Sygn. akt VIII U 2803/26
UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 15.07.2026 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w J. odmówił wznowienia postepowania w sprawie ponownego ustalenia wysokości emerytury B. B..
W uzasadnieniu organ rentowy wskazał, że 4 czerwca 2024 r., Trybunał Konstytucyjny wydał wyrok w sprawie dotyczącej obliczenia emerytury poprzez pomniejszenie podstawy obliczenia emerytur z wieku powszechnego o kwotę pobranych wcześniej emerytur. Trybunał uznał, że przepis ustawy na to pozwalający w zakresie, w jakim dotyczy osób, które złożyły wniosek o przyznanie świadczeń, o których mowa w tym przepisie, przed 6 czerwca 2012 r., jest niezgodny z przepisami Konstytucji.
W konkluzji ZUS stwierdził, że w związku z tym, że wyrok Trybunału z 4 czerwca 2024r. nie został ogłoszony w Dzienniku Ustaw, brak jest podstaw do wznowienia postępowania.
(decyzja - k. 34 plik II załączonych do sprawy akt organu rentowego)
Odwołanie od w/w decyzji złożył B. B., wskazując że nie zgadza się z wyliczeniem emerytury w związku „ze szczególnymi warunkami zatrudnienia”.
(odwołanie k 3)
W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy podtrzymał swoje stanowisko, argumentując, jak w zaskarżonej decyzji.
(odpowiedź na odwołanie – k 4)
Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:
B. B. urodził się (...).
W dniu 23.04.2021 roku ubezpieczony złożył wniosek o emeryturę.
Decyzją z dnia 13.06.2012 roku ZUS odmówił mu prawa do emerytury z uwagi na brak udokumentowania 15 lat pracy w szczególnych warunkach oraz nierozwiązania stosunku pracy z pracodawcą, na rzecz którego praca była wykonywana bezpośrednio przed dniem ustalania prawa do emerytury.
Powyższa decyzja nie została zaskarżona przez wnioskodawcę i stała się prawomocna.
(decyzja k 50 plik (...) akt rentowych)
W dniu 20.06.2012 roku B. B. złożył ponownie wniosek o emeryturę, dołączając świadectwo wykonywania pracy w szczególnych warunkach.
Decyzją z dnia 4.07.2012 roku, po rozpoznaniu wniosku z dnia 20.06.2012 roku ZUS odmówił prawa do emerytury z uwagi na brak udokumentowania 15 lat pracy w szczególnych warunkach oraz nierozwiązania stosunku pracy z pracodawcą, na rzecz którego praca była wykonywana bezpośrednio przed dniem ustalania prawa do emerytury.
Powyższa decyzja nie została zaskarżona przez wnioskodawcę i stała się prawomocna.
W dniu 6.07.2012 roku B. B. złożył ponownie wniosek o emeryturę, dołączając świadectwo pracy z datą ustania zatrudnienia na dzień 3.07.2012 roku, zaświadczenia RP7 oraz świadectwo wykonywania pracy w szczególnych warunkach.
Decyzją z dnia 9.07.2012 roku, po rozpoznaniu wniosku z dnia 6.07.2012 roku ZUS odmówił mu prawa do emerytury z uwagi na brak udokumentowania 15 lat pracy w szczególnych warunkach.
Od powyższej decyzji B. B. złożył odwołanie.
Przy ponownej analizie dokumentacji, złożonej do odwołania, decyzją dyrektora z dnia 6.08.2012 roku uznano okres pracy w szczególnych warunkach w wymiarze co najmniej 15 lat i decyzją z dnia 23.08.2012 roku, po rozpatrzeniu wniosku z 6.07.2012 roku przyznano B. B. emeryturę od dnia 4.07.2012 roku.
Dokumentacja i decyzje w aktach rentowych plik (...)
W dniu 14.12.2017 roku wnioskodawca złożył wniosek o emeryturę z wieku powszechnego.
Decyzją z dnia 20.12.2017 roku przyznano emeryturę od 1.12.2017 roku.
Przy obliczaniu świadczenia, pomniejszono je o sumy pobranych emerytur.
Wniosek i decyzja – plik II akt rentowych.
W dniu 7.07.2026 roku B. B. złożył wniosek o przeliczenie emerytury w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4.06.2024 roku.
ZUS wydał zaskarżoną decyzję.
Sąd Okręgowy zważył co następuje:
Odwołanie ubezpieczonego jest niezasadne i podlega oddaleniu.
Przede wszystkim należy podkreślić, że
B. B. nie jest adresatem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 roku.
Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 4 czerwca 2024 r. (sygn. akt SK 140/20), podtrzymał wcześniejszą linię orzecznictwa wyrażoną w wyroku z dnia 6 marca 2019 r. (sygn. akt P 20/16) przyjmując, że regulacja zawarta w art. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, w stosunku do osób,
które wniosek o przyznanie emerytury w wieku obniżonym złożyły
do 6 czerwca 2012
r, czyli do dnia ogłoszenia ustawy z dnia 11 maja 2012 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw - jest niezgodna z art. 67 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji.
Powyższy wyrok nie został ogłoszony.
W rozpoznawanej sprawie, S. B. złożył wniosek o emeryturę w dniu 6.07.2012 roku, a zatem po dacie wskazanej w treści orzeczenia TK.
Nie można uznać, że wcześniejszy wniosek, złożony w dniu 23.04.2012 roku odniósł zamierzony skutek, bowiem prawomocną decyzją z dnia 13.06.2012 roku odmówiono wówczas ubezpieczonemu prawa do emerytury.
Również kolejny wniosek z 20.06.2012 roku doprowadził do wydania prawomocnej decyzji, odmawiającej prawa do emerytury.
Powyższe decyzje nie zostały zakwestionowane przez wnioskodawcę i w związku z tym nastąpiło ich uprawomocnienie.
Dopiero w dniu 6.07.2012 roku B. B. złożył skuteczny wniosek o emeryturę – jak wynika z treści decyzji przyznającej mu emeryturę i od dnia 4.07.2012 roku, czyli od następnego dnia po ustaniu zatrudnienia, przyznane zostało świadczenie. Takie bowiem były w 2012 roku przepisy (art.184 ustawy o emeryturach i rentach z FUS).
Na marginesie należy zauważyć, że organ rentowy – w odpowiedzi na wniosek B. B. z dnia 7.07.2026 roku o przeliczenie emerytury – wydał decyzję o odmowie wznowienia postępowania.
Zgodnie z art. 145a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (dalej jako „k.p.a.”) można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja.
Art. 145a § 2 k.p.a. wskazuje, że w sytuacji określonej w art. 145a § 1 k.p.a.
skargę o wznowienie wnosi się w terminie jednego miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego.
Z kolei w myśl art. 114 ustawy z dnia 17.12.1998 o emeryturach i rentach z FUS (Dz.U.2024.0.1631), w sprawie zakończonej prawomocną decyzją organ rentowy, na wniosek osoby zainteresowanej lub z urzędu, uchyla lub zmienia decyzję i ponownie ustala prawo do świadczeń lub ich wysokość, jeżeli:
1) po uprawomocnieniu się decyzji zostaną przedłożone nowe dowody lub ujawniono nowe okoliczności istniejące przed wydaniem tej decyzji, które mają wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość;
2) decyzja została wydana w wyniku przestępstwa;
3) dowody, na podstawie których ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe;
4) decyzja została wydana na skutek świadomego wprowadzenia w błąd organu rentowego przez osobę pobierającą świadczenie;
5) decyzja została wydana w oparciu o inną decyzję lub orzeczenie sądu, które zostało następnie uchylone, zmienione albo stwierdzono jego nieważność;
6) przyznanie świadczeń lub nieprawidłowe obliczenie ich wysokości nastąpiło na skutek błędu organu rentowego.
Z uwagi na brak ogłoszenia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 4.06.2024 roku, administracyjny tryb wznowienia postępowania z art. 145a k.p.a. jest wyłączony. Jednakże nie można pominąć, na co zwrócił uwagę Trybunał Konstytucyjny już w wyroku SK 5/03 dnia 9 czerwca 2003 r., że restytucja konstytucyjnego stanu, wymaganego przez art.190 ust. 4 Konstytucji RP, nie wyczerpuje się tylko w możliwościach stwarzanych przez podstawy wznowienia w poszczególnych procedurach. Do dyspozycji sądów są bowiem także wszelkie inne przepisy, instrumenty i narzędzia proceduralne oraz interpretacyjne z uwzględnieniem możliwości, jakie daje przepis art. 8 ust.2 Konstytucji RP, aby osiągnąć skutek zgodności spornego przepisu z Konstytucją.
W ocenie Sądu, w ustalonym stanie faktycznym „nową okolicznością” w rozumieniu art. 114 ust.1 pkt. 1 ustawy emerytalnej winno być oczywiste, bo wynikające z szeregu judykatów, naruszenie standardu konstytucyjnego.
Sporny, nieopublikowany wyrok Trybunału Konstytucyjnego, w którym orzeczono, że „art. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1251) w zakresie, w jakim dotyczy osób, które złożyły wniosek o przyznanie świadczeń, o których mowa w tym przepisie, przed 6 czerwca 2012 r., jest niezgodny z art. 67 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej”, koresponduje z wcześniejszymi judykatami - wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 6 maja 2021 roku, (...) 52/21 oraz wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 6 marca 2019 roku, P 20/16.
W tym zakresie dodatkowo zwrócić należy uwagę także na argumentację zawartą w sprawach III (...) 113/23 Sądu Najwyższego oraz III AUa 401/24 Sądu Apelacyjnego w Szczecinie.
Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 6 marca 2019 r., sygn. akt P 20/16, stwierdził niekonstytucyjność przepisu art. 25 ust. 1b ustawy w zakresie, w jakim dotyczy kobiet urodzonych w 1953 r., które przed dniem 1 stycznia 2013 r. nabyły wcześniejsze emerytury na podstawie art. 46 tej ustawy. W uzasadnieniu tego wyroku Trybunał Konstytucyjny podniósł, że racje, które legły u podstaw uchwalenia tego przepisu, sprowadzały się do wykazania naruszenia zasady lojalności ustawodawcy, gdyż kobiety urodzone w 1953 roku nie wiedziały w momencie podejmowania decyzji o przejściu na emeryturę w obniżonym wieku emerytalnym, jakie będą tego konsekwencje dla ustalenia wysokości emerytury powszechnej. W pozostałym zakresie art. 25 ust. 1b ustawy obowiązuje.
Nadto Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 6 maja 2021 r., III (...) 52/21 i wyroku z 18 stycznia 2022 r. , III (...) 98/21, uznał, że również w stosunku do mężczyzn urodzonych w latach 1949-1953, którzy spełnili warunki przejścia na emeryturę nauczycielską bez względu na wiek w ciągu dziesięciu lat od dnia 1 stycznia 1999 r. na podstawie art. 88 ust. 2a ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela, potrąceniu podlegają wyłącznie kwoty emerytur w wieku obniżonym wypłaconych po osiągnięciu przez ubezpieczonych wieku uprawniającego do nabycia emerytury w wieku powszechnym (art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej). Uzasadniając swoje stanowisko Sąd Najwyższy przyjął, że nie ulega wątpliwości, że w takiej samej sytuacji prawnej jako kobiety urodzone w 1953 roku są mężczyźni urodzeni w latach 1949-1953 i mający prawo do emerytury nauczycielskiej (art. 32 ustawy emerytalnej), ponieważ wynikający z treści wyroku w sprawie o sygn. akt P 20/16 standard konstytucyjny w zakresie wykładni art. 2 Konstytucji RP w kontekście ingerencji prawodawcy w uzasadnione prawnie oczekiwania osób pobierających emerytury w wieku obniżonym co do zasad kształtowania wysokości ich świadczeń po uzyskaniu prawa do emerytury w wieku powszechnym, ma zastosowanie także do mężczyzny, który - jak podkreślił Sąd Najwyższy - w chwili przejścia na emeryturę w wieku obniżonym nie mógł spodziewać się tego, że decyzja ta spowoduje obniżenie świadczenia powszechnego. Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku w sprawie SK 140/20 wskazał przy tym ,że w wypadku wspomnianego już wyroku o sygn. P 20/16 zakres kontroli musiał ograniczyć się wyłącznie do kobiet urodzonych w 1953r., które nabyły i zrealizowały prawo do emerytury na podstawie art. 46 ustawy emerytalnej, ponieważ Trybunał nie mógł wyjść poza zakres przedmiotowy pytania prawnego. Podkreślono przy tym, że zaskarżony przepis miał zastosowanie do znacznie szerszej grupy podmiotowej, niż kobiety urodzone w 1953 r.
W ocenie Trybunału Konstytucyjnego, doszło do złamania zasady zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa. Ubezpieczeni, którzy zdecydowali się na korzystanie z wcześniejszej emerytury,
nie mieli - w momencie podejmowania tej decyzji na podstawie obowiązującego wówczas stanu prawnego - świadomości co do skutków prawnych, jakie może ona wywoływać w sferze ich przyszłych uprawnień z tytułu emerytury powszechnej. W szczególności nie mogli przewidzieć, że przejście na emeryturę jeszcze przed osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego będzie wiązało się z pomniejszeniem zgromadzonego kapitału o pobrane świadczenia.
Z takimi konsekwencjami mogły się liczyć osoby, które decydowały się na skorzystanie z prawa do wcześniejszej emerytury po ogłoszeniu ustawy nowelizującej. Dopiero od tego momentu osoby ubezpieczone mogły zapoznać się z nowymi regulacjami i podjąć świadomą decyzję, dysponując wiedzą co do jej ujemnych skutków w sferze wymiaru przyszłego świadczenia emerytalnego po osiągnięciu przewidzianego w ustawie wieku.
W rozpoznawanej sprawie wnioskodawca był w tej ostatniej grupie podmiotów, czyli składając wniosek o emeryturę w dniu 6.07.2012 roku miał już możliwość zapoznania się z nowelizacją ustawy i jej konsekwencjami.
Dlatego nie można uznać, że jest adresatem wyroku TK.
W tym stanie rzeczy Sąd Okręgowy w Łodzi na podstawie art. 477
14 § 1 k.p.c. oddalił odwołanie.