Postanowienie Ts 105/10

188/2/B/2012 POSTANOWIENIE z dnia 6 marca 2012 r. Sygn. akt Ts 105/10 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Piotr Tuleja – przewodniczący Andrzej Wróbel – sprawozdawca Marek Kotlinowski, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 lipca 2011 r. o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej Teresy C., p o s t a n a w i a: nie uwzględnić zażalenia. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej złożonej do Trybunału Konstytucyjnego 23 kwietnia 2010 r. Teresa C. (dalej: skarżąca) zakwestionowała zgodność art. 4a ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (Dz. U. Nr 45, poz. 207, ze zm.; dalej: ustawa o podatku od spadków i darowizn) z art. 2 oraz art. 217 Konstytucji. Postanowieniem z 21 lipca 2011 r. Trybunał Konstytucyjny – na podstawie art. 47 ust. 1 w związku z art. 49 w związku z art. 36 ust. 3 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.; dalej: ustawa o TK) – odmówił nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. W ocenie Trybunału Konstytucyjnego analizowana skarga konstytucyjna nie spełniała wymogów dotyczących prawidłowego określenia jej podstawy. Trybunał przypomniał, że prawo do zwolnienia (odliczenia) podatkowego nie stanowi prawa konstytucyjnego o charakterze podmiotowym, którego naruszenie legitymuje do wniesienia skargi konstytucyjnej. Zwolnienia podatkowe są odstępstwem od zasady powszechności i równości opodatkowania, mają zatem charakter wyjątkowy, a o ich wprowadzeniu i zakresie decyduje ustawodawca, kierując się przesłankami ekonomicznymi i społecznymi. Trybunał wskazał również, że podstawą oceny zarzutów sformułowanych wobec art. 4a ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn nie może być art. 217 oraz art. 2 Konstytucji. Oba te przepisy nie gwarantują wprost obywatelom czy innym podmiotom prawnym określonej wolności bądź prawa konstytucyjnego, których ochrona przed naruszeniami mogłaby stanowić samoistny przedmiot skargi konstytucyjnej. Powyższe okoliczności uzasadniały, zgodnie z art. 47 ust. 1 i 2 w związku z art. 49 ustawy o TK, odmowę nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. W kwestionowanym postanowieniu Trybunał ponadto wskazał, że skarżąca niekonstytucyjność zaskarżonych przepisów upatruje w ich błędnym zastosowaniu przez orzekające w sprawie organy. Okoliczność powyższa stanowiła, zgodnie z art. 47 ust. 1 i 2 w związku z art. 49 w związku z art. 36 ust. 3 ustawy o TK, podstawę odmowy nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. Odpis postanowienia Trybunału Konstytucyjnego został doręczony pełnomocnikowi skarżącej 1 sierpnia 2011 r., natomiast 8 sierpnia 2011 r. złożono zażalenie. Skarżąca w zażaleniu skupiła się wyłącznie na wykazaniu, że nie zgadza się z zarzutem, iż zasady wyrażone w art. 2 oraz art. 217 Konstytucji nie tworzą po stronie obywateli praw podmiotowych ani wolności. W ocenie wnoszącej zażalenie „zachodzi oczywista sprzeczność regulacji art. 4a ustawy z 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn z zasadami poprawnej legislacji z art. 2 Konstytucji”, a „zawarty (…) w art. 4a ustawy z 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn sposób określenia terminu, który z powodu daleko idącej wadliwości legislacyjnej nie może zostać przez obywatela dotrzymany, stoi w sprzeczności z wywiedzioną przez Trybunał z art. 84 w związku z art. 217 oraz 2 Konstytucji zasadą pewności i bezpieczeństwa prawnego oraz ochrony zaufania do państwa i prawa”. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Podstawową przesłanką dopuszczalności merytorycznego rozpoznania skargi konstytucyjnej jest wskazanie w niej konstytucyjnego prawa lub wolności, przysługujących skarżącemu, a naruszonych ostatecznym orzeczeniem wydanym przez sąd bądź organ administracji publicznej na podstawie zakwestionowanego w skardze przepisu ustawy albo innego aktu normatywnego. Formalną konsekwencją tej przesłanki jest obowiązek wskazania w skardze konstytucyjnej, jakie konstytucyjne prawa bądź wolności i w jaki sposób zostały – zdaniem skarżącego – naruszone przez zakwestionowane przepisy (art. 47 ust. 1 pkt 2 ustawy o TK). Poprawne wykonanie powyższego obowiązku polegać przy tym winno nie tylko na numerycznym wskazaniu przepisów Konstytucji, z którymi w niezgodności pozostawać ma zakwestionowany przepis, ale na precyzyjnym wyjaśnieniu, jakie konkretne prawa podmiotowe skarżącego i w jaki sposób zostały przez prawodawcę naruszone. Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego, powyższa przesłanka ustawowa nie została w niniejszej sprawie spełniona. Skarżąca konsekwentnie (zarówno w samej skardze konstytucyjnej, jak i w zażaleniu) wskazuje na zasady wyrażone w art. 2 Konstytucji (zasadę poprawnej legislacji, prawo do pewności i bezpieczeństwa prawnego oraz zasadę zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa) jako na konstytucyjny wzorzec kontroli zakwestionowanego art. 4a ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn. Stwierdzić w związku z tym należy, że w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego dotyczącym skarg konstytucyjnych wskazywano już wielokrotnie na ograniczoną dopuszczalność traktowania art. 2 Konstytucji i dekodowanych z jego treści zasad za samodzielny konstytucyjny wzorzec kontroli przepisów kwestionowanych w trybie skargi konstytucyjnej. Jest to możliwe w sytuacji, gdy skarżąca wykaże, w odniesieniu do jakiego prawa lub wolności, znajdujących swoją podstawę w innych przepisach Konstytucji, zasady te doznały niedozwolonego uszczerbku lub ograniczenia (zob. postanowienie pełnego składu Trybunału Konstytucyjnego z 23 stycznia 2002 r., Ts 105/00, OTK ZU nr 1/B/2002, poz. 60). W przypadku analizowanej skargi konstytucyjnej tego rodzaju konieczne doprecyzowanie jednakże nie nastąpiło. Natomiast możliwość samodzielnego odwołania się przez skarżącą do treści zasad ogólnych wyrażonych w przepisach rozdziału I (na czele z tymi, statuowanymi w art. 2 Konstytucji) traktować należy jako zupełnie wyjątkową i subsydiarną. Oparcie skargi konstytucyjnej na samoistnym zarzucie naruszenia art. 2 Konstytucji zobowiązuje bowiem skarżącą do precyzyjnego określenia praw bądź wolności wywodzonych z treści tego przepisu, których naruszenie podnoszone jest w skardze. Chodzi przy tym o wskazanie konstytucyjnych praw bądź wolności przyjmujących normatywną postać praw podmiotowych, w tym znaczeniu, że ich adresatem jest obywatel (bądź inny podmiot prawa), kształtują one jego sytuację prawną, zaś adresat ten ma możność wyboru zachowania się, tzn. spełnienia lub niespełnienia normy (por. Z. Czeszejko-Sochacki, L. Garlicki, J. Trzciński, Komentarz do ustawy o Trybunale Konstytucyjnym, Warszawa 1999, s. 159). Powyższego wymogu nie spełnia natomiast wskazanie tych jedynie unormowań, które przyjmując postać zasad ustroju, adresowane są w pierwszym rzędzie do organów władzy publicznej, wyznaczając sposób wykorzystywania przez nie kompetencji do normowania określonych dziedzin życia publicznego. W ocenie Trybunału Konstytucyjnego, w niniejszej sprawie nie doszło do wskazania przez skarżącą podmiotowych praw bądź wolności, których źródło można upatrywać w treści art. 2 Konstytucji. Dokonane zarówno w skardze jak również w zażaleniu określenie zarzutu naruszenia art. 2 Konstytucji, polegające na wyodrębnieniu „prawa skarżącej do poprawnej legislacji, do pewności i bezpieczeństwa prawnego oraz zaufania do państwa i prawa”, nie wyczerpuje ustawowej przesłanki wskazania takich unormowań, które mogłyby być uznane za dające podstawę do konstruowania konkretnych, przysługujących skarżącej, praw podmiotowych. Artykuł 2 Konstytucji może stanowić wzorzec kontroli, lecz tylko wówczas, gdy zasady z niego płynące zostaną odniesione do przepisów Konstytucji, które prawa i wolności wyrażają. Ze względu na sposób sformułowania uzasadnienia skargi oraz zażalenia nie jest możliwe zrekonstruowanie konkretnego konstytucyjnego prawa podmiotowego, które miałoby zostać naruszone. Analogicznie należy ocenić powołanie art. 217 Konstytucji jako wzorca kontroli. W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego wskazywano już wielokrotnie, że unormowanie to nie daje podstawy do dekodowania konkretnego prawa podmiotowego. Przepis ten ma charakter przedmiotowy, określa zakres tzw. władztwa podatkowego (daninowego) i zasady jego urzeczywistniania przez państwo. Nie gwarantuje jednak wprost obywatelom czy innym podmiotom prawnym określonej wolności bądź prawa konstytucyjnego, którego ochrona przed naruszeniami mogłaby stanowić samoistny przedmiot skargi konstytucyjnej, spełniającej wymogi sformułowane w art. 79 ust. 1 Konstytucji (zob. np. wyrok TK z 5 listopada 2008 r., SK 79/06, OTK ZU nr 9/A/2008, poz. 153). Na marginesie Trybunał Konstytucyjny wskazuje, że problem podniesiony w skardze konstytucyjnej jest obecnie przedmiotem merytorycznego rozpoznania w sprawie o sygnaturze P 43/11. Mając na uwadze powyższe, Trybunał Konstytucyjny, na podstawie art. 49 w związku z art. 36 ust. 7 ustawy o TK, zażalenia nie uwzględnił.