Postanowienie Ts 253/09

POSTANOWIENIE z dnia 25 stycznia 2011 r. Sygn. akt Ts 253/09 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Andrzej Rzepliński, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej Danuty K. w sprawie zgodności: art. 70 § 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60, ze zm.) w związku z art. 154 § 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2002 r. Nr 110, poz. 968, ze zm.) z art. 2, art. 64 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej złożonej do Trybunału Konstytucyjnego 19 października 2009 r. Danuta K. (dalej: skarżąca) zakwestionowała zgodność art. 70 § 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.; dalej: Ordynacja podatkowa) w związku z art. 154 § 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2002 r. Nr 110, poz. 968, ze zm.; dalej: ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji) z art. 2 oraz art. 64 ust. 2 Konstytucji. W ocenie skarżącej kwestionowane przepisy są niezgodne z Konstytucją w zakresie, „w jakim dotyczą praw i obowiązków obywateli – podatników, pozbawiając ich świadomości co do aktualnego stanu sprawy, a tym samym możliwości podejmowania decyzji co do swojego majątku, prowadząc tym samym do pogorszenia ich sytuacji poprzez powstanie dodatkowych nieprzewidywanych opłat ze stanem rzeczy związanych, a w konsekwencji do naruszenia prawa własności – w rozumieniu posiadanych zasobów pieniężnych lub zgromadzonego majątku podlegającego sprzedaży tytułem pokrycia tak powstałych kosztów”. Zdaniem wnoszącej niniejszą skargę konstytucyjną, przez powstanie dodatkowych, nieprzewidywanych płatności, tj. egzekucyjnych opłat komorniczych i rosnących odsetek, bez jej wiedzy w tym zakresie, dochodzi do pogorszenia sytuacji majątkowej podatnika, a w konsekwencji do naruszenia prawa własności. W przekonaniu skarżącej, w art. 70 § 4 Ordynacji podatkowej brak jest „kapitalnej informacji stanowiącej o możliwości całkowitej zmiany treści tego przepisu w drodze wystąpienia okoliczności przewidzianej w art. 154 § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji”. Dlatego też kwestionowana regulacja „narusza art. 2 Konstytucji urzeczywistniający zasadę zaufania obywateli do państwa prawa”. Niniejsza skarga konstytucyjna została przedstawiona na podstawie następującego stanu faktycznego i prawnego. Decyzją z 21 marca 2006 r. (nr PBI 3/4117/US/12/06/IM) Dyrektor Izby Skarbowej w Łodzi utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego Łódź-Polesie z 21 listopada 2005 r. (nr IB-4110/195/2005) określającą skarżącej wysokość zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 1999 r. Od powyższej decyzji została wniesiona skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, w której podniesiono zarzuty przedawnienia oraz opodatkowania przychodu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z 28 maja 2007 r. (sygn. akt I SA/Łd 886/06) uchylił zaskarżoną decyzję, natomiast Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 9 czerwca 2009 r. (sygn. akt II FSK 129/08) oddalił skargę kasacyjną skarżącej. Wyrok ten został doręczony pełnomocnikowi skarżącej 24 lipca 2009 r. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Skarga konstytucyjna jest szczególnym środkiem ochrony konstytucyjnych wolności i praw. Ma ona gwarantować, że obowiązujące w systemie prawa akty normatywne nie będą stanowiły źródła ich naruszeń. W myśl art. 79 ust. 1 Konstytucji przedmiotem skargi konstytucyjnej jest wniosek o zbadanie zgodności z Konstytucją przepisów stanowiących podstawę ostatecznego orzeczenia o prawach skarżącego. Przesłanką rozpoznania skargi konstytucyjnej nie może być zatem wskazanie dowolnego przepisu ustawy lub innego aktu normatywnego, ale tylko takiego, który w konkretnej sprawie stanowił podstawę ostatecznego rozstrzygnięcia. Wskazany przedmiot skargi konstytucyjnej determinuje wymogi formalne, których spełnienie jest konieczne dla stwierdzenia dopuszczalności skargi konstytucyjnej. Z art. 47 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.; dalej: ustawa o TK) wynika, że na skarżącym ciąży obowiązek wskazania naruszonych wolności lub praw oraz sposobu ich naruszenia. Z kolei z art. 32 ust. 1 pkt 3 i 4 tejże ustawy wynika obowiązek uzasadnienia zarzutu niekonstytucyjności zaskarżonych przepisów. Zasadniczym powodem odmowy nadania biegu skardze w niniejszej sprawie jest – oczywista bezzasadność argumentów skarżącej, odniesienie ich do sfery stosowania prawa przez sądy administracyjne oraz brak wykazania sposobu naruszenia konstytucyjnych praw i wolności określonych w art. 2 Konstytucji. 2. Skarżąca wskazuje orzeczenia sądów administracyjnych, które popierają jej stanowisko, a zatem reprezentują przeciwne w odniesieniu do tego, które zostało przyjęte zarówno w wyroku WSA z 28 maja 2007 r., sygn. akt I SA/Łd 886/06, jak również w wyroku NSA z 9 czerwca 2009 r., sygn. akt II FSK 129/08. Podkreśla w istocie rozbieżności w orzecznictwie sądowym, związanym z przekształceniem zajęcia zabezpieczającego w zajęcie egzekucyjne. Domaga się tym samym rozstrzygnięcia tego zagadnienia, gdyż w jej przekonaniu „obowiązek zawiadomienia podatnika o zastosowaniu środka egzekucyjnego przed upływem terminu przedawnienia jest ważną gwarancją przestrzegania prawa przez organ podatkowy”. Należy jednak w tym miejscu przypomnieć, że skarga konstytucyjna nie jest kolejnym środkiem odwoławczym, służącym kontroli prawidłowości rozstrzygnięć sądów powszechnych, ani też instrumentem zapewniającym jednolitość orzecznictwa sądowego. Zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji skarga konstytucyjna jest środkiem ochrony konstytucyjnych praw i wolności jednostki, których naruszenie wynika z treści zakwestionowanego przepisu. Zgodnie z orzecznictwem TK praktyka nie może podlegać kontroli konstytucyjności, inicjowanej wniesieniem skargi konstytucyjnej. Szczególnie zaś, gdy praktyka ta – na co wskazuje zresztą sama skarżąca – nie jest jednolita nawet w obrębie NSA. Z tego też względu relewantne z punktu widzenia przesłanek skargi konstytucyjnej jest tylko takie naruszenie prawa, które ma zakorzenienie w treści zaskarżonej regulacji, nie zaś w jej nieprawidłowym zastosowaniu przez orzekające organy. 3. Podniesione przez skarżącą zarzuty odnoszą się w takim ujęciu do sfery stosowania prawa, a nie jego stanowienia, co – ze względu na kognicję Trybunału Konstytucyjnego określoną w art. 188 pkt 5 w zw. z art. 79 ust. 1 Konstytucji – wyłącza możliwość ich merytorycznego rozpoznania. 4. Trybunał stwierdza, że tak formułowane zarzuty niezgodności kwestionowanych przepisów z art. 2 oraz art. 64 ust. 2 Konstytucji są oczywiście bezzasadne. Zgodnie z art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku. Oznacza to, że zobowiązanie podatkowe w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 1999 co do zasady przedawnia się z końcem 2005 r., jednak w myśl art. 70 § 4 Ordynacji podatkowej bieg terminu przedawnienia zostaje przerwany wskutek zastosowania środka egzekucyjnego, o którym podatnik zostaje zawiadomiony. Po przerwaniu biegu terminu przedawnienia biegnie on na nowo od dnia następującego po dniu, w którym zastosowano środek egzekucyjny. Ustawodawca przewidział zatem dwie przesłanki, od zajścia których uzależnione jest przerwanie biegu terminu przedawnienia powodujące skutek w postaci ponownego biegu tego terminu. Pierwszą z nich jest zastosowanie wobec podatnika środka egzekucyjnego, drugą zaś zawiadomienie go o zastosowaniu tego środka. Zgodnie z art. 1a pkt 18 i 19 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji rozróżnia się zajęcie egzekucyjne i zabezpieczające. Oba środki, co do zasady, pozbawiają podmiot możliwości rozporządzania swoim mieniem. Przez zajęcie egzekucyjne rozumie się czynność organu egzekucyjnego, w wyniku której organ egzekucyjny nabywa prawo rozporządzania składnikiem majątkowym zobowiązanego w zakresie niezbędnym do wykonania obowiązku objętego tytułem wykonawczym; a przez zajęcie zabezpieczające rozumie się czynność organu egzekucyjnego, w wyniku której organ egzekucyjny nabywa prawo rozporządzania składnikiem majątkowym zobowiązanego w zakresie niezbędnym do zabezpieczenia wykonania przez niego obowiązku objętego zarządzeniem zabezpieczenia, ale która nie prowadzi do przymusowego wykonania obowiązku. Stosownie do art. 33 § 1 Ordynacji podatkowej zobowiązanie podatkowe przed terminem płatności może być zabezpieczone na majątku podatnika, a w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim także na majątku wspólnym, jeżeli zachodzi uzasadniona obawa, że nie zostanie ono wykonane, a w szczególności gdy podatnik trwale nie uiszcza wymagalnych zobowiązań o charakterze publicznoprawnym lub dokonuje czynności polegających na zbywaniu majątku, które mogą utrudnić lub udaremnić egzekucję. W myśl art. 33 § 2 pkt 2 Ordynacji podatkowej zabezpieczenia w okolicznościach wymienionych w § 1 można dokonać również w toku postępowania podatkowego lub kontroli podatkowej, przed wydaniem decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego. Zgodnie z art. 33a § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej decyzja o zabezpieczeniu wygasa z dniem doręczenia decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego. Z kolei w myśl art. 154 § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zajęcie zabezpieczające przekształca się w zajęcie egzekucyjne z dniem wygaśnięcia decyzji, o której mowa w art. 33a i 33b Ordynacji podatkowej lub w art. 61 ust. 3 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. – Prawo celne (Dz. U. Nr 68, poz. 622 i Nr 273, poz. 2703), pod warunkiem, że organ ten wystawi tytuł wykonawczy nie później niż przed upływem 14 dni od dnia wygaśnięcia decyzji lub od dnia doręczenia upomnienia, jeżeli doręczenie to było wymagane. 5. W niniejszej sprawie, 16 listopada 2005 r. doręczono skarżącej decyzję o zabezpieczeniu na jej majątku należności wynikających z przewidywanego zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych. Na podstawie tej decyzji w tym samym dniu dokonano zajęcia zabezpieczającego należącej do skarżącej ruchomości w postaci samochodu osobowego marki Fiat Seicento. Wskazane wyżej warunki zostały spełnione. Decyzja wymiarowa określająca zobowiązanie podatkowe w podatku dochodowym od osób fizycznych została doręczona skarżącej 15 grudnia 2005 r., w związku z tym wygasła decyzja o zabezpieczeniu wymienionych należności. Oznacza to, że zajęcie zabezpieczające przekształciło się z mocy prawa w zajęcie egzekucyjne z dniem 15 grudnia 2005 r., czyli zajęcie ruchomości w postaci samochodu przekształciło się w zajęcie egzekucyjne tego samochodu, a zgodnie z art. 1a pkt 12 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji – zajęcie egzekucyjne jest środkiem egzekucyjnym. Między innymi zastosowanie takiego właśnie środka egzekucyjnego przewiduje art. 70 § 4 Ordynacji podatkowej, definiując zdarzenie powodujące przerwanie biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego. Uprawniony staje się zatem wniosek, że z dniem 15 grudnia 2005 r. nastąpiło przerwanie biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego skarżącej w podatku dochodowym od osób fizycznych. Prowadzi to do stwierdzenia, że w przypadku przekształcenia zajęcia zabezpieczającego w egzekucyjne organ egzekucyjny nie stosuje środka egzekucyjnego. Zastosowanie tego środka następuje z mocy prawa (ipso iure), tj. z dniem wygaśnięcia decyzji o zabezpieczeniu, o której mowa w art. 33a i art. 33b Ordynacji podatkowej. Podkreślenia jednocześnie wymaga, że nawet jeśliby przyjąć, że dla przerwania biegu terminu przedawnienia w wyniku przekształcenia się zajęcia zabezpieczającego w egzekucyjne, konieczne jest zawiadomienie podatnika o zastosowaniu środka egzekucyjnego, to w niniejszej sprawie takie zawiadomienie również miało miejsce. Skarżącej doręczono nie tylko decyzję o przedmiocie zabezpieczenia, lecz także protokół zajęcia zabezpieczającego, jak również decyzję wymiarową. W dniu 16 listopada 2005 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego dokonał zajęcia zabezpieczającego ruchomości należącej do skarżącej. Samo zaś przekształcenie zajęcia zabezpieczającego w egzekucyjne nastąpiło z mocy prawa, co oznacza, że również z mocy prawa nastąpiło zastosowanie wobec skarżącej środka egzekucyjnego. Jak słusznie wskazał WSA w niniejszej sprawie, skarżąca była informowana o przebiegu postępowania zabezpieczającego. Powinna zatem zdawać sobie sprawę z możliwych następstw toczącego się wobec niej postępowania. Trudno wymagać od organów podatkowych lub egzekucyjnych odrębnego powiadamiania skarżącej o zastosowaniu wobec niej środka egzekucyjnego, które następuje z mocy prawa, bez jakiegokolwiek aktu władczego ze strony organu administracji. 6. W ocenie wnoszącej niniejszą skargę konstytucyjną art. 70 § 4 Ordynacji podatkowej powinien brzmieć: „Bieg terminu przedawnienia zostaje przerwany wskutek zastosowania środka egzekucyjnego, o którym podatnik został zawiadomiony, z wyłączeniem przypadku, kiedy zajęcie zabezpieczające przekształciło się w zajęcie egzekucyjne”. Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego, skarżąca w istocie zarzuca brak odpowiedniej regulacji, tak, jakby występowała luka prawna wymagająca uzupełnienia. Luka taka zresztą nie istnieje, a gdyby nawet tak było, Trybunał nie jest kompetentny do jej uzupełnienia, gdyż dokonuje kontroli konstytucyjności jedynie obowiązujących norm prawnych (por. wśród wielu postanowienia TK sprawach z: 24 stycznia 1999 r., Ts 124/98, OTK ZU nr 1/1999, poz. 8; 21 marca 2003 r., Ts 93/02, OTK ZU nr 3/B/2003, poz. 170). 7. Nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu nie mogą uzasadniać również zarzuty wskazujące na niezgodność kwestionowanych przepisów z art. 2 Konstytucji. Zasada demokratycznego państwa prawnego i wywodzone z niej dalsze zasady ustrojowe nie tworzą po stronie obywateli praw podmiotowych ani wolności. Trybunał dopuszcza wprawdzie, że zasada ta może stanowić źródło praw i wolności, jednakże dopiero wówczas, gdy nie są one ujęte wprost w innych przepisach Konstytucji, a ze względu na zasadę skargowości (art. 66 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym; Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.) obowiązkiem skarżącego jest ich wskazanie oraz uzasadnienie. Biorąc powyższe pod uwagę, działając na podstawie art. 49 w zw. z art. 36 ust. 3 w zw. z art. 47 ust. 1 pkt 2 ustawy o TK, orzeka się jak w sentencji.