku obniżonym.
Trybunał Konstytucyjny, w wyroku z dnia 4 czerwca 2024 r. (sygn. akt SK 140/20), podtrzymał wcześniejszą linię orzecznictwa wyrażoną w wyroku z dnia
6 marca 2019 r. (sygn. akt P 20/16), przyjmując, że regulacja zawarta w art. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych,
w stosunku do osób, które wniosek o przyznanie emerytury w wieku obniżonym złożyły
do dnia ogłoszenia ustawy z dnia 11 maja 2012 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach
z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw, jest niezgodna z art. 67 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji.
Ubezpieczona, wnosząc o - przeliczenia emerytury , nie złożyła żadnych dokumentów , potwierdzających inne okresy ubezpieczenia, inne podstawy wymiaru składek, niż uwzględnione, przez ZUS. Powołała się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 4.06.2024r. ,
W odwołaniu od decyzji z dnia 10.07.2026r., wskazała wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4.06.2024r. , jako podstawę, jej zdaniem , do przeliczenia emerytury.
Wobec tego, przedmiotem rozważań była możliwość zastosowania tego przepisu , w sytuacji wnioskodawczyni.
Należy wskazać, że zgodnie z
art. 114 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 o emeryturach i rentach z FUS (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1631 z późn. zm.) w sprawie zakończonej prawomocną decyzją organ rentowy, na wniosek osoby zainteresowanej lub z urzędu, uchyla lub zmienia decyzję i ponownie ustala prawo do świadczeń lub ich wysokość, jeżeli:
1.
po uprawomocnieniu się decyzji zostaną przedłożone nowe dowody lub ujawniono nowe okoliczności
istniejące przed wydaniem tej decyzji, które mają wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość;
2.
decyzja została wydana w wyniku przestępstwa;
3.
dowody, na podstawie których ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe;
4.
decyzja została wydana na skutek świadomego wprowadzenia w błąd organu rentowego przez osobę pobierającą świadczenie;
5.
decyzja została wydana w oparciu o inną decyzję lub orzeczenie sądu, które zostało następnie uchylone, zmienione albo stwierdzono jego nieważność;
6.
przyznanie świadczeń lub nieprawidłowe obliczenie ich wysokości nastąpiło na skutek błędu organu rentowego.
Wniosek o ponowne ustalenie prawa do świadczeń lub ich wysokości jest jednym z elementów - uprawnień uprawnionego - postępowania w sprawach emerytalno-rentowych
(wyrok SA w Katowicach z dnia 19 marca 1996 r., III AUr 1346/95, OSA 1998, z. 3, poz. 10). Ponowne ustalanie prawa do emerytur i rent nie jest wznowieniem postępowania sądowego (według k.p.c.), nie posiada też charakteru wznowienia postępowania przewidzianego w art. 145 § 1 k.p.a., a wniesienie wniosku nie jest ograniczone czasowo; instytucja ta dotyczy postępowania przed organem rentowym
(zob. uzasadnienie uchwały SN z dnia 3 października 1996 r., II UZP 18/96, OSNAPiUS 1997, nr 7, poz. 117). Instytucję przewidzianą w art. 114 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach należy traktować jako "swoiste wznowienie postępowania"
(por. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 5 czerwca 2003 r., III UZP 5/03, OSNP 2003 Nr 18, poz. 442)
W orzecznictwie dominuje pogląd, że decyzja rentowa nie ma przymiotu powagi rzeczy osądzonej
(zob. wyroki SN: z dnia 16 września 2009 r., (...) UK 121/09, LEX nr 537030; z dnia z dnia 12 stycznia 2001 r., II UKN 182/00, OSNAPiUS 2002, nr 17, poz. 419), co oznacza, że organ rentowy może podważyć swoją błędną decyzję przyznającą świadczenie "nabyte", pomimo niespełnienia ustawowych warunków powstania uprawnień do emerytury lub renty, a zainteresowany ponownie wystąpić z wnioskiem o to samo świadczenie, którego poprzednio mu odmówiono, jeżeli powołano się na nowe dowody lub ujawniono okoliczności istniejące przed wydaniem decyzji mające wpływ na ustalenie uprawnień ubezpieczeniowych. W zasadzie więc nie wchodzi tu w grę stwierdzenie nieważności decyzji rentowej wydanej w sprawie już dawniej ostatecznie rozstrzygniętej inną decyzją (art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a.). W wyniku zastosowania instytucji ponownego ustalania prawa do emerytur następuje nadzwyczajna kontynuacja postępowania, w tej samej sprawie
(zob. wyroki SN: z dnia 15 listopada 2000 r., II UKN 41/00, Prok. i Pr. 2001, nr 6, poz. 39; z dnia 21 września 2010 r., III UK 94/09, LEX nr 621346; z dnia 24 marca 2011 r., (...) UK 317/10, LEX nr 811823, i z dnia 27 marca 2014 r., III UK 115/13, LEX nr 1554419 oraz postanowienie SN z dnia 20 września 2011 r., I BU 4/11, LEX nr 1101321), w którym organ rentowy ma możliwość zniwelowania własnego uchybienia, powstałego przy ustalaniu prawa do świadczenia, natomiast ubezpieczona uprawniona jest do ubiegania się o świadczenie, którego jej nie przyznano, jeżeli wcześniej nie powołała się na okoliczności, uzasadniające powstanie takich uprawnień. W rezultacie, uchylane są zarówno korzystne, jak i niekorzystne rozstrzygnięcia dla - ubezpieczonych , a działania, w tym obszarze, zmierzają do tego, aby, w obrocie prawnym, nie pozostawała decyzja, na podstawie której wypłacane jest świadczenie, choć nie istnieje do niego prawo (art. 134 ust. 1 pkt 4).
Z dokonanych ustaleń wynika, że decyzją z dnia 2 .02. 2010 r., znak (...) , po rozpoznaniu wniosku z dnia 18.12.2009r. , organ rentowy przyznał O. M. , emeryturę od 18.01. 2010 r., tj od osiągniecia wieku emerytalnego.
Do ustalenia wysokości podstawy wymiaru emerytury, ZUS przyjął dochód, stanowiący podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne z 10 lat kalendarzowych , poprzedzających rok, w którym przyznano zasiłek przedemerytalny . Wskaźnik wysokości podstawy wymiaru wyniósł 70,50%.
Z dokonanych ustaleń wynika, że w dniu 24.11.2015r. wnioskodawczyni złożyła wniosek o emeryturę w wieku powszechnym
ZUS, decyzja z dnia 8.12.2015r. znak (...) przyznał wnioskodawczyni prawo do emerytury powszechnej od dnia 1.11.2015r
.
Podstawę obliczenia emerytury stanowiła kwota składek na ubezpieczenie emerytalne oraz kapitału początkowego, z uwzględnieniem waloryzacji składek i kapitału początkowego, zewidencjonowanych na koncie do końca miesiąca poprzedzającego miesiąc, od którego przysługuje wypłata emerytury.
Podstawa obliczenia emerytury podlegała pomniejszeniu ,o kwotę stanowiącą sumę kwot pobranych emerytur, w wysokości przed odliczeniem zaliczki na podatek dochodowy i składki na ubezpieczenie zdrowotne.
Emerytura stanowiła równowartość kwoty, będącej wynikiem podzielenia podstawy obliczenia emerytury, przez średnie dalsze trwanie życia, dla osób w wieku równym wiekowi przejścia na emeryturę.
Wysokość emerytury została obliczona zgodnie z zasadami określonymi w art. 26 ustawy emerytalnej.
Do obliczenia emerytury przyjęto średnie dalsze trwanie życia wynikające z tablicy trwania życia - 253, 90 miesięcy . Emerytura, ustalona tą decyzją została zawieszona ponieważ była świadczeni mniej korzystnym.
W dniu 22.07.2024r. wnioskodawczyni złożyła wniosek o przeliczenie emerytury w trybie art. 114 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 o emeryturach i rentach z FUS (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1631 z późn. zm.), z powołaniem się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4.06.2024r. (SK 140/20) . Do wniosku
nie załączyła żadnych dokumentów, umożliwiających przeliczeniu lub zmianę wysokości świadczenia
Decyzją z dnia 24.07.2026r. ZUS, po rozpoznaniu wniosku z dnia 22.07.2024r. , odmówił ponownego przeliczenia emerytury
, w trybie art. 114 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 o emeryturach i rentach z FUS (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1631 z późn. zm.)
Wnioskodawczyni złożyła odwołanie od tej decyzji .
Wyrokiem z dnia 10.12.2024r. w sprawie
VIII U (...), Sąd Okręgowy w Łodzi oddalił odwołanie wnioskodawczyni
W dniu 30.06.2026r. wnioskodawczyni złożyła ponowny wniosek o przeliczenie emerytury w trybie art. 114 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 o emeryturach i rentach z FUS (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1631 z późn. zm.), z powołaniem się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4.06.2024r. (SK 140/20) i wypłatę wyrównania świadczenia wraz z odsetkami za okres 3 lat wstecz od dnia złożenia wniosku. . Do wniosku
nie załączyła żadnych dokumentów, umożliwiających przeliczeniu lub zmianę wysokości świadczenia.
Ubezpieczona, podstawy ponownego przeliczenia świadczenia, upatruje w wyroku Trybunału Konstytucyjnego.
Trzeba przypomnieć, że
za przepis, na podstawie którego może dojść do wzruszenia decyzji organu rentowego wydanej w oparciu o akt normatywny uznany orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego za niezgodny z Konstytucją, należy uznać
art. 145a k.p.a., w myśl którego można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja (§ 1), a w sytuacji określonej w § 1 skargę o wznowienie postępowania wnosi się w terminie jednego miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego
(por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 10 stycznia 2014 r., sygn. akt: III UZP 3/13, X. nr (...)). Ustawa o emeryturach i rentach z FUS nie zawiera bowiem regulacji w przedmiocie wznowienia postępowania z powodu orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Brak jest przesłanki wzruszalności decyzji, której podstawę prawną stanowił przepis uznany za niezgodny z Konstytucją, w ramach regulacji art. 114 ustawy emerytalno-rentowej. W art. 114 ust. 1 pkt 1 cyt. Ustawy, przewiduje się, jedynie, możliwość weryfikacji prawomocnej decyzji, wskutek ujawnienia nowych okoliczności, istniejących przed wydaniem decyzji, które mają wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość. Na tle przywołanej normy, utrwalone są zapatrywania, że pojęcie "nowych okoliczności" obejmuje swym zakresem zarówno "okoliczności faktyczne", jak i "okoliczności sprawy". Okoliczności faktyczne to fakty ustalone na podstawie dowodów, a okoliczności sprawy mogą dotyczyć uchybień organu rentowego, zarówno procesowych, jak i, w aspekcie stosowania prawa materialnego. Ujawnione okoliczności nie muszą być okolicznościami, na które osoba ubiegająca się o świadczenia nie mogła powołać się w poprzednim postępowaniu. Mogą to być takie okoliczności, które powinny być znane przy dołożeniu minimum staranności, jednak na skutek błędu lub przeoczenia nie zostały uwzględnione w poprzednim postępowaniu
(por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 18 stycznia 2004 r., sygn. akt: II UK 228/03, OSNP 2004 Nr 19, poz. 341; z dnia 27 kwietnia 2004 r., sygn. akt: II UK 298/03, LEX nr 970137; z dnia 13 maja 2004 r., sygn. akt III UK 16/04, X. nr 279610; z dnia 26 maja 2012 r., sygn. akt: II UK 354/09, LEX nr 604227).
Na gruncie
art. 114 ust. 1 ustawy emerytalno-rentowej, można jeszcze rozważać wznowienie postępowania i wzruszenie prawomocnej decyzji z mocy przesłanki określonej w punkcie 6. Za błąd organu uznaje się każdą obiektywną wadliwość decyzji niezależnie od tego, czy jest ona skutkiem zaniedbania, pomyłki, czy też np. wadliwej techniki legislacyjnej i w konsekwencji niejednoznaczności stanowionych przepisów, jak również niedopełnienie obowiązku działania z urzędu na korzyść osób uprawnionych do świadczeń emerytalno-rentowych
(por. uchwała siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 12 stycznia 1995 r., sygn. akt: II UZP 28/94, OSNP 1995 Nr 19, poz. 242; wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 4 października 2018 r., sygn. akt: III UK 153/17, LEX nr 2563524; z dnia 25 lutego 2008 r., sygn. akt: (...) UK 249/07, OSNP 2009 nr 11-12, poz. 152). W świetle przyjętej teorii tzw. obiektywnej błędności decyzji, a zatem błędu, rozumianego szeroko, jako każda wadliwość decyzji, wydana decyzja ustalająca wysokość emerytury ubezpieczonego z odliczeniem kwot pobranych emerytur nie była dotknięta błędem organu rentowego. Błąd organu nie obejmuje, bowiem, takich sytuacji, w których organ rentowy działa na podstawie niebudzących jakichkolwiek wątpliwości interpretacyjnych przepisów ustawy, które to korzystają z domniemania konstytucyjności aż do chwili uznania ich przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodne z Konstytucją. Decyzja, wydana w takich warunkach, nie może też być uznana za bezprawną, gdyż podstawa prawna do jej wydania odpadła dopiero po ogłoszeniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego
(tak m.in. Sąd Apelacyjny w Gdańsku w wyroku z dnia 20 października 2015 r., sygn. akt: III AUa 758/15, LEX nr 1820421). Nadto
Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie ma kompetencji do oceny zgodności z Konstytucją obowiązujących przepisów prawa. Nie jest, zatem, błędem organu rentowego , wydanie decyzji na podstawie przepisu, który okazał się niekonstytucyjny, gdyż jest to sytuacja prawidłowego zastosowania, obowiązującego wówczas, prawa. Nie można, także, postawić organowi rentowemu zarzutu niedopełnienia obowiązku działania na korzyść osób uprawnionych do świadczeń, skoro organ rentowy przy wydawaniu decyzji nie naruszył obowiązującego prawa. Istotne jest również, że błąd organu rentowego nie stanowi alternatywy dla weryfikacji decyzji, gdy ostateczna decyzja nie podlega wzruszeniu w trybie art. 145a k.p.a. Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy, błąd organu rentowego nie konkuruje z trybem wznowienia postępowania po wyroku Trybunału Konstytucyjnego i uznaniu niekonstytucyjności określonego przepisu prawa. Nie można przyjmować hybrydalnej konstrukcji uprawień strony, a więc, że w pierwszej kolejności aktywuje się mechanizm opisany w art. 145a k.p.a., uchybienie zaś wskazanemu tam terminowi uprawnia do wypłaty świadczenia na podstawie błędu organu
(por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 kwietnia 2017 r., sygn. akt: (...) UK 190/16, X. nr 1640720).
Reasumując zatem za przepis, na podstawie którego może dojść do wzruszenia prawomocnej decyzji organu rentowego, wydanej w oparciu o akt normatywny uznany orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego za niezgodny z Konstytucją, uznać należy art. 145a k.p.a, a nie art. 114 ustawy emerytalnej
(tak SA w Łodzi w wyroku z dnia 29.06.2020 r, III AUa 1141/19 wraz z uzasadnieniem, lex nr (...), w wyroku SA w Łodzi z dnia 20.06.2020, III AUa 397/20, w wyroku SA w Łodzi z dnia 17.06.2020 III AUa 1616/19, wyroku SA w Łodzi z dnia 26.05.2020 r III AUa 385/20 z uzasadnieniami, a nadto postanowienie SN z dnia 10.01.2014 r, III UZP 3/13, Lex nr 1455747, wyrok SN z dnia 17.05.2017 r, III UK 117/16, Lex nr 2321870).
Zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 1997 r. nr 76 poz. 483 ze zmianami), orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, orzeczenia, w sprawach wymienionych w art. 188, podlegają niezwłocznemu ogłoszeniu w organie urzędowym, w którym akt normatywny był ogłoszony, a jeżeli nie był ogłoszony, orzeczenia ogłasza się w Dzienniku Urzędowym RP Monitor Polski (ust. 2), zgodnie zaś z ust. 3 orzeczenie TK
wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, jednak Trybunał Konstytucyjny może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. Termin ten nie może przekroczyć osiemnastu miesięcy, gdy chodzi o ustawę, a gdy chodzi o inny akt normatywny - dwunastu miesięcy. W przypadku orzeczeń, które wiążą się z nakładami finansowymi, nie przewidzianymi w ustawie budżetowej, Trybunał Konstytucyjny określa termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego, po zapoznaniu się z opinią Rady Ministrów.
Zgodnie, zaś, z art. 9 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych (tekst jednolity Dz. U. z 2019 r. poz. 1461) orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego dotyczące aktów normatywnych ogłoszonych
w Dzienniku Ustaw ogłasza się w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej
.
Natomiast , zgodnie z art. 21 powyższej ustawy z 2000 r., Dziennik Ustaw wydaje Prezes Rady Ministrów przy pomocy Rządowego Centrum Legislacji, przy czym Rządowe Centrum Legislacji może zlecić wyspecjalizowanym podmiotom niektóre czynności związane
z wydawaniem tych dzienników w sposób, o którym mowa w art. 2a ust. 2
Tymczasem, na dzień wydania decyzji przez organ rentowy, a nawet na dzień zamknięcia rozprawy przez Sąd,
wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie został ogłoszony w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Przy czym, mając na względzie powyższe przepisy ustawy z 2000 r., trzeba zaznaczyć, że publikacja wyroku TK na stronie internetowej TK czy w publikatorze „Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego (...)”
nie jest ogłoszeniem w rozumieniu art. 190 Konstytucji.
Zgodnie z zasadami konstytucyjnymi, publikacja wyroku jest kluczowym elementem zapewnienia spójności porządku prawnego.
Niezależnie od powyższych kwestii, Sąd Okręgowy zwraca uwagę, że Trybunał Konstytucyjny
nie orzekł o utracie mocy obowiązującej art. 25 ust.1 b ustawy z dnia 17.12.1998r. , z powodu niezgodności z Konstytucją, lecz stwardził, że wymieniony przepis
jest niezgodny z Konstytucją
, w zakresie , w jakim dotyczy osób, które złożyły wniosek o przyznanie świadczeń, przed 6 czerwca 2012r.
Wyrok tego rodzaju nie wywierca skutku derogacyjnego i
nie prowadzi do zmiany w systemie prawa -
to musi być dokonane przez ustawodawcę
. W konsekwencji , nie sposób jest uznać - wydanie tego wyroku - za okoliczność uzasadniającą ponowne przeliczenie świadczenia, na podstawie art. 114 ust.1 pkt 1 ustawy z dnia 17.12.1998r. Ubezpieczony winna oczekiwać na uregulowanie tej kwestii przez ustawodawcę.
Analogiczne stanowisko zawarł Sąd Apelacyjny w Łodzi w wyroku z z dnia 2.12.2025r. w sprawie III AUa (...)
W tym stanie rzeczy, Sąd Okręgowy na podstawie art. 477
14 § 1 k.p.c. oddalił odwołanie jako bezzasadne, o czym orzekł, w sentencji wyroku.