Postanowienie Ts 256/10

31/1/B/2013 POSTANOWIENIE z dnia 26 września 2012 r. Sygn. akt Ts 256/10 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Mirosław Granat, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej PRESSPUBLICA Sp. z o.o. w sprawie zgodności: 1) art. 15 ust. 3 w zw. z art. 15 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r. – Prawo prasowe (Dz. U. Nr 5, poz. 24, ze zm.) w zw. z art. 29 ust. 2 (obowiązującym do 7 marca 2011 r.) w zw. z art. 5 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 2002 r. Nr 101, poz. 926, ze zm.) z art. 47 w zw. z art. 31 ust. 2 i 3 w zw. z art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej; 2) art. 187 § 1 w zw. z art. 126 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.) z art. 47 w zw. z art. 31 ust. 2 i 3 Konstytucji, p o s t a n a w i a: odmówić dalszego nadania biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 7 października 2010 r. PRESSPUBLICA Sp. z o.o. (dalej: skarżąca) wystąpiła o zbadanie zgodności art. 15 ust. 3 w zw. z art. 15 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r. – Prawo prasowe (Dz. U. Nr 5, poz. 24, ze zm.; dalej: p.p.) w zw. z art. 29 ust. 2 w zw. z art. 5 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 2002 r. Nr 101, poz. 926, ze zm.; dalej: u.o.d.o.) z art. 47 w zw. z art. 31 ust. 2 i 3 w zw. z art. 32 Konstytucji oraz art. 187 § 1 w zw. z art. 126 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296; ze zm.; dalej: k.p.c.) z art. 47 w zw. z art. 31 ust. 2 i 3 Konstytucji. Skarga została sformułowana w związku z następującym stanem faktycznym. Decyzją z 16 czerwca 2008 r. (nr DOLiS/DEC – 367/08/15023) Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych nakazał skarżącej udostępnić wnioskodawcy adresy zamieszkania trojga dziennikarzy zatrudnionych u skarżącej w celu umożliwienia mu pozwania tych dziennikarzy o usunięcie skutków naruszenia jego dóbr osobistych. W wyniku złożenia przez skarżącą wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych decyzją z 11 września 2008 r. (nr DOLiS/DEC – 531/08/23735) utrzymał w mocy poprzednią decyzję. Wyrokiem z 13 lutego 2009 r. (sygn. akt II SA/Wa 1570/08) Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę skarżącej na obie decyzje Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych. Następnie Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 11 maja 2010 r. (sygn. akt I OSK 963/09) oddalił skargę kasacyjną skarżącej. Skarżąca podnosi, że art. 15 ust. 3 w zw. z art. 15 ust. 2 pkt 1 p.p. w zw. z art. 29 ust. 2 w zw. z art. 5 u.o.d.o. narusza jej konstytucyjny obowiązek do poszanowania i ochrony prawa do prywatności zatrudnionych u niej dziennikarzy (art. 47 w zw. z art. 31 ust. 2 i 3 Konstytucji), zasadę równości wobec prawa i zakaz dyskryminacji (art. 32 Konstytucji). Z przepisów tych wynika bowiem obowiązek zachowania w tajemnicy danych umożliwiających identyfikację autora materiału prasowego tylko, jeśli jest to osoba trzecia (tzn. osoba spoza redakcji), która zastrzegła nieujawnianie tych danych. Zaskarżone przepisy umożliwiają tym samym Generalnemu Inspektorowi Ochrony Danych Osobowych nakazanie wydawcy (będącemu administratorem danych) udostępnienie danych osobowych (w tym adresu zamieszkania) zatrudnionych u niego dziennikarzy, nawet jeśli zastrzegli nieujawnianie tych danych. Skarżąca wskazuje w związku z powyższym na niesprawiedliwe różnicowanie podmiotów przejawiające się w tym, że jeżeli autorem materiału prasowego nie jest dziennikarz zatrudniony u wydawcy, ten ostatni ma obowiązek zachowania danych w tajemnicy, gdy autor materiału zastrzegł ich nieujawnianie. Jeśli zaś autorem materiału prasowego jest dziennikarz zatrudniony u wydawcy, który ujawnił swoje imię i nazwisko, podpisując się pod artykułem, to wydawca ma prawny obowiązek udostępnienia danych osobowych na żądanie osób, które mają w tym interes prawny. W odniesieniu do art. 187 § 1 w zw. z art. 126 § 2 k.p.c. skarżąca podnosi, że jest on niezgodny z Konstytucją w zakresie, w jakim przewiduje bezwzględny obowiązek wskazania w pozwie miejsca zamieszkania pozwanego, któremu nie można zadośćuczynić, podając – zamiast adresu zamieszkania – adres miejsca pracy pozwanego (np. adres wydawcy). Prowadzi to do ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnie zagwarantowanego prawa do prywatności (art. 47 w zw. z art. 31 ust. 2 i 3 Konstytucji). Jeżeli znane jest aktualne miejsce pracy pozwanego, to nie istnieje – w ocenie skarżącej – żaden prawnie uzasadniony powód, aby wymagać od powoda poszukiwania i wskazywania w pierwszym piśmie procesowym adresu zamieszkania pozwanego. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Jak stanowi art. 79 ust. 1 Konstytucji: „Każdy, czyje konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone, ma prawo, na zasadach określonych w ustawie, wnieść skargę do Trybunału Konstytucyjnego w sprawie zgodności z Konstytucją ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o jego wolnościach lub prawach albo o jego obowiązkach określonych w Konstytucji”. Skarga konstytucyjna jest kwalifikowanym środkiem ochrony wolności lub praw, który musi spełniać szereg przesłanek warunkujących jego dopuszczalność. Zasadniczo zostały one uregulowane w art. 79 ust. 1 Konstytucji, a uszczegółowione w art. 46-48 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.; dalej: ustawa o TK). W przedmiotowej sprawie skarżąca – będąca osobą prawną – twierdzi, że zaskarżone przepisy, z powodu konieczności ujawnienia adresów zamieszkania zatrudnionych u niej dziennikarzy, doprowadziły do naruszenia prawa do prywatności tych dziennikarzy w związku z zasadą proporcjonalności i równości. Zgodne z art. 15 ust. 2 p.p. dziennikarz ma obowiązek zachowania w tajemnicy danych umożliwiających identyfikację autora materiału prasowego, listu do redakcji lub innego materiału o tym charakterze, jak również innych osób udzielających informacji opublikowanych albo przekazanych do opublikowania, jeżeli osoby te zastrzegły nieujawnianie powyższych danych, a także wszelkich informacji, których ujawnienie mogłoby naruszać chronione prawem interesy osób trzecich. Na podstawie art. 15 ust. 3 p.p. obowiązek ten dotyczy również innych osób zatrudnionych w redakcjach, wydawnictwach prasowych i innych prasowych jednostkach organizacyjnych. Zgodnie z art. 29 ust. 2 u.o.d.o. obowiązującym do 7 marca 2011 r. dane osobowe mogą być udostępnione w celach innych niż włączenie do zbioru, jeżeli wnioskodawca w sposób wiarygodny uzasadni potrzebę posiadania tych danych, a ich udostępnienie nie naruszy praw i wolności osób, których dane dotyczą. Jeżeli przepisy odrębnych ustaw, które odnoszą się do przetwarzania danych, przewidują dalej idącą ich ochronę, niż wynika to z ustawy o ochronie danych osobowych, stosuje się przepisy tych ustaw (art. 5 u.o.d.o.). W sprawie skarżącej Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych i sądy administracyjne uznały, że tajemnica dziennikarska uregulowana w art. 15 p.p. nie obejmuje ochrony danych osobowych samego dziennikarza. Organy te doszukały się interesu prawnego, o którym stanowi art. 29 ust. p.p., w obowiązku wskazania w pozwie adresu zamieszkania pozwanych w sprawie dziennikarzy. Zgodnie bowiem z art. 187 § 1 k.p.c. pozew powinien czynić zadość warunkom pisma procesowego, a w myśl art. 126 § 2 k.p.c. pismo procesowe, będące pierwszym pismem w sprawie, powinno zawierać oznaczenie miejsca zamieszkania lub siedziby stron. Z tego też powodu pierwszy pozew o ochronę dóbr osobistych wniesiony przez poszkodowanego przeciwko dziennikarzom został zwrócony przez sąd. Zasadniczym problemem w sprawie skarżącej jest jej legitymacja skargowa. Zgodnie bowiem z art. 79 ust. 1 Konstytucji skargę do Trybunału Konstytucyjnego może wnieść nie „każdy” w ogóle, lecz „każdy”, kto jest podmiotem konstytucyjnych wolności i praw podmiotowych wskazywanych jako podstawa wnoszonej skargi (zob. postanowienie TK z 6 kwietnia 2011 r., SK 21/07, OTK ZU nr 3/A/2011, poz. 28). Legitymację do złożenia skargi konstytucyjnej mają przede wszystkim osoby fizyczne jako główni adresaci tych praw i wolności. Instytucja skargi konstytucyjnej została bowiem w pierwszej kolejności pomyślana właśnie jako środek ochrony konstytucyjnych praw i wolności człowieka i obywatela. Niezależnie od powyższego Trybunał uznaje również zdolność skargową osób prawnych. Środek ochrony praw i wolności, jakim jest skarga konstytucyjna, przysługuje jednak osobie prawnej tylko w wypadku, gdy naruszone prawo należy do kategorii tych praw, których podmiotem jest skarżąca osoba prawna (zob. wyrok TK z 8 czerwca 1999 r., SK 12/98, OTK ZU nr 5/1999, poz. 96). Należy przy tym ściśle rozdzielić naruszenie praw podmiotowych jednostek od praw podmiotowych osób prawnych, stanowiących odrębny byt prawny. Treść prawa do prywatności obejmuje przyznanie jednostce prawa do decydowania w sprawach określonych w art. 47 Konstytucji. Polega ono na wykluczeniu wszelkiej postronnej ingerencji w sferę życia osobistego jednostki. (zob. P. Sarnecki, komentarz do art. 47 Konstytucji w: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, red. L. Garlicki, Warszawa 2003, s. 1). W sprawie skarżącej doszło zatem do zatarcia różnicy między prawem podmiotowym jednostki a prawem podmiotowym osoby prawnej. Skarżąca opiera skargę konstytucyjną na naruszeniu jej obowiązku do poszanowania i ochrony prawa do prywatności zatrudnionych u niej dziennikarzy. Rozumowanie to opiera się zatem na założeniu, że skarżącej przysługuje prawo podmiotowe do ochrony prawa do prywatności osób trzecich (tu: zatrudnionych u skarżącej dziennikarzy) – mające swoje źródło w art. 47 Konstytucji. Trybunał stwierdza, że wystąpienie przez skarżącą ze skargą konstytucyjną w celu ochrony tak ujętego prawa do prywatności stanowi w istocie działanie w imieniu i na rzecz dziennikarzy, a więc podmiotów odrębnych od skarżącej. Zarzut naruszenia prawa do prywatności mógłby być rozważany w analizowanej sprawie, ale w odniesieniu do osób fizycznych, a więc zatrudnionych u skarżącej dziennikarzy, a nie samej skarżącej. Nie przesądzając przy tym sporu, czy prawo do prywatności ze swej istoty może przysługiwać wyłącznie osobom fizycznym, Trybunał stwierdza, że w rozpoznawanej sprawie, w której naruszenie prawa do prywatności ma polegać na konieczności ujawnienia miejsca zamieszkania dziennikarzy, wydawca nie ma legitymacji do wniesienia skargi konstytucyjnej w związku z tym naruszeniem. Na marginesie Trybunał sygnalizuje możliwość zwrócenia się z wnioskiem do Rzecznika Praw Obywatelskich, który jest organem uprawnionym do wystąpienia z wnioskiem o zbadanie zgodności z Konstytucją aktów prawnych w ramach tzw. abstrakcyjnej kontroli norm (art. 191 ust. 1 pkt 1 Konstytucji). Z powyższych względów, Trybunał Konstytucyjny – na podstawie art. 79 ust. 1 Konstytucji w zw. z art. 39 ust. 1 pkt 1 ustawy o TK – odmówił nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu.