Postanowienie Ts 228/11

70/1/B/2013 POSTANOWIENIE z dnia 14 listopada 2012 r. Sygn. akt Ts 228/11 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Mirosław Granat, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej Dariusza W. w sprawie zgodności: art. 3941 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 46, poz. 296, ze zm.) w związku z art. 12 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o zmianie ustawy o Straży Granicznej oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 82, poz. 558) w związku z art. 10 ust. 2 oraz art. 37 ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej (Dz. U. z 2004 r. Nr 8, poz. 67, ze zm.), w brzmieniu nadanym powołaną ustawą z 13 kwietnia 2007 r., z art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE 1. W sporządzonej przez radcę prawnego skardze konstytucyjnej, wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 19 lipca 2011 r. (data nadania), Dariusz W. (dalej: skarżący) zarzucił niezgodność art. 3941 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 46, poz. 296, ze zm.; dalej: k.p.c.) w związku z art. 12 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o zmianie ustawy o Straży Granicznej oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 82, poz. 558; dalej: ustawa z 2007 r.) w związku z art. 10 ust. 2 oraz art. 37 ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej (Dz. U. z 2004 r. Nr 8, poz. 67, ze zm.; dalej: ustawa z 1994 r.), w brzmieniu nadanym ustawą z 2007 r., w zakresie, w jakim pozbawia osoby prawa do rozpoznania merytorycznego sprawy, w której na podstawie przepisów, których konstytucyjność może być kwestionowana, wydane zostaje rozstrzygnięcie, oparte na zawężonej interpretacji art. 37 ustawy z 1994 r., czego skutkiem jest odrzucenie apelacji i brak merytorycznego rozpoznania jej, pomimo zarzutów dotyczących zastosowania przepisu dopuszczającego do poważnego naruszenia praw i wolności obywatelskich (art. 10 ust. 2 ustawy z 1994 r. w zakresie, w jakim pozbawia osoby będące w chwili wejścia w życie tego przepisu emerytami tych służb prawa do emerytury w razie skazania za przestępstwo związane z wykonywaniem czynności służbowych lub z art. 258 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny, Dz. U. Nr 88, poz. 553, ze zm.; dalej: k.k., lub wobec których orzeczono prawomocnie środek karny pozbawienia praw publicznych za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe popełnione przed zwolnieniem ze służby), z art. 45 ust. 1 Konstytucji. 2. Skarga konstytucyjna została wniesiona w związku z wydaniem przez Sąd Najwyższy – Izbę Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych postanowienia z 3 marca 2011 r. (sygn. akt II UZ 4/11) odrzucającego zażalenie skarżącego na postanowienie Sądu Apelacyjnego w Warszawie – III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z 6 października 2010 r. (sygn. akt III AUz 153/10) oddalające zażalenie skarżącego na postanowienie Sądu Okręgowego w Warszawie – XIII Wydział Ubezpieczeń Społecznych z 26 maja 2010 r. (sygn. akt XIII U 1796/09) w sprawie odrzucenia nieopłaconej apelacji skarżącego od wyroku tego Sądu z 9 marca 2010 r. (sygn. akt XIII U 1796/09) oddalającego odwołanie skarżącego od decyzji Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji z 30 stycznia 2009 r. (znaki: KRI-06742/GD oraz KRW06742/GD) w sprawie ustania prawa do emerytury policyjnej oraz policyjnej renty inwalidzkiej skarżącego. W ocenie Sądu Najwyższego niedopuszczalność rozpoznania zażalenia na postanowienie Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 6 października 2010 r. wynikała z tego, że zaskarżone postanowienie zostało wydane przez sąd drugiej instancji w wyniku rozpoznania zażalenia na postanowienie sądu pierwszej instancji (art. 3941 § 2 in fine k.p.c.). Nie ma też podstaw do konstruowania uprawnienia do podwójnego postępowania zażaleniowego toczącego się najpierw przed sądem powszechnym, a następnie przed Sądem Najwyższym. 3. W ocenie skarżącego art. 3941 § 2 k.p.c. narusza konstytucyjne prawo do sądu, ponieważ „każda sprawa zasługuje na rozpoznanie”. W pozostałym zakresie uzasadnienie skargi konstytucyjnej ograniczyło się do rozważań dotyczących podstawy normatywnej wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z 30 stycznia 2009 r., w tym niezgodności art. 10 ustawy z 1994 r. oraz art. 12 ustawy z 2007 r. z zasadą lex retro non agit. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 36 ust. 1 w związku z art. 49 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.; dalej: ustawa o TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, podczas którego Trybunał Konstytucyjny bada, czy skarga odpowiada określonym prawem wymogom. 2. Przedmiotem zaskarżenia uczyniono, w sposób związkowy, art. 3941 § 2 k.p.c., art. 10 ust. 2 i art. 37 ustawy z 1994 r. oraz art. 12 ustawy z 2007 r. Istota zarzutu sprowadza się natomiast do dwóch kwestii: po pierwsze – niezaskarżalności postanowienia sądu drugiej instancji oddalającego zażalenie na postanowienie sądu pierwszej instancji w sprawie odrzucenia apelacji z powodu nieuiszczenia opłaty sądowej od tego środka odwoławczego; po drugie – konstytucyjności przepisów leżących u podstawy merytorycznego wyroku sądu pierwszej instancji. 3. W pierwszej kolejności Trybunał odniósł się do kwestii przedmiotów kontroli i ich związku z orzeczeniem, z którego wydaniem skarżący wiąże naruszenie przysługujących mu konstytucyjnych praw, tj. postanowieniem Sądu Najwyższego z 3 marca 2011 r. (sygn. akt II UZ 4/11). Skarżący zaskarżył bowiem regulacje stanowiące podstawę orzeczenia merytorycznego, czyli wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z 9 marca 2010 r. o sygn. XIII U 1796/10 (art. 10 ust. 2 ustawy z 1994 r. oraz art. 12 ustawy z 2007 r.), oraz dwóch orzeczeń formalnych, czyli postanowienia Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 6 października 2010 r. o sygn. III AUz 153/10 (art. 37 ustawy z 1994 r.) i powołanego postanowienia Sądu Najwyższego (art. 3941 § 2 k.p.c.). 3.1. Trybunał Konstytucyjny przypomina, że art. 79 ust. 1 Konstytucji stanowi, iż „każdy (…) ma prawo, na zasadach określonych w ustawie, wnieść skargę do Trybunału Konstytucyjnego”. Oznacza to, że skarga konstytucyjna winna odpowiadać – z woli ustrojodawcy – warunkom merytorycznym i formalnym opisanym w ustawie zwykłej, czyli w ustawie o Trybunale Konstytucyjnym (por. J. Trzciński, uwaga 10. do art. 79 Konstytucji, [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, red. L. Garlicki, Wydawnictwo Sejmowe, Warszawa 1999-2007). Skarga konstytucyjna stanowi środek prawny służący ochronie konstytucyjnych wolności lub praw o charakterze podmiotowym, do których naruszenia doszło na skutek wydania rozstrzygnięcia na podstawie kwestionowanego przepisu. Z art. 46 ust. 1 ustawy o TK wynika obowiązek wniesienia skargi w terminie trzech miesięcy od dnia doręczenia skarżącemu rozstrzygnięcia przesądzającego o wyczerpaniu drogi prawnej. Przy czym w orzecznictwie Trybunału przyjmuje się jednomyślnie, że do wyczerpania drogi prawnej dochodzi w momencie uzyskania przez skarżącego prawomocnego orzeczenia w konsekwencji skorzystania z przysługujących mu zwyczajnych środków odwoławczych w ramach danego postępowania. Inne postępowania sądowe dotyczące skarżącego, które nie wpływają na prawomocność wydanych już orzeczeń, wykraczają poza ramy „drogi prawnej” określonej w art. 46 ust. 1 ustawy o TK. Przyjęcie odmiennego stanowiska – a zatem dopuszczenie do wnoszenia skargi konstytucyjnej dopiero po zakończeniu (w różnym czasie) dwóch lub więcej postępowań sądowych, w której to skardze niejako „zbiorczo” kwestionowane byłyby wszystkie podstawy normatywne wydanych ostatecznych orzeczeń – nie znajduje podstaw w obowiązujących przepisach prawa (por. postanowienie TK z 18 kwietnia 2011 r., Ts 230/09, OTK ZU nr 4/B/2011, poz. 305). 3.2. W konsekwencji Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że jedynie art. 3941 § 2 k.p.c. stanowić może w analizowanej sprawie przedmiot kontroli w rozumieniu art. 47 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 46 ust. 1 i art. 47 ust. 2 ustawy o TK. Pozostałe zaskarżone przepisy (pomimo uczynienia ich przedmiotem kontroli „związkowo”) nie stanowiły w żaden sposób bezpośredniej ani pośredniej podstawy normatywnej postanowienia Sądu Najwyższego z 3 marca 2011 r., co wynika – po pierwsze – z uzasadnienia tego orzeczenia, a po drugie – z charakteru tych regulacji. Artykuł 10 ust. 2 ustawy z 1994 r. oraz art. 12 ustawy z 2007 r. są przepisami materialnymi; dotyczą one: po pierwsze – utraty prawa do „mundurowego” zaopatrzenia emerytalnego w razie skazania emeryta albo rencisty prawomocnym wyrokiem sądu za przestępstwo umyślne lub przestępstwo skarbowe umyślne, ścigane z oskarżenia publicznego, popełnione w związku z wykonywaniem czynności służbowych i w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub osobistej, albo za przestępstwo określone w art. 258 k.k. lub wobec którego orzeczono prawomocnie środek karny pozbawienia praw publicznych za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe popełnione przed zwolnieniem ze służby (art. 10 ust. 2 ustawy z 1994 r.); po drugie – stosowania art. 10 ust. 1 i 2 ustawy z 1994 r., w brzmieniu nadanym ustawą z 2007 r., po dniu wejścia w życie ustawy z 2007 r. wobec funkcjonariuszy skazanych prawomocnym wyrokiem sądu lub wobec których orzeczono prawomocnie środek karny (art. 12 ustawy z 2007 r.). Z kolei art. 37 ustawy z 1994 r., będący przepisem proceduralnym, dotyczy kwestii zwolnienia od opłat osób zainteresowanych oraz organów emerytalnych w sprawach świadczeń „mundurowych”. Przywołane unormowania, jak wskazano w punkcie 3 in principio tej części niniejszego uzasadnienia, nie miały wpływu na postanowienie Sądu Najwyższego w sprawie II UZ 4/11, albowiem Sąd ten rozstrzygnął – wyłącznie w oparciu o art. 3941 § 2 k.p.c. – o niedopuszczalności rozpoznania zażalenia na postanowienie sądu drugiej instancji oddalające zażalenie na postanowienie sądu pierwszej instancji w przedmiocie odrzucenia apelacji. 3.3. Powyższa okoliczność uzasadnia odmowę nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej w zakresie badania konstytucyjności art. 10 ust. 2 i art. 37 ustawy z 1994 r. oraz art. 12 ustawy z 2007 r. ze względu na niedopuszczalność orzekania spowodowaną niespełnieniem przez skarżącego przesłanki określonej w art. 47 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 46 ust. 1 i art. 47 ust. 2 ustawy o TK (art. 39 ust. 1 pkt 1 in fine oraz art. 36 ust. 3 w związku z art. 49 ustawy o TK). 3.4. Niezależnie od powyższego – w nawiązaniu do wywodu poczynionego w uzasadnieniu skargi – należy zwrócić uwagę, że art. 10 ust. 2 ustawy z 1994 r. w związku z art. 12 ustawy z 2007 r. został uznany przez Trybunał w wyroku z 7 kwietnia 2011 r. o sygn. K 4/09 (OTK ZU nr 3/A/2011, poz. 20) za zgodny z wynikającymi z art. 2 Konstytucji zasadami niedziałania prawa wstecz oraz ochrony praw nabytych. 4. Przechodząc do zarzutu niezgodności art. 3941 § 2 k.p.c. z art. 45 ust. 1 Konstytucji Trybunał Konstytucyjny uznaje go za oczywiście bezzasadny. Sposób formułowania zarzutów skargi wskazuje bowiem, że skarżącemu chodzi o brak zaskarżalności postanowienia sądu drugiej instancji oddalającego zażalenie na postanowienie sądu pierwszej instancji w sprawie odrzucenia nieopłaconej apelacji. Należy zwrócić uwagę, że – po pierwsze – z treści art. 176 ust. 1 czy art. 78, a tym bardziej art. 45 ust. 1 Konstytucji, nie można wywieść żadnych podstaw do konstruowania roszczenia jednostki do podwójnego postępowania zażaleniowego toczącego się najpierw przed sądem drugiej instancji, a następnie przed Sądem Najwyższym (por. postanowienie SN z 6 czerwca 2007 r., sygn. akt III CZ 27/07, „Lex” nr 347311). Po drugie – w stanie faktycznym leżącym u podstaw analizowanej skargi skarżący wniósł zażalenie na postanowienie sądu pierwszej instancji odrzucające apelację z powodu jej nieopłacenia. Zażalenie to zostało rozpatrzone i oddalone postanowieniem sądu drugiej instancji. Skarżący zrealizował zatem swoje prawo do weryfikacji orzeczenia wydanego w pierwszej instancji w zakresie odnoszącym się do prawa zaskarżenia postanowienia o odrzuceniu apelacji (zob. postanowienia TK z 8 czerwca 2009 r., SK 26/07, OTK ZU nr 6/A/2009, poz. 92 oraz 28 stycznia 2010 r., Ts 320/08, OTK ZU nr 2/B/2010, poz. 106), natomiast w analizowanej skardze de facto domaga się ustanowienia przez Trybunał Konstytucyjny prawa do kolejnej (in casu trzeciej) instancji. W związku z powyższym należało odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej w zakresie badania konstytucyjności art. 3941 § 2 k.p.c. na podstawie art. 36 ust. 3 w związku z art. 49 ustawy o TK. 5. Ponadto, Trybunał zwraca uwagę, że warunkiem sine qua non dopuszczalności rozpoznania merytorycznego skargi konstytucyjnej jest prawidłowe umocowanie pełnomocnika przez skarżącego, które legitymizuje działania mandatariusza w imieniu mandanta z uwagi na to, że: po pierwsze – postępowanie przed Trybunałem Konstytucyjnym nie mieści się w ramach zwykłych czynności procesowych (Trybunał nie sprawuje nadzoru judykacyjnego w ramach kontroli instancyjnej nad sądami); po drugie – skarga konstytucyjna (będąca środkiem weryfikacji przepisów prawa i ewentualnego ich wyeliminowania z obrotu prawnego) stanowi szczególny instrument przeznaczony do ochrony konstytucyjnych wolności lub praw jednostki; po trzecie – zgodnie z art. 48 ust. 1 ustawy o TK, w postępowaniu przed Trybunałem obowiązuje przymus adwokacko-radcowski; po czwarte wreszcie – sporządzenie i wniesienie skargi konstytucyjnej nie nosi znamion jakiejkolwiek czynności przewidzianej w przepisach procedury cywilnej, karnej, sądowoadministracyjnej czy administracyjnej. W ocenie Trybunału załączone do analizowanej skargi pełnomocnictwo „do zastępstwa w sprawie o ustalenie emerytury policyjnej”, które stanowi, że „[p]ełnomocnictwo jest także pełnomocnictwem procesowym, a nadto upoważnia pełnomocników do odbioru wszelkich świadczeń od strony przeciwnej, zawierania ugód, łącznie z pozasądowymi. Pełnomocnictwo niniejsze stanowi także pełnomocnictwo procesowe do reprezentowania mandanta we wszelkich postępowaniach toczących się przed Sądem Najwyższym” nie odpowiada warunkom pełnomocnictwa szczególnego w postępowaniu skargowym przed Trybunałem Konstytucyjnym, które – zgodnie z art. 88 in fine k.p.c. w związku z art. 20 ustawy o TK w związku z art. 79 ust. 1 Konstytucji oraz art. 48 ust. 1, art. 46 ust. 1 i art. 47 ust. 1 in principio ustawy o TK – powinno dokładnie określać sprawę w związku z którą dany podmiot wystąpił ze skargą konstytucyjną, co wyraża się albo w określeniu przez skarżącego przedmiotu zaskarżenia, albo wskazaniu ostatecznego rozstrzygnięcia, z wydaniem którego skarżący upatruje prawo do uruchomienia postępowania przed Trybunałem (por. postanowienie TK z 28 lipca 2011 r., Ts 306/10, OTK ZU nr 5/B/2011, poz. 380). Z przedstawionych wyżej powodów Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.