Postanowienie Ts 203/13

34/1/B/2015 POSTANOWIENIE z dnia 4 lutego 2015 r. Sygn. akt Ts 203/13 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Piotr Tuleja – przewodniczący Zbigniew Cieślak – sprawozdawca Teresa Liszcz, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 lutego 2014 r. o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej K.M., p o s t a n a w i a: nie uwzględnić zażalenia. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 11 lipca 2013 r. K.M. (dalej: skarżący) zakwestionował zgodność art. 3982 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2014 r. poz. 101; dalej: kodeks postępowania cywilnego lub k.p.c.) z art. 2, art. 21 ust. 1 w zw. z art. 64 ust. 1 i 2, art. 32 ust. 2 oraz art. 71 ust. 1 Konstytucji. Postanowieniem z 21 lutego 2014 r. Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej, ponieważ skarżący nie uprawdopodobnił zarzucanego w skardze naruszenia praw i wolności konstytucyjnych przez zaskarżony przepis. Trybunał stwierdził, że skarżący nie uprawdopodobnił, iż uniemożliwienie wniesienia skargi kasacyjnej na postanowienie w sprawie stwierdzenia niegodności dziedziczenia jednego z kilku spadkobierców wpływa na prawo dziedziczenia współspadkobiercy (art. 64 ust. 1 w zw. z art. 64 ust. 2 oraz art. 21 ust. 1 Konstytucji). Trybunał zwrócił uwagę na to, że art. 71 Konstytucji nie może być wzorcem kontroli konstytucyjnej w rozpoznawanej sprawie, a art. 2 i art. 32 ust. 2 Konstytucji nie mogą być samodzielnymi wzorcami kontroli. Niezależnie od powyższego Trybunał wskazał, że badał już zgodność zakwestionowanej przez skarżącego normy prawnej z art. 64 ust. 2 w zw. z art. 32 ust. 1 Konstytucji (zob. wyrok TK z 6 października 2004 r., SK 23/02, OTK ZU nr 9/A/2004, poz. 89). W zażaleniu na to postanowienie skarżący podniósł, że Trybunał nie zajął się istotą problemu przedstawionego w skardze konstytucyjnej (nie wyjaśnił istoty sprawy – art. 386 § 4 w zw. z art. 397 § 1 k.p.c.) i niedostatecznie uzasadnił zakwestionowane postanowienie (art. 328 § 2 k.p.c.). Według skarżącego w zaskarżonym postanowieniu Trybunał skupił się na tym, czy skarżący zyskałby coś, gdyby postępowanie w sprawie uznania za niegodnego dziedziczenia potoczyło się dla niego korzystnie. Tymczasem, jak ujął to skarżący, „problemem jest, że cywilna skarga kasacyjna – nie wiedzieć czemu – nie przysługuje, gdy udział spadkowy jest poniżej wartości progowej, chociaż wartość całego spadku kwotę tę przekracza”. Skarżący podniósł, że nie kwestionuje progu kasacyjnego, lecz wadliwe skonstruowanie przepisu, prowadzące do niesprawiedliwego uzależnienia dopuszczalności tego środka zaskarżenia od liczby rodzeństwa. Skarżący podkreślił, że w zakwestionowanym postanowieniu Trybunał nie wykazał, na czym polega oczywista bezzasadność wniesionej skargi. Tylko wtedy, gdyby to zrobił, mógłby, zdaniem skarżącego, wydać postanowienie o odmowie nadania skardze dalszego biegu. Do zażalenia skarżący dołączył testament notarialny w celu wykazania, że miałby on wpływ na jego „sytuację spadkową”. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 36 ust. 4 w zw. z art. 49 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.; dalej: ustawa o TK) skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Trybunał, w składzie trzech sędziów, rozpatruje zażalenie na posiedzeniu niejawnym (art. 25 ust. 1 pkt 3 lit. b in fine w zw. z art. 36 ust. 6 i 7 ustawy o TK). Na etapie rozpoznania zażalenia Trybunał Konstytucyjny bada – w zakresie zarzutów sformułowanych w zażaleniu – czy w wydanym postanowieniu prawidłowo ustalił przesłanki odmowy nadania skardze dalszego biegu. Trybunał stwierdza, że kwestionowane postanowienie jest prawidłowe, a argumenty przytoczone w zażaleniu nie podważają ustaleń przedstawionych w tym orzeczeniu i dlatego nie zasługują na uwzględnienie. Trybunał przypomina, że postanowienie o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu może być wydane nie tylko w przypadkach określonych w art. 36 ust. 3 ustawy o TK (oczywista bezzasadność lub nieuzupełnienie braków formalnych skargi). Skarga nie może zostać merytorycznie rozpoznana także (i przede wszystkim) wtedy, gdy nie jest spełniona choćby jedna z przesłanek określonych w art. 46–48 ustawy o TK, oraz wtedy, gdy zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 39 ust. 1 ustawy o TK. Wstępne rozpoznanie służy wyeliminowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygania. Trybunał stwierdza, że podstawą odmowy nadania wniesionej skardze dalszego biegu nie była oczywista bezzasadność (art. 36 ust. 3 ustawy o TK). Byłą nią nieuprawdopodobnienie zarzucanego w skardze naruszenia praw i wolności konstytucyjnych przez zaskarżony przepis (art. 79 ust. 1 Konstytucji w zw. z art. 47 ust. 1 pkt 2 i 3 w zw. z art. 39 ust. 1 pkt 1 ustawy o TK). Ustosunkowanie się Trybunału do przytoczonych przez skarżącego argumentów dotyczących niewykazania oczywistej bezzasadności jest zatem zbędne. Trybunał zwraca uwagę na to, że zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji skarżący ma obowiązek wskazania tego wzorca kontroli kwestionowanych przepisów, który wyraża konstytucyjnie gwarantowaną wolność bądź prawo podmiotowe. W zakwestionowanym postanowieniu Trybunał prawidłowo stwierdził, że spośród przepisów Konstytucji wskazanych w skardze tylko art. 21 ust. 1 w zw. z art. 64 ust. 1 i 2, z których wynika prawo do równej ochrony prawa dziedziczenia, mogą być samodzielnymi wzorcami kontroli konstytucyjnej. Zresztą w zażaleniu skarżący tego nie zakwestionował. Natomiast art. 47 ust. 1 ustawy o TK nakłada na skarżącego obowiązek wskazania sposobu naruszenia konstytucyjnych wolności lub praw (art. 47 ust. 1 pkt 2 ustawy o TK) oraz uzasadnienia zarzutu niekonstytucyjności zaskarżonych przepisów (art. 47 ust. 1 pkt 3 ustawy o TK). Jest to konsekwencją przyjętej przez ustawodawcę zasady rozkładu ciężaru dowodu w postępowaniu wszczynanym w trybie skargi konstytucyjnej, z której wynika konieczność uprawdopodobnienia przez skarżącego zarzucanego w skardze naruszenia prawa lub wolności konstytucyjnej (zob. postanowienie TK z 9 lipca 2012 r., SK 19/10, OTK ZU nr 7/A/2012, poz. 87). Skarżący nie uprawdopodobnił, że brak możliwości wniesienia skargi kasacyjnej w postępowaniu o stwierdzanie niegodności dziedziczenia narusza jego prawo dziedziczenia w rozumieniu konstytucyjnym, a nie potocznym. Wynika to ze skutków, jakie wywołuje stwierdzenie niedogodności dziedziczenia, a które zostały przez Trybunał omówione w postanowieniu o odmowie nadania skardze dalszego biegu. Dołączenie przez skarżącego testamentu powołującego go do całości spadku jest z tego punktu widzenia irrelewantne. Niezależnie od powyższego Trybunał zauważa, że zarzut dotyczący wadliwego skonstruowania przesłanek dopuszczalności skargi kasacyjnej mógłby być stawiany w kontekście wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji prawa do sprawiedliwej procedury sądowej. Takiego wzorca kontroli konstytucyjnej skarżący jednak nie wskazał. Zgodnie zaś z art. 66 ustawy o TK Trybunał jest związany granicami skargi i nie może uzupełnić jej zakresu przedmiotowego o niewskazane przez skarżącego wzorce kontroli konstytucyjnej. Dodatkowo Trybunał podkreśla, że na mocy art. 20 ustawy o TK przepisy kodeksu postępowania cywilnego mają tylko odpowiednie zastosowanie w postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym. Oznacza to, że nie wszystkie przepisy k.p.c. mają zastosowanie w tym postępowaniu, a te, które mają, są często stosowane z pewnymi modyfikacjami. W celu właściwego posługiwania się przepisami procedury cywilnej w postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym konieczna jest zatem znajomość nie tylko k.p.c., lecz także (a nawet przede wszystkim) orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego. W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny postanowił jak na wstępie.