Straż Graniczna

Straż Graniczna to umundurowana i uzbrojona formacja, której ustawowym zadaniem jest ochrona granicy państwowej, kontrola ruchu granicznego oraz przeciwdziałanie nielegalnemu przekraczaniu granicy. Wykonuje także zadania związane z ochroną bezpieczeństwa i porządku publicznego, zwalczaniem przestępczości granicznej oraz kontrolą legalności pobytu i zatrudnienia cudzoziemców, w zakresie określonym w przepisach.

W języku prawnym określenie „Straż Graniczna” może oznaczać całą formację, jej jednostki organizacyjne albo funkcjonariuszy wykonujących czynności służbowe. Funkcjonariusze mają uprawnienia władcze, w tym mogą podejmować czynności kontrolne, legitymować osoby, zatrzymywać je w przypadkach przewidzianych prawem oraz stosować środki przymusu bezpośredniego i broń palną na zasadach określonych w odrębnych przepisach.

Znaczenie terminu w różnych dziedzinach prawa:

• w prawie administracyjnym i przepisach dotyczących cudzoziemców Straż Graniczna realizuje zadania związane z kontrolą granicy, pobytu i legalności przekraczania granicy;
• w prawie karnym skarbowym może prowadzić postępowania przygotowawcze dotyczące przestępstw i wykroczeń skarbowych, a upoważnieni funkcjonariusze wykonują czynności procesowe;
• w prawie o ruchu drogowym pojazdy Straży Granicznej mogą być pojazdami uprzywilejowanymi, a formacja korzysta z określonych wyjątków i uprawnień związanych z wykonywaniem zadań służbowych;
• w przepisach o udostępnianiu danych Straż Graniczna może uzyskiwać informacje z ewidencji i rejestrów, jeżeli są one niezbędne do realizacji jej ustawowych zadań;
• w innych ustawach występuje jako organ współpracujący z administracją, Policją, sądami, prokuraturą oraz innymi służbami, między innymi przy kontrolach w strefie nadgranicznej.

Służba w Straży Granicznej jest służbą mundurową, której okres może być uwzględniany przy ustalaniu uprawnień pracowniczych lub przy nadawaniu równorzędnego stopnia wojskowego. Funkcjonariusze mogą również wykonywać czynności związane z konwojowaniem i osadzaniem osób, jeżeli wynika to z przepisów regulujących postępowanie karne lub wykonywanie kar.