Sygn. akt: VIII U 1939/25
UZASADNIENIE
Decyzjami z dnia 30 kwietnia 2025 r. o numerach: (...), (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w K. stwierdził, że B. N. i V. I., w okresach wskazanych w decyzjach, podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu u płatnika składek (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w K. z tytułu umowy o pracę oraz określił podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne ubezpieczonych z tytułu wskazanych umów.
(decyzje – akta ZUS)
(...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w K. odwołała się od powyższych decyzji wnosząc o ich zmianę i stwierdzenie, że B. N. i V. I. w wymienionych w decyzjach okresach nie podlegali obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu u płatnika składek (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w K.. Nadto Spółka wniosła o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych z odsetkami ustawowymi za opóźnienie.
(odwołania k. 3-10, k. 3-10 załączonych akt VIII U (...)).
Organ rentowy wniósł o oddalenie odwołań oraz o zasądzenie zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
(odpowiedzi na odwołania k. 20-23, k. 20-23 załączonych akt VIII U (...)).
Zainteresowani: B. N. i V. I. nie zajęli stanowiska w sprawie.
(bezsporne).
Zainteresowany (...) D. i M. (...) przyłączył się do stanowiska płatnika.
(pismo procesowe k. 41-45).
Zainteresowany S. W. przyłączył się do stanowiska płatnika. Pismem z dnia 28 sierpnia 2026 r. wniósł o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych z odsetkami ustawowymi za opóźnienie.
(pismo procesowe k. 66-70, pismo z 28.08.2026r.).
Decyzjami z dnia 3 kwietnia 2026 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział
w K. stwierdził, że B. N. okresie od 1 października 2021 r. 2022 r. do 31 grudnia 2023 r., a V. I. w okresie od 13 maja 2021 r. do 30 listopada 2022 r., nie podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, chorobowemu
i wypadkowemu u płatnika składek (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w K. z tytułu umowy o pracę, a w ramach zawartych w tych okresach z (...) Spółką z ograniczoną odpowiedzialnością w K. umów zleceń świadczyli pracę na rzecz własnego pracodawcy (...) S. W., z którym jednocześnie mieli zawarte umowy o pracę i orzekł o składkach z tego tytułu.
(bezsporne; decyzje 162-169)
Pismem procesowym z dnia 5 sierpnia 2026 r. ZUS, z uwagi na uprawomocnienie się decyzji z dnia 3 kwietnia 2026 r., wniósł o umorzenie postępowania oraz o uznanie, że w niniejszej sprawie zastosowanie będzie miał art. 100 k.p.c. dotyczący wzajemnego zniesienia kosztów poprzez uznanie, że każda ze stron jest zarówno przegrywającym, jak i wygrywającym spór, ewentualnie wniósł o na zasadzie art. 102 k.p.c. – o nieobciążanie organu rentowego kosztami zastępstwa procesowego, ewentualnie o zasądzenie kosztów zastępstwa w wysokości ustalonej wg stałej stawki.
(pismo procesowe k. 143-145).
Pismem procesowym z dnia 28 sierpnia 2026 r. (data nadania w placówce pocztowej) pełnomocnik zainteresowanego S. W. wniósł o umorzenie postępowania wobec jego bezprzedmiotowości oraz o zasądzenie od organu rentowego zwrotu kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według nom przepisanych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego zgodnie z treścią art. 98 § 1
1 k.p.c.
(pismo procesowe).
Pismem procesowym z dnia 31 sierpnia 2026 r. (data nadania w placówce pocztowej) pełnomocnik odwołującego płatnika (...) Sp. z o.o. wniósł o umorzenie postępowania wobec jego bezprzedmiotowości oraz o zasądzenie od organu rentowego zwrotu kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według nom przepisanych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego zgodnie z treścią art. 98 § 1
1 k.p.c.
(pisma procesowe).
W piśmie procesowym z 28 sierpnia 2026 r. (data nadania w placówce pocztowej) zainteresowany (...) D. i Średnich (...) również wniósł o umorzenie postępowania wobec jego bezprzedmiotowości.
(pismo procesowe).
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 477
13 § 1 zdanie 1 k.p.c. zmiana przez organ rentowy zaskarżonej decyzji, przed rozstrzygnięciem sprawy przez sąd – przez wydanie decyzji lub orzeczenia uwzględniającego w całości lub w części żądanie strony - powoduje umorzenie postępowania w całości lub w części.
W związku z wydaniem przez organ rentowy decyzji z dnia 3 kwietnia 2026 roku, uwzględniającej żądanie płatnika, Sąd umorzył postępowanie – o czym orzekł w punkcie 1. sentencji postanowienia.
Orzeczenie o zwrocie kosztów procesu dla pełnomocnika płatnika zapadło na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jednolity: Dz.U.
z 2026 r. poz. 118) natomiast w odniesieniu do zainteresowanego na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie (tekst jednolity: Dz.U. z 2026 r. poz. 215).
Wysokość wynagrodzenia pełnomocników stron wynosi w sprawie, przy uwzględnieniu wartości przedmiotu sporu, w przypadku V. I. 3.600 zł, zaś w przypadku B. N. 5.400 zł na rzecz odpowiednio: płatnika oraz zainteresowanego. Wartość przedmiotu sporu w sprawie dot. V. I. wynosiła: 28.978,88 zł (jak wskazał ZUS w odpowiedzi na odwołanie), a w sprawie dot. B. N.: 62.298,81 zł – stąd też wysokość wynagrodzeń pełnomocnika odwołującego i pełnomocnika zainteresowanego.
O odsetkach ustawowych za opóźnienie od zasądzonej kwoty, tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego orzeczono na podstawie art. 98 § 1
1 k.p.c.
Brak jest uzasadnionych podstaw do zastosowania na gruncie rozpoznawanej sprawy art. 100 k.p.c. względnie art. 102 k.p.c. zgodnie z żądaniem organu rentowego.
Podnieść należy, że w świetle z art. 100 k.p.c. w razie częściowego tylko uwzględnienia żądań koszty będą wzajemnie zniesione lub stosunkowo rozdzielone. Sąd może jednak włożyć na jedną ze stron obowiązek zwrotu wszystkich kosztów, jeżeli jej przeciwnik uległ tylko co do nieznacznej części swego żądania albo gdy określenie należnej mu sumy zależało od wzajemnego obrachunku lub oceny sądu.
Na gruncie rozpoznawanej sprawy nie należy pomijać, iż wydając decyzję z dnia 3 kwietnia 2026 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w K. w całości uwzględnił żądanie odwołującego zgłoszone w niniejszym procesie, to jest stwierdził, że: B. N. w okresie od 1 października 2021 r. 2022 r. do 31 grudnia 2023 r., a V. I. w okresie od 13 maja 2021 r. do 30 listopada 2022 r., nie podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu u płatnika składek (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w K. z tytułu umowy o pracę, a w ramach zawartych w tych okresach z (...) Spółką z ograniczoną odpowiedzialnością w K. umów zleceń świadczyli pracę na rzecz własnego pracodawcy (...) S. W., z którym jednocześnie mieli zawarte umowy o pracę i orzekł o składkach z tego tytułu.
Tym samym uznać należy, iż odwołujący wygrał sprawę w całości, co wyklucza zastosowanie wskazanego przepisu.
Oceny tej nie zmienia fakt, iż określając podstawę wymiaru składek decyzją z dnia 3 kwietnia 2026 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w K. uwzględnił nie tylko przychód ubezpieczonych z umowy o pracę, ale i z umów zlecenia zawartych z zainteresowanym S. W., na podstawie art. 8 ust. 2a ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity: Dz.U. z 2026 r., poz. 199, dalej jako „Ustawa systemowa”). Nawet jeśli w zakresie ustalenia wysokości podstawy wymiaru składek decyzja zmieniająca rozstrzyga odmiennie – w szerszym zakresie wliczając do tej podstawy dodatkowo przychody ze zlecenia – nie zmienia to faktu, iż ustalone pierwotnie podstawy wymiaru przypisane zainteresowanemu, zgodnie z żądaniem płatnika, winien ponieść on sam. Nie można więc uznać by odwołujący przegrał proces w jakimkolwiek zakresie.
Zaś co do możliwości zastosowania art. 102 k.p.c. podnieść należy, że przepis ten pozwala sądowi zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami, jeżeli przemawiają za takim rozstrzygnięciem szczególne okoliczności. Nie konkretyzuje on pojęcia „wypadki szczególnie uzasadnione”, pozostawiając ją dyskrecjonalnemu uznaniu sądu. Jak wskazuje się w orzecznictwie Sądu Najwyższego ocena sądu w tym zakresie jest suwerennym uprawnieniem jurysdykcyjnym, opartym na swobodnym uznaniu, kształtowanym własnym przekonaniem, poczuciem sprawiedliwości oraz analizą okoliczności rozpoznawanej sprawy (por. postanowienia Sąd Najwyższego: z 2 czerwca 2010 r., I PZ 2/10, OSNP 2011, nr 23-24, poz. 297; z 26 stycznia 2012 r., III CZ 10/12, OSNC 2012, nr 7-8, poz. 98 z glosą M. Rzewuskiego, Glosa 2013, nr 1, s. 77 i z 15 lutego 2012 r., I CZ 165/11, LEX nr 1170214).
Wśród okoliczności uwzględnianych przy ocenie przesłanek zastosowania art. 102 k.p.c. w orzecznictwie i doktrynie wymienia się zarówno te związane z samym przebiegiem postępowania, charakterem dochodzonego roszczenia, jak również dotyczące stanu majątkowego i sytuacji życiowej strony. Całokształt okoliczności, które mogłyby uzasadniać zastosowanie tego wyjątku, powinien być przy tym oceniony z uwzględnieniem zasad współżycia społecznego (wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 10 listopada 2015 r., III AUa 212/15, LEX nr 1968159; postanowienie Sądu Najwyższego z 8 grudnia 2011 r., IV CZ 111/11, LEX nr 1119554).
Sąd nie zgadza się z argumentacją organu rentowego, iż na gruncie rozpoznawanej sprawy względy słuszności przemawiają za zastosowaniem wskazanego przepisu gdyż:
sprawa miała charakter trudny i precedensowy,
wiązała się z działaniem płatników, które należało określić, jako obejście prawa,
ZUS nie jest właścicielem środków finansowych, którymi dysponuje,
nałożenie na organ obowiązku zapłaty kosztów, które przy wszystkich procesach
z udziałem obu płatników składek, zawisłych przed Sądem da sumę kwoty porównywalnej z kwotą składek, którą będzie zobowiązany zapłacić S. W. w związku
z zawieranymi umowami zlecenia z (...) – co zniweczy celowość wydania decyzji.
Odnosząc się do powyższego wskazać należy, iż w świetle art. 83 ustawy systemowej to Zakład wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących w szczególności: zgłaszania do ubezpieczeń społecznych; ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek. Natomiast art. 86 ust. 2 tej ustawy, upoważnia Zakład Ubezpieczeń Społecznych do kontroli wykonywania zadań i obowiązków w zakresie ubezpieczeń przez płatników składek. Kontrola ta obejmuje między innymi zgłoszenie do ubezpieczenia oraz prawidłowość i rzetelność obliczenia, potrącenia i płacenia składki. Tym samym Zakład, jako organ publiczny, kontrolując kwestie podlegania ubezpieczeniom społecznym, jak i weryfikując podstawę wymiaru składek, ich wysokość jest zobligowany do działania ze szczególną rzetelnością. Organ przy wydawaniu decyzji jest zobowiązany do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione przesłanki określone w przepisach prawa. W ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego stanowi podstawę do wydania decyzji. W konsekwencji organ odpowiada za nieprawidłowości w swoich działaniach zmuszające płatników do obrony ich słusznego stanowiska przed sądem. Okoliczność wystąpienia naruszeń po stronie płatników składek nie jest sama w sobie asumptem do uznania, iż Zakład nie odpowiada za własne uchybienia, nie ponosi ryzyka przegranego przez siebie procesu, także w odniesieniu do obowiązku poniesienia kosztów tego postępowania. Płatnik ma prawo wnieść odwołanie od decyzji i także liczyć się z ryzykiem przegrania procesu. Kwestie te na zasadzie słuszności nie mogą zatem przemawiać za nieobciążaniem organu rentowego kosztami niniejszego procesu.
Co do zaś kwestii ewentualnego zastosowania wyłącznie stałej stawki ryczałtowej w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych – podnieść należy, iż w sprawach, w których sporna jest wysokość podstawy wymiaru składek wynagrodzenie pełnomocnika osoby ubezpieczonej czy też organu rentowego za udział w postępowaniu przed sądem powszechnym, jest uzależnione od wartości przedmiotu sporu (postanowienie Sądu Apelacyjnego
w T. z 8 października 2019 r., III AUz 51/19, LEX nr 2732980; postanowienie Sądu Najwyższego z 17 września 2024 r., III UZ 4/24, LEX nr 3777569). Zastosowanie stawki ryczałtowej nie jest zatem dopuszczalne.
Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w punkcie 2 i 3 sentencji postanowienia.