Sygnatura akt VIII U 2030/25
UZASADNIENIE
Decyzją z dnia (...) r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Ł., po rozpatrzeniu wniosku z dnia (...) r., odmówił T. B. prawa do renty rodzinnej po zmarłym w dniu (...) r. R. B., wskazując, że z akt sprawy wynika, że wyrokiem Sądu Rejonowego w (...) z dnia(...) r. orzeczono rozwód z mężem. Ponadto, w dniu śmierci męża wnioskodawczyni nie miała prawa do alimentów z jego strony. W tym stanie faktycznym brak jest podstaw do przyznania świadczenia.
(decyzja - k. 15 pliku I akt ZUS)
Odwołanie od przedmiotowej decyzji złożyła T. B., uznając ją za krzywdzącą. Skarżąca wyjaśniła, że rozwód otrzymała w dniu (...) r. sygn. akt (...)z winy męża. Alimenty zasądzone na dwoje dzieci otrzymała z ZUS oraz eksmisję byłego męża z mieszkania z rygorem natychmiastowym. Jej były mąż był alkoholikiem. Dzięki pomocy finansowej ich dzieci, jej i (...) Pomocy (...) przeżył do 65 roku życia i otrzymał emeryturę. Pobierał ją przez jeden rok i trzy miesiące. Ubezpieczona zauważyła, że takiej sytuacji ustawa nie przewidziała, dlatego też prosi o rozpatrzenie odwołania przez Sąd. Jednocześnie podkreśliła, że to nie były mąż ją alimentował, tylko ona jego.
(odwołanie - k. 3)
W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie, wywodząc, jak w zaskarżonej decyzji.
(odpowiedź na odwołanie - k. 7-7 verte)
Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:
W dniu (...) r. T. B., urodzona (...) r., złożyła w organie rentowym, wniosek o rentę rodzinną, po zmarłym byłym mężu R. B..
(wniosek - k. 1-6 verte pliku I akt ZUS)
Decyzją z dnia (...) r. organ rentowy odmówił wnioskodawczyni prawa do renty rodzinnej po zmarłym R. B..
(decyzja - k. 15 pliku I akt ZUS)
W dniu (...) r. odwołująca zawarła związek małżeński z R. B..
(odpis skróconego aktu małżeństwa - k. 8-8 verte pliku I akt ZUS)
Wyrokiem z dnia (...) r. w sprawie o sygn. akt (...) Sąd Rejonowy w(...), Wydział(...) rozwiązał z winy męża związek małżeński zawarty pomiędzy skarżącą i R. B.. Jednocześnie Sąd zasądził alimenty na rzecz
dzieci małżonków - K. B. i M. B..
(bezsporne, a nadto wyrok - k. 5-5 verte)
Decyzją z dnia (...) r. organ rentowy przyznał na rzecz dzieci - K. B. i M. B., świadczenia z funduszu alimentacyjnego.
(bezsporne, a nadto decyzja z 28 sierpnia 1990 r. - k. 6-6 verte)
Były mąż wnioskodawczyni miał przyznane prawo do emerytury.
(bezsporne, a nadto decyzja z dnia 10 marca 2015 r. - k. 26-26 verte pliku II akt ZUS)
R. B. zmarł w dniu (...) r.
(bezsporne, a nadto odpis skrócony aktu zgonu - k. 7 pliku I akt ZUS)
W dniu śmierci byłego męża, odwołująca się,
nie miała prawa do alimentów zasądzonych z jego strony wyrokiem lub ugodą sądową. Nigdy o to również nie wnioskowała.
(bezsporne)
Powyższych ustaleń Sąd Okręgowy dokonał na podstawie powołanych dokumentów znajdujących się w aktach ZUS oraz w aktach sprawy. Należy w tym miejscu podkreślić, że powyższy stan faktyczny był między stronami – w zakresie koniecznym dla rozstrzygnięcia sprawy – bezsporny, natomiast strony wywodziły z niego odmienne skutki prawne, ta zaś kwestia należy do oceny prawnej, zebranego w sprawie materiału dowodowego, czego Sąd dokona poniżej w ramach rozważań prawnych.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Odwołanie nie jest zasadne.
Na wstępie należy przypomnieć, że zgodnie z
art. 65 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1749 z późn. zm., dalej jako: ustawa o emeryturach i rentach z FUS, ustawa emerytalna) renta rodzinna przysługuje uprawnionym członkom rodziny osoby, która w chwili śmierci miała ustalone prawo do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy lub spełniała warunki wymagane do uzyskania jednego z tych świadczeń.
W myśl
art. 67 ust. 1 ustawy emerytalnej do renty rodzinnej uprawnieni są następujący członkowie rodziny spełniający warunki określone w art. 68-71:
1.
dzieci własne, dzieci drugiego małżonka oraz dzieci przysposobione;
2.
przyjęte na wychowanie i utrzymanie przed osiągnięciem pełnoletności wnuki, rodzeństwo i inne dzieci, z wyłączeniem dzieci przyjętych na wychowanie i utrzymanie w ramach rodziny zastępczej lub rodzinnego domu dziecka;
3.
małżonek (wdowa i wdowiec);
4.
rodzice.
Stosownie do treści
art. 70 ust. 1 ustawy emerytalnej wdowa ma prawo do renty rodzinnej, jeżeli:
1.
w chwili śmierci męża osiągnęła wiek 50 lat lub była niezdolna do pracy albo
2.
wychowuje co najmniej jedno z dzieci, wnuków lub rodzeństwa uprawnione do renty rodzinnej po zmarłym mężu, które nie osiągnęło 16 lat, a jeżeli kształci się w szkole - 18 lat życia, lub jeżeli sprawuje pieczę nad dzieckiem całkowicie niezdolnym do pracy oraz do samodzielnej egzystencji lub całkowicie niezdolnym do pracy, uprawnionym do renty rodzinnej.
Jak wynika z art. 70 ust. 2 ustawy emerytalnej prawo do renty rodzinnej nabywa również wdowa, która osiągnęła wiek 50 lat lub stała się niezdolna do pracy po śmierci męża, nie później jednak niż w ciągu 5 lat od jego śmierci lub od zaprzestania wychowywania osób wymienionych w ust. 1 pkt 2.
Zgodnie zaś z ust. 3 w/w art. 70 ustawy emerytalnej małżonka rozwiedziona lub wdowa, która do dnia śmierci męża nie pozostawała z nim we wspólności małżeńskiej, ma prawo do renty rodzinnej, jeżeli oprócz spełnienia warunków określonych w ust. 1 lub 2 miała w dniu śmierci męża prawo do alimentów z jego strony ustalone wyrokiem lub ugodą sądową.
W myśl art. 70 ust. 4 ustawy emerytalnej wdowa niespełniająca warunków do renty rodzinnej określonych w ust. 1 lub 2 i niemająca niezbędnych źródeł utrzymania ma prawo do okresowej renty rodzinnej:
1.
przez okres jednego roku od chwili śmierci męża;
2.
w okresie uczestniczenia w zorganizowanym szkoleniu mającym na celu uzyskanie kwalifikacji do wykonywania pracy zarobkowej, nie dłużej jednak niż przez 2 lata od chwili śmierci męża.
W rozpoznawanej sprawie, poza sporem pozostaje, że wnioskodawczyni nie legitymuje się wyrokiem sądu ani ugodą sądową dotyczącą obowiązku alimentacyjnego byłego męża na jej rzecz. Bezspornym jest również, że skarżąca nigdy nie wystąpiła z wnioskiem o ustalenie takiego obowiązku. Nadto, jak sama wprost przyznała, to ona pomagała byłemu mężowi finansowo, a nie on jej.
W konsekwencji, stwierdzenia wymaga, że rację ma organ rentowy, że ubezpieczona nie spełnia wszystkich przesłanek do przyznania prawa do renty rodzinnej. Nie jest natomiast możliwe, nawet z uwagi na zasady współżycia społecznego przyznanie świadczenia w oderwaniu od zasad wyraźnie w przepisach określonych.
Bezwzględnie argumenty, odnoszące się do zasad współżycia społecznego, pozostają bowiem, bez wpływu na uzyskanie świadczeń bądź uprawnień z zakresu prawa ubezpieczeń społecznych. Do złagodzenia rygorów prawa ubezpieczeń społecznych, nie stosuje się ani art. 5 k.c. ani też art. 8 k.p.
(por. wyrok SN z dnia 4.06.2013, I UK 5/13, wyrok SA w Szczecinie z dnia 17.03.2016, III AUa 568/15, wyrok SA w Lublinie z dnia 21 października 2015 r., III AUa 629/15, postanowienie SA w Szczecinie z dnia 27.11.2013, III AUa 814/13).
W sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, art. 5 k.c. nie ma zastosowania, zaś materialnoprawną podstawą świadczeń emerytalno-rentowych mogą być tylko przepisy prawa, a nie zasady współżycia społecznego
(por. orzeczenia Sądu Najwyższego: wyrok z 19 czerwca 1986 r., II URN 96/86, wyrok z 29 października 1997 r., II UKN 311/97, wyrok z 26 maja 1999 r., II UKN 669/98, wyrok z 12 stycznia 2000 r., II UKN 293/99, postanowienie z 26 maja 1999 r., II UKN 670/98).
Mając na względzie powyższe okoliczności, Sąd Okręgowy nie znalazł podstaw do zmiany zaskarżonej decyzji zgodnie ze stanowiskiem ubezpieczonej, w konsekwencji czego oddalił odwołanie na podstawie art. 477
14 § 1 k.p.c.