Postanowienie Ts 132/09

POSTANOWIENIE z dnia 16 maja 2011 r. Sygn. akt Ts 132/09 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Piotr Tuleja – przewodniczący Wojciech Hermeliński – sprawozdawca Maria Gintowt-Jankowicz, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 stycznia 2011 r. o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej Alicji D.-S., p o s t a n a w i a: nie uwzględnić zażalenia. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej skierowanej do Trybunału Konstytucyjnego 4 czerwca 2009 r. skarżąca zarzuciła niezgodność trzem tożsamym treściowo przepisom, tj. § 16 ust. 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 17 maja 2007 r. w sprawie recept lekarskich (Dz. U. Nr 97, poz. 646, ze zm.; dalej: rozporządzenie z 2007 r.); § 17 ust. 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 28 września 2004 r. w sprawie recept lekarskich (Dz. U. Nr 213, poz. 2164; dalej rozporządzenie z 2004 r.) oraz § 17 ust. 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 10 maja 2003 r. w sprawie recept lekarskich (Dz. U. Nr 85, poz. 785, ze zm.; dalej: rozporządzenie z 2003 r.) z art. 2, art. 22 oraz art. 64 ust. 1 i 3 Konstytucji. Postanowieniem z 26 stycznia 2011 r. Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. W ocenie Trybunału Konstytucyjnego skarżąca niewłaściwie określiła przedmiot skargi, nie spełniając tym samym podstawowej, konstytucyjnej przesłanki umożliwiającej nadanie skardze dalszego biegu. Na powyższe postanowienie pełnomocnik skarżącej wniósł w ustawowym terminie zażalenie. W złożonym środku odwoławczym stwierdzono, że Trybunał Konstytucyjny niewłaściwie odczytał zarzuty skargi, gdyż nie dotyczyły one wyłącznie zasad przyznawania aptekom refundacji za sprzedawane leki. Skarżąca nie zgodziła się także, że zarzut naruszenia prawa własności nie został uzasadniony, a nadto ponownie wskazała na naruszenie art. 92 ust. 1 Konstytucji. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 36 ust. 4 w związku z art. 49 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.; dalej ustawa o TK) skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. Trybunał, w składzie trzech sędziów, rozpatruje zażalenie na posiedzeniu niejawnym (art. 25 ust. 1 pkt 3 lit. b w związku z art. 36 ust. 6-7 i z art. 49 ustawy o TK). Trybunał Konstytucyjny bada w szczególności, czy wydając zaskarżone postanowienie, prawidłowo stwierdził istnienie przesłanek odmowy nadania skardze dalszego biegu. Oznacza to, że na etapie rozpoznania zażalenia Trybunał analizuje przede wszystkim te zarzuty, które mogą podważyć trafność ustaleń przyjętych za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia. Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że zaskarżone postanowienie jest prawidłowe, zaś zarzuty podniesione w zażaleniu nie zasługują na uwzględnienie. W pierwszej kolejności Trybunał Konstytucyjny odniósł się do zarzutu, w którym podniesiono, że nie istnieje związek treściowy między ustawą z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (Dz. U. z 2008 r. Nr 136, poz. 857, ze zm.; dalej : ustawa o zawodzie lekarza) a rozporządzeniem dotyczącym realizacji recept lekarskich. Przepisy ustawy o zawodzie lekarza (stanowiące podstawę do wydania kwestionowanego rozporządzenia wykonawczego) nie regulują – jak wskazuje skarżąca – w jakich przypadkach może dojść do odmowy realizacji recepty przez osobę prowadzącą aptekę, i dlatego zagadnienie to nie powinno być przedmiotem regulacji rozporządzenia. Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego w rozpatrywanym zażaleniu dokonano nieuprawnionego zrównania odmiennych sytuacji prawnych. Pierwsza z nich polega na możliwości odmowy wydania przez aptekarza lub farmaceutę produktu leczniczego, gdy jego wydanie może zagrażać życiu lub zdrowiu pacjenta (por. art. 96 ust. 4 ustawy z dnia 6 września 2001 r. – Prawo farmaceutyczne, Dz. U. z 2008 r. Nr 45, poz. 271). Ratio legis takiego unormowania jest oczywista i znajduje uzasadnienie w ochronie życia i zdrowia człowieka. Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego odmiennie należy potraktować odmowę realizacji recepty, która nie odpowiada wymogom formalnym. Refundacja przysługuje, gdy realizacja leku została dokonana na podstawie recepty niewadliwej, choć w ściśle określonych przypadkach prawodawca dopuścił możliwość konwalidacji uchybień formalnych recepty. W pozostałym zakresie realizacja leku jest niemożliwa. W drugiej z omawianych sytuacji ustawa wymaga dochowania należytej staranności w prowadzeniu dokumentacji aptecznej, a w razie stwierdzenia przez farmaceutę uchybień formalnych recepty, zobowiązuje go do odmowy jej realizacji. W przeciwnym razie apteka może zostać pozbawiona refundacji. Jest to swoista sankcja między innymi za nieprzestrzeganie wymogów formalnych recept. Jak stanowi art. 189 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowych ze środków publicznych (Dz. U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027, ze zm.; dalej: ustawa o świadczeniach): ˝apteki są obowiązane udostępniać do kontroli na żądanie podmiotu zobowiązanego do finansowania świadczeń ze środków publicznych do wglądu recepty˝. Celem tej kontroli jest stwierdzenie, czy i w jakim zakresie aptece przysługuje zwrot środków pieniężnych z tytułu realizacji recept. Wziąwszy pod uwagę zasadnicze różnice między odmową wydania leku a odmową realizacji recepty, należy zgodzić się ze stanowiskiem Trybunału Konstytucyjnego, w myśl którego zarzut niezgodności kwestionowanych rozporządzeń z art. 92 ust. 1 w związku z art. 22 Konstytucji jest oczywiście bezzasadny. Rozporządzenie może odnosić się do przypadków odmowy realizacji leków z uwagi na uchybienia formalne recept, gdyż zagadnienie to mieści się zarówno w szeroko rozumianym procesie ordynowania leków, jak i kontroli ich realizacji. Nie jest prawdą, że zarzuty skargi konstytucyjnej nie dotyczyły prawa do uzyskania refundacji za wydane środki farmaceutyczne. Skarżąca już w petitum skargi wskazała, że wnosi o stwierdzenie niezgodności przepisów rozporządzenia, gdyż – między innymi – ˝pozbawiają aptekę prawa do refundacji ceny leku lub wyroku medycznego wydawanego świadczeniobiorcy bezpłatnie lub za częściową odpłatnością˝. Wniosek ten został uzasadniony w dalszej części skargi. Na uwagę zasługuje w szczególności następujący fragment: ˝nie do zaakceptowania w świetle powołanych przepisów jest sytuacja, w której negatywne skutki drobnych uchybień w treści recept, często wynikających z niedostatecznej staranności wypisujących je lekarzy, byłyby w całości przerzucane na aptekarza (w sytuacji odmowy przyznania refundacji)˝. Trybunał Konstytucyjny podziela także wyrażony w zakwestionowanym postanowieniu pogląd, zgodnie z którym odniesienie przedmiotu skargi wyłącznie do zaskarżonych rozporządzeń było zbyt wąskie. Treść art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniach stanowiącego: Apteka, po przedstawieniu podmiotowi zobowiązanemu do finansowania świadczeń opieki zdrowotnej ze środków publicznych zestawień (…) oraz informacji (…) otrzymuje refundację ceny leku lub wyrobu medycznego wydawanego świadczeniobiorcy bezpłatnie lub za częściową odpłatnością oraz art. 63 ust. 3 ustawy o świadczeniach w brzmieniu: Po przeprowadzeniu analizy przedstawionych przez aptekę zbiorczych zestawień recept i informacji (…) podmiot zobowiązany do finansowania świadczeń opieki zdrowotnej ze środków publicznych dokonuje refundacji miała bezpośredni wpływ na ukształtowanie sytuacji prawnej skarżącej, gdyż przepisy te uzależniają otrzymanie przez podmiot prowadzący aptekę świadczenia pieniężnego od przedstawienia wymaganych przez ustawodawcę dokumentów. Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego art. 63 ustawy o świadczeniach nie może być rozumiany dosłownie jako przepis nakazujący przekazanie podmiotowi finansującemu świadczenia opieki zdrowotnej w sytuacji przekazania jakichkolwiek dokumentów, przepis ten zakłada ich prawidłowość. Nie można więc – jak twierdzi skarżąca – uznać, że między zaskarżonymi przepisami rozporządzenia a art. 63 ustawy o świadczeniach nie istnieje ścisły związek, który przekłada się na ukształtowanie jej sytuacji prawnej. Nie jest bowiem tak, że z chwilą przekazania dokumentów NFZ, skarżąca automatycznie uzyskuje prawo do refundacji. Artykuł 63 ustawy o świadczeniach wymaga więc przeprowadzenia badania prawidłowości zrealizowanych recept, między innymi, z punktu widzenia wymogów wskazanych w kwestionowanych rozporządzeniach. Na korelację tę zasadnie zwrócono uwagę w zaskarżonym postanowieniu. Skarżąca powinna objąć wskazany przepis skargą konstytucyjną w zakresie, w jakim kwestionowała tę zależność. Nie można też przyjąć – wbrew twierdzeniom zażalenia – że zarzut naruszenia art. 64 Konstytucji został uzasadniony, a skarżąca określiła sposób uszczuplenia prawa własności. Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że wywody dotyczące tej kwestii sprowadzają się do nazwania prawa wynikającego z art. 64 ust. 1 i 3 Konstytucji oraz uznania, że niedopuszczalne jest przerzucanie na podmiot prowadzący aptekę kosztów realizacji recepty formalnie wadliwej (por. s. 8 skargi). Skarżąca nie dostrzega nawet, że każda z jednostek redakcyjnych art. 64 Konstytucji zawiera inną treść normatywną. Różnice te mają znaczenie, gdyż uzasadnienie zarzutu naruszenia prawa własności różni się od argumentacji mającej wykazać uszczuplenie zasady proporcjonalności ograniczeń tego prawa. Skarga w zakresie, w jakim odnosiła się do art. 64 Konstytucji, nie odpowiadała wymogom wynikającym z art. 47 ust. 1 pkt 2 ustawy o TK. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 49 w związku z art. 36 ust. 7 ustawy o TK Trybunał Konstytucyjny zażalenia nie uwzględnił.