VII U 1541/24
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
15 września 2026 r.
Sąd Okręgowy Warszawa - Praga w Warszawie
VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie: Przewodnicząca: sędzia (del.)
Magdalena Pytel
Protokolant: sekr. sądowy Maria Nalewczyńska
po rozpoznaniu 15 września 2026 r. w Warszawie na rozprawie
sprawy
K. O.
przeciwko
Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w Ł.
o
wysokość kapitału początkowego i o
wysokość emerytury
na skutek odwołania K. O.
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w Ł.
z 3 września 2024 r. i 13 lutego 2026 r. nr (...) oraz z 4 września 2024 r. i 17 lutego 2026 r. nr (...)
1)
oddala odwołania w zakresie żądania uwzględnienia przy obliczaniu wysokości kapitału początkowego i emerytury wynagrodzenia wyższego niż minimalne za okres od 20 września 1977 r. do 23 października 1978 r., od 5 listopada 1980 r. do 28 sierpnia 1981 r. oraz od 1 października do 7 listopada 1981 r.,
2)
umarza postępowanie w pozostałym zakresie,
3)
znosi koszty zastępstwa procesowego między stronami.
VII U 1541/24
UZASADNIENIE
Decyzją z 3 września 2024 r., znak: (...) - (...), Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w Ł. ustalił wartość kapitału początkowego K. O. na 1 stycznia 1999 r. na kwotę 73.754,01 zł uwzględniając 18 lat 11 miesięcy i 27 dni okresów składkowych.
Do ustalenia wartości kapitału początkowego Zakład nie uwzględnił okresów:
⚫
od 11 października do 4 listopada 1980 r., ponieważ okres od zwolnienia ze służby wojskowej do podjęcia pracy nie jest wymieniony w ustawie jako okres składkowy ani nieskładkowy,
⚫
od 1 października do 31 grudnia 1981 r., gdyż nie został wystarczająco udowodniony,
⚫
od 8 lutego do 7 listopada 1982 r. z uwagi na rozbieżności w dacie zatrudnienia między legitymacją ubezpieczeniową, a zaświadczeniem o zatrudnieniu i wynagrodzeniu,
⚫
od 1 do 31 października 1989 r., gdyż nie została opłacona składka na ubezpieczenie społeczne (akta rentowe tom I).
Decyzją z 4 września 2024 r., znak: (...), Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w Ł. przyznał K. O. emeryturę od 1 sierpnia 2024 r., tj. od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek w wysokości 3879,94 zł (akta rentowe tom II).
Pełnomocnik K. O. pismem z 7 października 2024 r. odwołał się od powyższych decyzji, wnosząc o ich zmianę przez uwzględnienie przy obliczaniu wysokości kapitału początkowego i emerytury także okresów od 1 października do 7 listopada 1981 r. i od 8 lutego do 7 listopada 1982 r. z rzeczywistym wynagrodzeniem oraz rzeczywistego wynagrodzenia z okresów od 20 września 1977 r. do 23 października 1978 r., od 5 listopada 1980 r. do 28 sierpnia 1981 r. i od 8 listopada 1982 r. do 19 marca 1984 r.
Zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie art. 15 ust. 1 - 2 i 2a w zw. z art. 174, w zw. z art. 26, w zw. z art. 5 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych polegające na nieuwzględnieniu w podstawie wymiaru kapitału początkowego oraz w wysokości przyznanej emerytury udokumentowanych okresów składkowych odwołującego (k. 4).
W odpowiedzi na odwołania z 4 grudnia 2024 r., pełnomocnik organu rentowego wniósł o oddalenie odwołania, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.
W uzasadnieniu wskazał, że okresy zatrudnienia i wysokość wynagrodzenia muszą być wykazane odpowiednimi dokumentami, a wynagrodzenie ustalone w sposób pewny.
Podniósł, że zakład uwzględnił w stażu pracy ubezpieczonego wskazane okresy zatrudnienia w Fabryce (...), przyjmując za pierwszy z nich wynagrodzenie minimalne z uwagi na brak danych o liczbie przeprowadzonych godzin. Nie uwzględnił natomiast zatrudnienia w (...) (...) i częściowo w (...) (...) z powodu braku wystarczających lub spójnych dowodów potwierdzających ten fakt. Korekta Rp-7 nie została uwzględniona z uwagi na przedłożenie jej kopii (k. 33).
Zarządzeniem z 17 października 2024 r. Sąd na podstawie art. 219 KPC połączył sprawę o sygnaturze akt VII U 1542/24 ze sprawą o sygnaturze akt VII U 1541/24 do łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia oraz dalszego prowadzenia pod sygnaturą akt VII U 1541/24 (k. 9 sygn. akt VII U 1542/24).
Decyzją z 13 lutego 2026 r., znak: (...) - (...) organ rentowy ponownie ustalił wartość kapitału początkowego K. O. na kwotę 77528,55 zł, uwzględniając 19 lat 10 miesięcy i 2 dni okresów składkowych.
W szczególności organ rentowy uwzględnił do stażu pracy okresu zatrudnienia od 1 października do 7 listopada 1981 r. przyjmując do podstawy wymiaru za ten okres wynagrodzenie minimalne. Ponadto, Zakład skorygował okres zatrudnienia w Instytucie (...), przyjmując za początek zatrudnienia 8 lutego 1982 r. Organ uwzględnił także dochód na podstawie zaświadczenia o zatrudnieniu i wynagrodzenia z tytułu zatrudnienia (akta rentowe tom I).
17 lutego 2026 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał decyzję, znak: (...), w której przeliczył emeryturę K. O. od 1 sierpnia 2024 r. na 4031,97 zł (akta rentowe tom II).
25 marca 2026 r. pełnomocnik K. O. odwołał się od powyższych decyzji, wnosząc o ich zmianę przez uwzględnienie przy obliczaniu wysokości kapitału początkowego i emerytury także wynagrodzenia uzyskiwanego przez odwołującego w okresach od 20 września 1977 r. do 23 października 1978 r., od 5 listopada 1980 r. do 28 sierpnia 1981 r. i od 1 października do 7 listopada 1981 r. w wysokości obliczonej na podstawie umowy o pracę i świadectwa pracy (k. 2 VII U 836/26).
Zarządzeniem z 17 października 2024 r. Sąd na podstawie art. 219 KPC połączył sprawę o sygnaturze akt VII U 1542/24 ze sprawą o sygnaturze akt VII U 1541/24 do łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia oraz dalszego prowadzenia pod sygnaturą akt VII U 1541/24 (k. 9 sygn. akt VII U 1542/24).
Zarządzeniem z 7 maja 2026 r. Sąd połączył sprawy o sygnaturach akt VII U 836/26 oraz VII U 837/26 do sprawy VII U 1541/24 w celu łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia (nienumerowane karty akt VII U 836/26 i VII U 837/26).
Pismem z 9 czerwca 2026 r. strona odwołująca podtrzymała odwołania od decyzji z 2024 r. w zakresie, w jakim nie zostały one uwzględnione przez organ rentowy (k. 96).
Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
K. O., urodził się (...)
W okresie od 20 września 1977 r. do 28 sierpnia 1981 r. pracował w Fabryce (...) na stanowisku maszynisty offsetowego, przy czym od 24 października 1978 r. do 10 października 1980 r. odbywał służbę wojskową, a powrócił do pracy 5 listopada 1980 r.
W umowie o pracę z 20 września 1977 r. ustalono, że będzie pracował w systemie dniówkowym z wynagrodzeniem ustalonym na podstawie układu zbiorowego pracy zgodnym z grupą V symbol 15 tab. I, a od 20 grudnia 1977 r. symbol 10 tabela XIX (akta rentowe tom II k. 6). Od 5 listopada 1980 r. jego wynagrodzenie miało być zgodne z grupą VII symbol 10 tabela XIX (akta rentowe tom II k. 7).
Odwołujący zeznał, że pracował przez około 170 godzin miesięcznie za około 30 zł za godzinę, otrzymywał też premie (k. 52).
Zgodnie ze świadectwem pracy z 10 września 1981 r odwołujący otrzymywał 29,50 zł za godzinę zgodnie z grupą VIII (k. 56).
15 maja 2024 r. Fabryka (...) S. A. wystawiła odwołującemu zaświadczenie o zatrudnieniu i wynagrodzeniu na druku Rp-7, podając wynagrodzenie za 1981 r. - 9968 zł, a za 1981 r. - 51658 zł (akta rentowe tom II k. 5). Kwoty te zostały uwzględnione przez organ rentowy przy obliczaniu wysokości kapitału początkowego i emerytury.
Od 1 października 1981 r. K. O. został zatrudniony na stanowisku maszynisty offsetowego w wymiarze pełnego etatu w (...) (...) za wynagrodzeniem 33 zł za godzinę zgodnie z IX grupą poligraficzną (akta rentowe tom II k. 8 - umowa o pracę z 22 września 1981 r.). Zatrudnienie odnotowano w książeczce ubezpieczeniowej (akta rentowe tom II k. 16). Umowa została wypowiedziana przez pracodawcę i stosunek pracy rozwiązał się 7 listopada 1981 r. (akta rentowe tom II k. 9).
9 grudnia 2003 r. Polska Agencja Informacji i Inwestycji Zagranicznych S. A. wystawiła świadectwo pracy potwierdzające zatrudnienie od 1 października do 7 listopada 1981 r. bez wskazania wysokości wynagrodzenia (k. 57).
14 sierpnia 2024 r. K. O. wniósł o przyznanie mu emerytury (akta rentowe tom II).
Sąd ustalił powyższy stan faktyczny na podstawie dokumentów zgromadzonych w postępowaniu przed organem rentowym oraz przed Sądem. Strony nie podważały wprost autentyczności tych dokumentów i Sąd nie kwestionował ich wiarygodności, aczkolwiek uznał, że mogą one stanowić jedynie dowód tego, co zostało w nich bezpośrednio potwierdzone. W szczególności zgromadzona dokumentacja nie zawiera informacji o rzeczywiście otrzymywanym przez odwołującego wynagrodzeniu w okresach od 20 września 1977 r. do 23 października 1978 r. oraz od 1 października do 7 listopada 1981 r. Wynagrodzenie za okres od 5 listopada 1980 r. do 28 sierpnia 1981 r. należało zaś przyjąć zgodnie z zaświadczeniem o zatrudnieniu.
Zeznania odwołującego Sąd uznał za wiarygodne, ale mogły one stanowić podstawę ustaleń faktycznych jedynie w ograniczonym zakresie.
Sąd nie prowadził postępowania dowodowego z urzędu, w szczególności nie zwracał się do byłych pracodawców odwołującego o przesłanie dokumentacji kadrowo - płacowej, ponieważ takich wniosków nie zgłaszał profesjonalny pełnomocnik odwołującego (k. 53).
Sąd zważył, co następuje:
Kapitał początkowy, zgodnie z treścią art. 173 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz.U. z 2025 r., poz. 1749, dalej: ustawa emerytalna), ustala się dla ubezpieczonych urodzonych po 31 grudnia 1948 r., którzy przed dniem wejścia w życie ww. ustawy opłacali składki na ubezpieczenie społeczne lub za których składki opłacali płatnicy składek. Kapitał początkowy stanowi równowartość kwoty obliczonej według zasad określonych w art. 174 ustawy, pomnożonej przez wyrażone w miesiącach średnie dalsze trwanie życia, ustalone zgodnie z art. 26 ust. 3 ustawy dla osób w wieku 62 lat (art. 173 ust. 2). Wartość kapitału początkowego ustala się na dzień wejścia w życie ustawy (art. 173 ust. 3). Z kolei art. 174 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, przewiduje, że kapitał początkowy ustala się na zasadach określonych w art. 53, z uwzględnieniem ust. 2 - 12. Przy ustalaniu kapitału początkowego przyjmuje się przebyte przed dniem wejścia w życie ustawy:
1)
okresy składkowe, o których mowa w art. 6;
2)
okresy nieskładkowe, o których mowa w art. 7 pkt 5;
3)
okresy nieskładkowe, o których mowa w art. 7 pkt 1 - 3 i 6 - 12, w wymiarze nie większym niż określony w art. 5 ust. 2 (art. 174 ust. 2).
Podstawę wymiaru kapitału początkowego ustala się na zasadach określonych w art. 15, 16, 17 ust. 1 i 3 oraz art. 18, z tym, że okres kolejnych 10 lat kalendarzowych ustala się z okresu przed dniem 1 stycznia 1999 r. (art. 174 ust. 3). Jeżeli okres wskazany do ustalenia podstawy wymiaru kapitału początkowego obejmuje rok kalendarzowy, w którym ubezpieczony pozostawał w ubezpieczeniu społecznym na podstawie przepisów prawa polskiego jedynie przez część miesięcy tego r., do obliczenia stosunku sumy kwot podstaw wymiaru składek i kwot, o których mowa w art. 15 ust. 3, w okresie tego r. do przeciętnego wynagrodzenia, przyjmuje się sumę kwot przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia ogłoszonego za ten rok kalendarzowy odpowiednią do liczby miesięcy pozostawania w ubezpieczeniu (art. 174 ust. 3b).
Zgodnie z art. 15 ust. 1 i 6 ustawy emerytalnej, podstawę wymiaru emerytury (także kapitału początkowego) stanowi przeciętna podstawa wymiaru składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe lub na ubezpieczenie społeczne na podstawie przepisów prawa polskiego w okresie kolejnych 10 lat kalendarzowych, wybranych przez zainteresowanego z ostatnich 20 lat kalendarzowych poprzedzających bezpośrednio rok, w którym zgłoszono wniosek o emeryturę, albo w okresie 20 lat kalendarzowych przypadających przed rokiem zgłoszenia wniosku, wybranych z całego okresu podlegania ubezpieczeniu.
W myśl art. 15 ust. 4 ustawy emerytalnej, w celu ustalenia podstawy wymiaru emerytury lub renty: oblicza się sumę kwot podstaw wymiaru składek i kwot, o których mowa w ust. 3, w okresie każdego r. z wybranych przez zainteresowanego lat kalendarzowych; oblicza się stosunek każdej z tych sum kwot do rocznej kwoty przeciętnego wynagrodzenia ogłoszonej za dany rok kalendarzowy, wyrażając go w procentach, z zaokrągleniem do setnych części procentu; oblicza się średnią arytmetyczną tych procentów, która, z zastrzeżeniem ust. 5, stanowi wskaźnik wysokości podstawy wymiaru emerytury lub renty, oraz mnoży się przez ten wskaźnik kwotę bazową, o której mowa w art. 19.
Jeżeli nie można ustalić podstawy wymiaru składek w okresie pozostawania w stosunku pracy wskazanym do ustalenia podstawy wymiaru emerytury i renty, za podstawę wymiaru składek przyjmuje się kwotę obowiązującego w tym okresie minimalnego wynagrodzenia pracowników, proporcjonalnie do okresu podlegania ubezpieczeniu i wymiaru czasu pracy (art. 15 ust. 2a ustawy emerytalnej).
Zgodnie z art. 175 ust. 1 ustawy, postępowanie w sprawie ustalenia kapitału początkowego przebiega według zasad dotyczących ustalenia prawa do świadczeń przewidzianych w tej ustawie, co w szczególności dotyczy katalogu środków dowodowych, jakie służą ubezpieczonemu w postępowaniu przed organem rentowym do wykazania zarówno stażu ubezpieczonego, jak i wysokości przychodów.
W rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 11 października 2011 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno - rentowe (Dz. U. z 2011 r. Nr 237, poz. 1412) w § 22 ust. 1 wskazano, że jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, środkiem dowodowym stwierdzającym okresy zatrudnienia na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania oraz spółdzielczej umowy o pracę jest świadectwo pracy, zaświadczenie płatnika składek lub innego właściwego organu, wydane na podstawie posiadanych dokumentów lub inny dokument, w tym w szczególności legitymacja ubezpieczeniowa lub legitymacja służbowa, legitymacja związku zawodowego, umowa o pracę, wpis w dowodzie osobistym oraz pisma kierowane przez pracodawcę do pracownika w czasie trwania zatrudnienia.
W chwili zamknięcia rozprawy przedmiotem sporu w niniejszej sprawie pozostawała kwestia wysokości wynagrodzenia za okresy od 20 września 1977 r. do 23 października 1978 r., od 5 listopada 1980 r. do 28 sierpnia 1981 r. i od 1 października do 7 listopada 1981 r. uwzględnionego przy obliczaniu wysokości kapitału początkowego i emerytury.
K. O. nie wykazał wysokości rzeczywiście uzyskiwanego wynagrodzenia za sporne okresy, a zgromadzony materiał dowodowy nie dawał podstaw do przyjęcia, że w okresach tych osiągał wynagrodzenie wyższe od minimalnego. Brak było w szczególności dokumentacji pozwalającej na ustalenie wysokości rzeczywistego wynagrodzenia za poszczególne lata, w tym prawidłowo wystawionych zaświadczeń Rp-7. Strona odwołująca reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika nie składała w tym zakresie dalszych wniosków dowodowych, a w szczególności nie wnosiła o zwrócenie do byłych pracodawców K. O. o jego dokumentację płacową.
Wobec powyższego, Sąd
w punkcie pierwszym wyroku na podstawie art. 477
14 § 1 KPC, Sąd oddalił odwołania w zakresie żądania uwzględnienia przy obliczaniu wysokości kapitału początkowego i emerytury wynagrodzenia wyższego niż minimalne za okres od 20 września 1977 r. do 23 października 1978 r., od 5 listopada 1980 r. do 28 sierpnia 1981 r. oraz od 1 października do 7 listopada 1981 r.
Zgodnie z art. 477
13 § 1 KPC, zmiana przez organ rentowy zaskarżonej decyzji przed rozstrzygnięciem sprawy przez sąd - przez wydanie decyzji uwzględniającej w całości lub w części żądanie strony - powoduje umorzenie postępowania w całości lub w części. Poza tym zmiana lub wykonanie decyzji lub orzeczenia nie ma wpływu na bieg sprawy.
W niniejszej sprawie organ rentowy zmienił w 2026 r. decyzje z 2024 r. uwzględniając zgodnie z żądaniem strony odwołującej okresy zatrudnienia od 1 października do 7 listopada 1981 r. i od 8 lutego 1982 r. do 19 marca 1984 r. przy obliczaniu wysokości kapitału początkowego i emerytury.
Dlatego Sąd
w punkcie drugim wyroku umorzył postępowanie w tym zakresie.
Zgodnie z art. 100 KPC, w razie częściowego tylko uwzględnienia żądań koszty będą wzajemnie zniesione lub stosunkowo rozdzielone. Sąd może jednak włożyć na jedną ze stron obowiązek zwrotu wszystkich kosztów, jeżeli jej przeciwnik uległ tylko co do nieznacznej części swego żądania albo gdy określenie należnej mu sumy zależało od wzajemnego obrachunku lub oceny sądu.
W niniejszej sprawie żądania strony odwołującej zostały częściowo uwzględnione (co skutkowało zmianą zaskarżonych decyzji), a częściowo oddalone.
Dlatego w punkcie trzecim wyroku Sąd zniósł koszty zastępstwa procesowego między stronami.
SSR (del.) Magdalena Pytel