KIO 5116/25
WYROK
Warszawa, 5 stycznia 2026 r.
Krajowa Izba Odwoławcza - w składzie:
Przewodnicząca:Izabela Niedziałek-Bujak
Protokolant:
Piotr Cegłowski
po rozpoznaniu na rozprawie 31 grudnia 2025 r. w Warszawie odwołania wniesionego do Prezesa Krajowej Izby
Odwoławczej 17 listopada 2025 r. przez odwołującego – wykonawcę STRABAG Spółka z ograniczoną
odpowiedzialnością, Pruszków, KRS 0000054588, w postępowaniu prowadzonym przez zamawiającego – Zarząd
Morskiego Portu Gdańsk Spółka Akcyjna, Gdańsk, KRS 0000040398
przy udziale przystępującego po stronie zamawiającego – uczestnika, wykonawcy Budimex Spółka Akcyjna, Warszawa,
KRS 0000001764
przy udziale przystępującego po stronie zamawiającego – uczestnika, wykonawcy PORR Spółka Akcyjna, Warszawa,
KRS 0000026184
orzeka:
1Oddala odwołanie.
2Kosztami postępowania odwoławczego obciąża odwołującego STRABAG Sp. z o.o.i zalicza w poczet kosztów
postępowania odwoławczego 20.000 zł 00 gr. (dwadzieścia tysięcy złotych) wpisu.
Na orzeczenie - w terminie 14 dni od dnia jego doręczenia - przysługuje skarga za pośrednictwem Prezesa Krajowej Izby
Odwoławczej do Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Zamówień Publicznych.
Przewodnicząca:………………………………
,
KIO 5116/25
Uzasadnie nie
W postępowaniu prowadzonym przez zamawiającego – Zarząd Morskiego Portu Gdańsk S.A. z/s w Gdańsku w trybie
przetargu nieograniczonego na zamówienie sektorowe: rozbudowa nabrzeża węglowego – etap II oraz nabrzeża
administracyjnego w Porcie Gdańsk (nr postępowania: DOD/DID/2025/001) ogłoszonym w Dzienniku Urzędowym Unii
Europejskiej 15.01.2025 r., OJ S 10/2025 27227-2025, wobec czynności wyboru oferty najkorzystniejszej i zaniechania
odrzucenia ofert PORR S.A. oraz BUDIMEX S.A., wniesione zostało 17.11.2025 r. do Prezesa Krajowej Izby
Odwoławczej odwołanie wykonawcy STRABAG Sp. z o.o. z/s w Pruszkowie (sygn. akt KIO 5116/25).
Zamawiający poinformował o wyborze ofert najkorzystniejszych 05.11.2025 r.
Odwołujący zarzucił naruszenie:
1.art. 226 ust 1 pkt 5 w zw. z art. 218 ust. 2 i art. 16 pkt 1 ustawy Pzp w zakresie, w jakim Zamawiający zaniechał
odrzucenia oferty PORR mimo, iż wykonawca ten zaoferował wykonanie robót w branży kolejowej w sposób niezgodny z
SWZ
2.art. 226 ust 1 pkt 5 w zw. z art. 218 ust. 2 i art. 16 pkt 1 ustawy Pzp w zakresie, w jakim Zamawiający zaniechał
odrzucenia oferty Budimex mimo, iż wykonawca ten zaoferował wykonanie robót w branży kolejowej w sposób niezgodny
z SWZ
3.art. 226 ust. 1 pkt. 8) ustawy Pzp w zw. z 224 ust. 1, 5 i 6 ustawy Pzp w zw. z art. 16 pkt 1 ustawy Pzp poprzez
zaniechanie odrzucenia oferty PORR z uwagi to, iż złożone przez wykonawcę wyjaśnienia wraz z dowodami nie
uzasadniają podanej w ofercie ceny całkowitej, a oferta PORR zawiera rażąco niską cenę w stosunku do przedmiotu
zamówienia w zakresie istotnych części składowych obejmujących wykonanie prac branży kolejowej.
4.art. 226 ust. 1 pkt. 8) ustawy Pzp w zw. z 224 ust. 1, 5 i 6 ustawy Pzp w zw. z art. 16 pkt 1 ustawy Pzp poprzez
zaniechanie odrzucenia oferty Budimex z uwagi to, iż złożone przez wykonawcę wyjaśnienia wraz z dowodami nie
uzasadniają podanej w ofercie ceny całkowitej, a oferta Budimex zawiera rażąco niską cenę w stosunku do przedmiotu
zamówienia w zakresie istotnych części składowych obejmujących wykonanie prac branży kolejowej.
Odwołujący wniósł o uwzględnienie odwołania i nakazanie zamawiającemu unieważnienia czynności wyboru oferty
najkorzystniejszej i powtórzenie czynności badania i oceny ofert, odrzucenie ofert PORR i BUDIMEX.
W uzasadnieniu zarzutu odwołujący kwestionując oferty PORR i BUDIMEX podnosił się do wyceny elementów robót
objętych branżą kolejową i wymagań PFU.
W pkt 2.1.4.6. Programu Funkcjonalno-Użytkowego - Infrastruktura Kolejowa zapisano następujące wymagania co do
szyn kolejowych wykonywanych w nawierzchni bezpodsypkowej:
……. W nawierzchni bezpodsypkowej szyny kolejowe należy umieścić w kanale szynowym, który zapewni oddzielenie
konstrukcyjne od nawierzchni drogowej. Dopuszcza się, aby kanał szynowy był wybudowany przy użyciu typowych
deskowań (czyt. tymczasowe). Elementy użyte do wykonania kanałów szynowych powinny zapewnić odpowiednią
sztywność i powtarzalność, wystarczającą do zapewnienia stabilnego ustawienia kanału, w szczególności podczas
układania i zagęszczania nawierzchni betonowej. Przytwierdzenie szyn należy rozwiązać poprzez podkładkę żebrową i
kotwy mocowane w nawierzchni betonowej. System przytwierdzeń zweryfikować na zgodność z PN-EN 13481-5. Kanał
szynowy powinien być na tyle szeroki, aby zapewnić możliwość wymiany szyny bez ingerencji w nawierzchnię poza
kanałem, przy czym dopuszcza się taką ingerencję na końcach szyn. Zalecane wypełnienie kanału szynowego z
dobranej odpowiednio wkładki komorowej, z zalaniem górnej części kanału masą poliuretanową na grubość ok. 4 cm.
…….”
Przytoczony powyżej zapis PFU stał w sprzeczności z Projektem koncepcyjnym wariant II, w którym w pkt 2.2. Opisu–
tom I – teczka 6B w części dot. NAWIERZCHNIA wskazywał:
Dla torów na płycie żelbetowej przewidziano nawierzchnię stalową z szyn typu 49E1 przytwierdzonych klasycznie za
pomocą podkładek żebrowych w rozstawie co 0,65m z wykorzystaniem przystawek szynowych do szyn typu 49E1
mocowanych 1/4 łubką i śrubą łubkową w odstępach co 1,5m. Podkładki żebrowe mocowane do płyty żelbetowej za
pomocą dwóch kotew Ф 22mm o L=250mm……..
Na połączeniu z torami PKP PLK S.A. należy wbudować szyny przejściowe. Szczeliny pomiędzy szyną, przystawką
szynową, a nawierzchnią betonową wypełnić masą poliuretanową.
Rozbieżność pomiędzy zapisami PFU, a załącznikiem do PFU - Projektem koncepcyjnym wariant II, polega na tym, że
zapisy PFU wskazują na technologię wykonania torów poprzez ich montaż w rowku szynowym, natomiast Projekt
koncepcyjny wskazuje na montaż szyny w sposób klasyczny. W zestawieniu Odwołujący przedstawił porównanie
wymienionych powyżej technologii budowy torów.
Zamawiający przesądził w pkt 2.1.4.6 PFU jego nadrzędne znaczenie wobec projektu koncepcyjnego, jednakże, ze
względu na znacząco wyższy koszt wykonania torów kolejowych metodą montażu w rowku szynowym, na etapie
postępowania zadano pytania Zamawiającemu mające na celu jednoznaczne potwierdzenie wymagań w zakresie
przyjętej technologii wykonania branży kolejowej.
Z udzielonych odpowiedzi na pytania nr 44 z dnia 13.03.2025 r. oraz nr 158, 178, 180 z dnia 28.03.2025 r., nr 297 i 299 z
dnia 13.05.2025 r. wynikają wymagania co do sposobu wykonania torów kolejowych w nawierzchni bezpodsypkowej:
1) W konstrukcji żelbetowej nawierzchni zbrojonej zbrojeniem ciągłym (Zamawiający nie dopuścił zbrojenia
rozproszonego) należy wykonać szerokie kanały dla szyn przy użyciu deskowania zapewniającego sztywność i
powtarzalność,
2) Zamawiający dopuścił stosowanie systemowych prefabrykatów typu GTP lub równoważnych jako rozwiązanie
zamienne dla konstrukcji żelbetowej opisanej w punkcie 1 powyżej,
3) W rozjazdach kolejowych oczekiwany jest KZN Contrack lub rozwiązanie równoważne,
4) Kanały szynowe mają zostać wzmocnione od strony tocznej szyny systemowym kątownikiem stalowym,
5) Szerokość kanału szynowego ma zapewnić możliwość wymiany szyny bez ingerencji w nawierzchnię poza kanałem,
przy czym dopuszcza się taką ingerencję na końcach szyn,
6) Przytwierdzenie szyn należy rozwiązać poprzez podkładkę żebrową i kotwy mocowane w nawierzchni betonowej
(dnie wnęki szynowej). System przytwierdzeń ma być zgodny z Polską Normą PN-EN 13481-5,
7) Wypełnienie kanału szynowego masą poliuretanową lub dobraną odpowiednio wkładką komorową z granulatu
gumowego, z zalaniem górnej części kanału masą poliuretanową na grubość ok. 4 cm. Zamawiający wykluczył
możliwość zastosowania masy bitumicznej ze względu na krótszą trwałość eksploatacyjną,
8) Zamawiający nie dopuścił rozwiązania wypełnienia strefy okołoszynowej w tzw. klasycznym sposobie posadowienia
torów kolejowych (w pytaniu nr 297 przytoczono rysunek z dokumentacji lecz Zamawiający zaprzeczył takiemu
rozwiązaniu cyt. „Zamawiający nie dopuszcza rozwiązania strefy okołoszynowej jak na rysunku. Jednocześnie,
zamawiający prosi o zapoznanie się z wymaganiami w tym zakresie znajdującymi się w OPZ”).
Wyżej wymienione elementy jednoznacznie wskazują na wymaganie Zamawiającego zastosowania technologii montażu
torów kolejowych w rowku szynowym płyty żelbetowej.
Oferta PORR S.A., jak również oferta BUDIMEX S.A. nie spełnia wymagań SW Z ponieważ wycenia sposób wykonania
robót branży kolejowej w sposób klasyczny tj. polegający na ułożeniu szyn kolejowych na płycie betonowej, a następnie
wypełnienie przestrzeni warstwą nawierzchniową betonową.
Wskazują na to wyjaśnienia PORR z 31.07.2025 r. (str. 29 i 30 wyjaśnień – poz. 45-48 formularza cenowego) oraz
wyjaśnienia BUDIMEX z 01.08.2025 r. (str. 35 wyjaśnień – poz. 45-48 formularza cenowego).
Z uwagi, iż PORR i BUDIMEX przyjęli niezgodną z SW Z technologię wykonania zamówienia branży kolejowej, to też cena
oferty nie pokrywa kosztów konstrukcji żelbetowej nawierzchni z szynami umieszczonymi w rowkach szynowych.
Odwołujący wskazuje że różnice cenowe w materiałach i robociźnie są dalece odbiegające od wykonania zamówienia
tzw. sposobie klasycznym i tak przyjmując zestawienie jedynie materiałów (bez sprzętu i robocizny) na wykonanie toru w
technologii montażu torów kolejowych w kanale szynowym płyty żelbetowej cena metra bieżącego (mb) wynosi ok. 3
847,22 zł. Szacując liczbę metrów bieżących na 2129,01 sumarycznie daje to koszt 8 190 769,85 zł.
Koszty wykonania toru metodą tradycyjną są znacznie tańsze i w przypadku oferty PORR wynoszą 2 002,97 zł za mb,
więc przy przyjęciu tej samej ilości metrów daje sumę 4 264 343,16 zł (z uwzględnieniem materiałów, robocizny i
sprzętu), co oznacza ze oferta jest niedoszacowana o co najmniej 3 926 426,69 zł. Poza tym w wycenie nie przyjęto
elementów istotnych i charakterystycznych dla wymaganej technologii tj: Masy poliuretanowej w ilości ok. 80 kg/mb toru,
kątownika stalowego 50x50x10 stanowiącego wzmocnienia krawędzi nawierzchni.
Koszty wykonania toru metodą tradycyjną są znacznie tańsze i w przypadku oferty Budimex wynoszą 1 546,93 zł za mb,
co przy ilości wyżej wskazanych metrów bieżących daje sumę 3 293 429,44 zł (z uwzględnieniem materiałów, robocizny
i sprzętu). Oznacza to, że oferta Budimex jest niedoszacowana o co najmniej 4 897 340,411 zł Poza tym w wycenie nie
przyjęto elementów istotnych i charakterystycznych dla wymaganej technologii tj.: masy poliuretanowej w ilości ok. 80
kg/mb toru, kątownika stalowego 50x50x10 stanowiącego wzmocnienia krawędzi nawierzchni.
Do postępowania odwoławczego przystąpili po stronie zamawiającego wykonawcy – PORR S.A. z/s w Pruszkowie oraz
BUDIMEX S.A. z/s w Warszawie. Przystępujący PORR złożył pismo procesowe wraz z dowodami na odparcie zarzutów
podniesionych w odwołaniu (pismo z 31.12.2025 r.).
Zamawiający złożył odpowiedź na odwołanie z wnioskiem i jego oddalenie (pismo z 30.12.2025 r.). Zamawiający
wskazał, że wyjaśnienia obu wykonawców potwierdzają wykonanie zamówienia zgodnie z wymaganiami postępowania
prowadzonego w formule „zaprojektuj i wybuduj”. Oferty załączone do wyjaśnień, na których odwołujący opiera zarzuty,
służyły wyłącznie udowodnieniu, że zaoferowana cena nie jest rażąco niska, a nie udowodnienia zakresu robót do
wykonania. Podstawą wyliczenia ceny w obu ofertach były samodzielne kalkulacje, a załączone oferty miały wyłącznie
potwierdzić rynkowość wyceny.
Zamawiający podważał słuszność twierdzeń odwołującego, co do rozumienia postanowień PFU, w tym pkt 2.1.4.6 w
kontekście podpowiedzi na pytania, które wskazywać mają na oczekiwanie wobec konstrukcji kanałów szynowych, tj.
wykonania konstrukcji kanałów szynowych wylewanych na mokro na budowie. Zamawiający podał bowiem, że „W
nawierzchni bezpodsypkowej szyny kolejowe należy umieścić w kanale szynowym, który zapewni oddzielenie
konstrukcyjne od nawierzchni drogowej. Dopuszcza się, aby kanał szynowy był wybudowany przy użyciu typowych
deskowań (czyt. tymczasowe).” Tak formułując wymagania zamawiający nie określił wymagań do jednej konkretnej
technologii wykonania posadowienia torów. Działanie takie, przede wszystkim z uwagi na charakter PFU oraz rodzaj
prowadzonego postępowania w formule projektuj i buduj, jest w pełni prawidłowe i nie narusza jakichkolwiek przepisów
PZP. W odpowiedzi na pytanie nr 158, zamawiający podtrzymał w/w informacje płynące z PFU i jedynie doprecyzował i
dopuścił, nie wskazując jako jedyne rozwiązanie, użycie przez wykonawców płyt prefabrykowanych. Zamawiający nie
wykluczył technologii klasycznej (na co wskazuje zabudowa torów warstwą ścieralaną).
Zamawiający – biorąc pod uwagę także formułę projektuj i buduj – nie ograniczył technologii wykonania zabudowy torów
do jednej konkretnej, co zdaje się bezpodstawnie podnosić odwołujący, nie przedstawiając jednocześnie w tym zakresie
żadnych konkretnych dowodów.
Zarzuty dotyczą zbrojenia płyty żelbetowej oraz wypełnienia przestrzeni przyszynowych masą zalewową. Elementy te nie
stanowią już istotnego elementu zamówienia, albowiem, w przypadku zbrojenia płyty żelbetowej jest to 0,6% wartości
zamówienia, dla masy zalewowej jest to 0,4%, liczone w oparciu o kosztorys inwestorski zamawiającego. Z powyższego
wynika zatem wprost, że zarzuty podnoszone przez odwołującego nie dotyczą istotnych części składowych zamówienia,
zarówno pod kątem przedmiotowym jak i cenowym (chociaż sama branża kolejowa stanowi istotną składową ceny).
Stanowisko Izby
Do rozpoznania odwołania zastosowanie znajdowały przepisy ustawy Prawo zamówień publicznych obowiązujące w
dacie wszczęcia postępowania o udzielenie zamówienia, (tekst jednolity Dz. U. z 2024 r., poz. 1320 ze zm.), dalej jako
Ustawa.
Rozpoznając odwołanie Izba miała na uwadze stan faktyczny ustalony w oparciu o dokumentację postępowania złożoną
do akt sprawy, a także stanowiska prezentowane ustnie na rozprawie i w pismach procesowych.
W poczet materiału dowodowego włączona została dokumentacja postępowania przekazana przez zamawiającego, a
także dowody złożone do czasu zamknięcia rozprawy.
Izba ustaliła i zważyła.
Na podstawie dokumentacji postępowania Izba dokonała następujących ustaleń, istotnych z punktu widzenia podstawy
zarzutów objętych odwołaniem.
Zamawiający prowadzi postępowanie w formule „zaprojektuj i wybuduj” (pkt 4.2 swz).
Szczegółowy opis przedmiotu zamówienia znajduje się w Opisie przedmiotu zamówienia stanowiącym załącznik nr 1 do
SW Z, na który składa się Program Funkcjonalno-Użytkowy oraz załączona do niego dokumentacja, w tym załącznik nr 9
– Warunki Wykonania i Odbioru Robót - WWiORB (pkt 4.3 swz).
W pkt 2.1.4.6 PFU Infrastruktur kolejowa:
Zamawiający informuje, iż na rzecz przygotowania inwestycji sporządzony został projekt koncepcyjny, w którym to
zawarto poszerzone w stosunku do poniższych, informacje. Oba opracowania niniejszy program z jego załącznikami oraz
projekt koncepcyjny należy czytać łącznie, traktując je jako wzajemnie się uzupełniające i na ich podstawie budować
koszt zamierzenia budowlanego. Jako nadrzędne w stosunku do koncepcji należy traktować informacje zawarte w
niniejszym dokumencie oraz warunkach wykonania i odbioru robót budowlanych. (...).
W nawierzchni bezpodsypkowej szyny kolejowe należy umieścić w kanale szynowym, który zapewni oddzielenie
konstrukcyjne od nawierzchni drogowej. Dopuszcza się, aby kanał szynowy był wybudowany przy użyciu typowych
deskowań (czyt. tymczasowe). Elementy użyte do wykonania kanałów szynowych powinny zapewnić odpowiednią
sztywność i powtarzalność, wystarczającą do zapewnienia stabilnego ustawienia kanału, w szczególności podczas
układania i zagęszczania nawierzchni betonowej. Przytwierdzenie szyn należy rozwiązać poprzez podkładkę żebrową i
kotwy mocowane w nawierzchni betonowej. System przytwierdzeń zweryfikować na zgodność z PN-EN 13481-5. Kanał
szynowy powinien być na tyle szeroki, aby zapewnić możliwość wymiany szyny bez ingerencji w nawierzchnię poza
kanałem, przy czym dopuszcza się taką ingerencję na końcach szyn. Zalecane wypełnienie kanału szynowego z
dobranej odpowiednio wkładki komorowej, z zalaniem górnej części kanału masą poliuretanową na grubość ok. 4 cm.
Zamawiający udzielał odpowiedzi na pytania, w tym dotyczące konstrukcji kanałów szynowych:
- pytanie nr 43 dotyczące wykonania kanału szynowego i rozbieżności opisu i załączonego do PFU przekroju (odpowiedź
z 13.03.2025 r.): Zamawiający wskazuje, iż w OPZ zamieścił informację, który dokument jest nadrzędny w przypadku
ewentualnych rozbieżności. Przedmiotem zamówienia jest m.in. część projektowa, z czego wynika, że intencją
Zamawiającego jest, aby Projektant jako osoba posiadająca odpowiednie kompetencje i uprawnienia, zaprojektował ten
przekrój w taki sposób, który zabezpieczy oczekiwania funkcjonalnoużytkowe, które Zamawiający określił w OPZ.
Zamawiający dopuszcza możliwość zrezygnowania z podkładki żebrowej przy spełnieniu wszystkich pozostałych
oczekiwań, w szczególności weryfikacji systemu przytwierdzenia na zgodność z normą PN-EN 13481-5. Ze względu na
typową w portach zabudowę toru nawierzchnią drogową na nabrzeżu, Zamawiający zaleca dodatkową konsultację
oczekiwanego rozwiązania z projektantem z doświadczeniem w projektowaniu torów tramwajowych, gdzie konstrukcja
strefy przyszynowej, jej trwałości, sprężystości, pożądanego ugięcia, są zagadnieniem omawianym od dekad, przez co
obecnie rynek tramwajowy ma do zaoferowania wielokrotnie więcej w tym zakresie.
- pytanie nr 44 o możliwość przyjęcia rozwiązania wypełnienia strefy okołoszynowej przedstawionego na schemacie
(odpowiedź z 13.03.2025 r.): Zamawiający nie dopuszcza rozwiązania wypełnienia strefy okołoszynowej jak na rysunku.
Jednocześnie, Zamawiający prosi o zapoznanie się z wymaganiami w tym zakresie, znajdującymi się w OPZ.
- pytanie nr 158, którym wskazywano na możliwość skorzystania z tańszego rozwiązania niż opisane w PFU, tj. z
wykorzystaniem prefabrykatów żelbetowych przy konstrukcji kanałów szynowych. Ponadto w pytaniu wskazano, że
przedstawione w PFU rozwiązanie będzie niemożliwe do zastosowania w rozjazdach z uwagi na ich konstrukcję.
Zamawiający w odpowiedzi z 28.03.2025 r. dopuścił w lit. a): wykonanie zabudowy torów w nawierzchni prefabrykowanej
typu GTP lub równoważnej, tj. w zabudowie płytami żelbetowymi wielkogabarytowymi z kanałami szynowymi z
mocowaniem szyny do płyty poprzez dopuszczony mechaniczny system przytwierdzeń (nie masą przytwierdzającą), z
wypełnieniem kanału szynowego masą poliuretanową przeznaczoną do tego lub wkładką komorową z granulatu
gumowego i masą poliuretanową przeznaczoną do tego. Kanały szynowe powinny być od zewnątrz dodatkowo
wzmocnione (systemowym) kątownikiem stalowym.
b) Opisane w PFU rozwiązanie strefy przyszynowej dotyczy układów torowych poza rozjazdami. Na rozjazdach
kolejowych oczekiwany jest KZN Contrack (lub rozwiązanie równoważne). Zamawiający dopuszcza wykonanie poligonu na
przedmiotowej inwestycji.
- pytanie nr 178 o zbrojenie płyty żelbetowej zaprojektowano z prętów. Czy Zamawiający dopuszcza zbrojenie
rozproszone stalowe? (odpowiedź z 28.03.2025 r.) Zamawiający informuje, iż nie dopuszcza zbrojenia rozproszonego
stalowego.
- pytanie 180 wskazujące na ryzyko przyjęcia rozwiązania opisanego w koncepcji i podstawy wyceny: Czy do wyceny
należy zakładać wskazane w koncepcji rozwiązanie czy przyjmować inne rozwiązanie technicznie poprawne?– zgodnie z
odpowiedzią z 28.03.2025: Zamawiający informuje, że Wykonawca może przyjąć własne rozwiązanie techniczne, o ile jest
ono zgodne ze sztuką budowlaną oraz z obowiązującymi normami, rozporządzeniami i spełnia wymagania określone w
OPZ, PFU i projekcie koncepcyjnym. Jednocześnie Zamawiający wskazuje, iż koncepcja nie określa szczegółowych
rozwiązań.
- pytanie nr 235 dotyczące brakujących w dokumentacji informacji (odpowiedź z 28.03.2025 r.): Zamawiający wskazuje, iż
oczekiwane przez Wykonawcę uzupełnienie powinno znaleźć się w projekcie budowlanym. Analogiczna odpowiedź
dotyczy poruszonych w pytaniach nr 97, 163-172, 181, kwestii technicznych wykonania prac w branży kolejowej.
- pytanie nr 299 dotyczące mas poliuretanowych do zastosowania w strefie przyszynowej i w dylatacjach? - Zamawiający
w odpowiedzi z 13.05.2025 r. poinformował, że: ze względu na krótszą trwałość eksploatacyjną na nabrzeżach portowych
mieszanek stosowanych na gorąco, nie przewiduje, aby znalazły one zastosowanie. Zamawiający podtrzymuje swoje
stanowisko o masach poliuretanowych, natomiast na potrzeby udzielania odpowiedzi do niniejszego postępowania,
Zamawiający dodatkowo przeanalizował stosowane na różnych nabrzeżach mieszanki i informuje, że dopuszcza również
masy na bazie polisulfidów, których zaletą jest wysoka odporność chemiczna. Projektant określi wymagane parametry w
zakresie wytrzymałościowym, eksploatacyjnym i ekspozycyjnym w zależności od miejsca wbudowania.
Zamawiający nie żądał przedmiotowych środków dowodowych (pkt 5.1 swz).
Realizacja zmówienia podzielona została na dwa etapy, tj. etap I – dokumentacja projektowa z uzyskaniem wymaganych
uzgodnień i decyzji administracyjnych, w tym pozwolenia na budowę (do 100 tygodni od dnia zawarcia umowy) i etap II –
roboty budowlane (do 88 tygodni od dnia przekazania przez zamawiającego terenu budowy, nie później jednak niż w
terminie do 190 tygodni od zawarcia Umowy) – pkt 8.1 swz.
Zamawiający dopuścił możliwość powierzenia części prac podwykonawcom, żądając w pkt 11.3 swz wskazania przez
wykonawcę w ofercie części zamówienia, których wykonanie zamierza powierzyć podwykonawcom oraz podania przez
wykonawcę nazw ewentualnych podwykonawców, jeżeli są znani na etapie składania oferty.
Zgodnie z pkt 19.1. swz ofertę należało sporządzić na formularzu oferty, stanowiącym załącznik nr 2 do swz.
Cenę za wykonanie przedmiotu zamówienia, określoną w formularzu cenowym (załącznik nr 2A do swz) wykonawca jest
zobowiązany ustalić w oparciu o opis przedmiotu zamówienia, projekt umowy, wymagania swz oraz obowiązujące
normy, przepisy i wiedzę budowlaną, a następnie podać cenę netto i brutto w formularzu oferty (załącznik nr 2 do swz).
CENA BRUTTO oferty jest sumą ceny brutto za wykonanie etapu I – dokumentacja projektowa oraz uzyskanie
niezbędnych decyzji administracyjnych oraz ceny brutto za wykonanie etapu II – roboty budowlane, którą należy wskazać
w pkt 2 formularza oferty, stanowiącego Załącznik nr 2 do swz. Jednocześnie zamawiający zastrzega, iż wartość netto
za wykonanie etapu I – dokumentacja projektowa oraz uzyskanie niezbędnych decyzji administracyjnych (suma pozycji
49 i 50 formularza cenowego) nie może być większa niż 1,5 % łącznej wartości netto za wykonanie etapu II – roboty
budowlane (suma pozycji od 1 do 48 formularza cenowego).
W formularzu oferty cena prezentowana była w rozbiciu na etap I i etap II w kwocie całkowitej netto i brutto.
Formularz cenowy (załącznik nr 2A do swz) zawiera pozycje wyceniane w podziale na branże, w tym branża kolejowa
obejmująca pozycje: roboty rozbiórkowe, roboty ziemne, budowa torów w nawierzchni podsypkowej, budowa torów i
rozjazdów w nawierzchni bezpodsypkowej.
Na sfinansowanie zamówienia zamawiający zamierz przeznaczyć kwotę 273.060.000,00 zł brutto. Kwota ta odpowiada
wartości szacunkowej zamówienia wyrażonej kwotą netto – 222.000.000,00 zł.
W postępowaniu złożonych zostało sześć ofert z cenami: PORR S.A – 140.974.349,01 zł (oferta nr 1); Korporacja
Budowalna DORACO Sp. z o.o. – 169.781.993,96 zł (oferta nr 2); BUDIMEX S.A. – 149.605.397,09 zł (oferta nr 3);
STRABAG Sp. z o.o. – 165.338.917,80 zł (oferta nr 4); Konsorcjum NDI S.A./NDI Sopot S.A. – 176.557.535,74 zł (oferta
nr 5); Konsorcjum Fabe Polska Sp. z o.o./China Harbour Engineering Co. Ltd – 174.709.414,14 zł (oferta nr 6).
Branża kolejowa oszacowana została przez zamawiającego na kwotę 12.580.527,39 zł netto (15.474.048,69 zł brutto).
Branża kolejowa wyceniona została w ofertach: PORR – 12.228.194.18 zł netto (poz. 47 – 128.660,56 zł; poz. 48 –
10.886.858,55 zł); DORACO – 17.797.138,32 zł netto (poz. 47 – 455.101,03 zł, poz. 48 – 16.657.684,12 zł); BUDIMEX –
10.703.445,50 zł netto (poz. 47 – 85.908,08 zł, poz. 48 – 9.968.456,23 zł); STRABAG – 24.229.966,51 zł netto (poz. 47 –
1.179.302,34 zł, poz. 48 – 22.710.111,59 zł); Konsorcjum NDI – 19.458.853,39 zł netto (poz. 47 – 192.223,52 zł, poz. 48 –
18.863.672,01 zł); Konsorcjum Fabe – 16.527.357,09 zł netto (poz. 47 – 151.968,25 zł, poz. 48 – 15.804.789,54 zł).
Zamawiający wezwał wszystkich wykonawców do złożenia wyjaśnień, wskazując w wezwaniach z 07.07.2025 r. na
różnicę ceny do wartości szacunkowej zamówienia oraz zakres wyjaśnień, który sprowadzał się w każdym z wezwań do
przytoczenia treści przepisu art. 224 ust. 3 i 4 Ustawy.
Wyjaśnienia złożyło pięciu wykonawców, w tym PORR, BUDIMEX i STRABAG.
W wyjaśnieniach PORR z 31.07.2025 r. (w części objęte tajemnicą przedsiębiorstwa) w odniesieniu do branży kolejowej
(poz. 45-48), str. 30 wskazał, że dokonał wyceny robót w oparciu o kalkulację własną. W następnym kroku Wykonawca
dokonał analizy rynku w zakresie wskazanych robót. Następnie Wykonawca dokonał porównania zebranych ofert
Podwykonawców z kalkulacją indywidulaną wykonaną we własnym zakresie.
Weryfikacja zebranych ofert pod względem kompletności poskutkowała przyjęciem do wyceny kompleksowej oferty
Podwykonawcy – (TP) na kwotę: 11 169 931,85 zł netto.
Do wyjaśnień załączona została oferta podwykonawcy prezentująca wycenę prac w tym wycenę budowy torów na
nawierzchni na podsypce tłuczniowej (112.454,89 zł) oraz budowa torów i rozjazdów o nawierzchni niekonwencjonalnej
(kotwione na płycie żelbetowej) – 7.242.126,39 zł i 2.858.607,25 zł.
Na stronie 10 wyjaśnień wskazane zostało, że Wykonawca zaplanował wykonanie części robót za pomocą
podwykonawców. W związku z powyższym dokonał analizy rynku i uzyskał odpowiednie oferty podwykonawców.
Niezależnie od powyższego Wykonawca dokonał wyceny robót (w tym kosztów zatrudnienia) w oparciu o kalkulację
własną, w celu zweryfikowania kwot skazywanych przez podwykonawców.
W wyjaśnieniach Budimex z 01.08.2025 r. (w części zastrzeżone jako tajemnica przedsiębiorstwa) wykonawca na str.
21 wskazał, że przy wycenie opierał się zarówno na kalkulacjach własnych, jak również szerokiej ilości ofert zebranych od
podwykonawców i dostawców. W odniesieniu do branży kolejowej do wyceny przyjęta została oferta podwykonawcy
(kalkulacje szczegółowe oraz oferty podwykonawców zastrzeżone zostały jako tajemnica przedsiębiorstwa).
Na stronie 35 wyjaśnień: Wykonawca oparł powyższe wyjaśnienia na otrzymanych ofertach mających istotne znaczenie
dla złożonej Zamawiającemu oferty doświadczeniu i cenach z innych realizowanych w trakcie składania oferty kontraktów.
Uproszczone zestawienie zbiorcze, przy przyjęciu realizacji wyłącznie przez podwykonawców na bazie otrzymanych ofert i
braku dalszych optymalizacji, zaprezentowano w tabeli.
Na stronie 37 wyjaśnień: Przedstawione dowody stanowią część szczegółowego materiału, na bazie którego Budimex
S.A. przygotował ofertę, a do celu potwierdzenia prawidłowości przygotowanie wyceny przedstawiliśmy naszym zdaniem
wystarczające materiały.
05.11.2025 r. zamawiający poinformował o wyborze oferty najkorzystniejszej – oferty PORR S.A.
Przystępujący BUDIMEX złożył na rozprawie kopię oświadczenia podwykonawcy, którego oferta została wskazana w
wyjaśnieniach ceny, w którym potwierdza, że do wyceny prac przewidziano zbrojenie płyty żelbetowej zbrojeniem
klasycznym, zalanie betonem z dodatkiem włókna, wykonanie rowka szynowego poprzez odpowiednie deskowanie,
montaż szyny na podkładkach żelbetowych i kotew mocowanych do nawierzchni betonowej, zasypanie grysem, zalanie
rowka przy szynie masą PU w kolorze czarnym i wykonanie dyletacji. Kanał szynowy od strony krawędzi tocznej szyny
będzie wzmocniony kątownikiem stalowym (oświadczenie z 01.12.2025 r.).
Przystępujący PORR złożył na rozprawie oświadczenie podwykonawcy, którego oferta została załączona do wyjaśnień
ceny dotyczące zakresu wycenionych prac, w którym potwierdza, że wycena obejmuje wykonanie robót zgodnie z
wymaganiami zamawiającego. Ze względu na charakter zadania, tj. zaprojektuj i wybuduj, szczegółowe rozbicie zakresu
prac branży kolejowej na pozycje kosztorysowe wraz z ich szczegółowym opisem będzie możliwe po wykonaniu
dokumentacji projektowej (...). Wykonawca z ostrożności przedłożył również szczegółową wycenę robót branży
kolejowej (objęta tajemnicą przedsiębiorstwa).
Izba oddala odwołanie w całości.
Podstawą na jakiej Izba dokonała oceny zarzutów była przedłożona przez zamawiającego dokumentacja postępowania,
w tym wskazane powyżej ustalenia, co do postanowień dotyczących realizacji robót z zakresu branży kolejowej, jak
również wyjaśnienia składane przez wykonawców w odpowiedzi na wezwanie kierowane w trybie art. 224 Ustawy.
Złożone przez odwołującego dowody, w tym opinię prywatną, Izba oceniła jako nieprzydatne, gdyż decydującymi dla
rozstrzygnięcia były okoliczności ustalone na podstawie dokumentacji postępowania. Izba pominęła również
oświadczenia podwykonawców, jak również szczegółową kalkulację robót przedstawioną przez PORR, które to
dokumenty nie były składane w toku czynności badania oferty, a tym samym nie były znane zamawiającemu przy
podejmowaniu decyzji w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego.
Na wstępnie należy podkreślić, że w odwołaniu kwestionowana jest czynność wyboru oferty najkorzystniejszej PORR (w
odwołaniu błędnie wskazano na wybór dwóch ofert), jak również zaniechanie odrzucenia ofert PORR i BUDIMEX. Zarzuty
dotyczące obu ofert związane są z technologią wykonania prac objętych poz. 48 formularza cenowego, który dotyczy
łącznie budowy torów i rozjazdów w nawierzchni bezpodsypkowej, co stanowi jeden z elementów branży kolejowej, o
największej wartości. Odwołujący kwestionując zgodność treści ofert z wymaganiami zamawiającego odnosił się do
wyjaśnień, jakie wykonawcy składali w celu wykazania okoliczności uzasadniających wycenę ofert. Stwierdzona w
odwołaniu niezgodność treści ofert dotycząca technologii wykonania robót branży kolejowej stanowi jednocześnie
podstawę zarzutu rażąco niskiej ceny obu ofert, gdyż ceny ofert mają nie pokrywać kosztów konstrukcji żelbetowej
nawierzchni z szynami umieszczonymi w rowkach szynowych.
Zasadniczym dla rozstrzygnięcia sporu było ustalenie, czy w oparciu o złożone wyjaśnienia cen zamawiający miał
podstawy do stwierdzenia, że wykonawcy przyjęli do wyceny rozwiązania pozostające w sprzeczności z wymaganiami
dokumentacji postępowania, a jeżeli tak, to czy mogło to prowadzić do odrzucenia ofert jako niezgodnych z swz.
Rozstrzygnięcie w tym zakresie miało dalsze skutki dla oceny zasadności zarzutu rażąco niskiej ceny, który w
odniesieniu do obu ofert był powiązany z ustaleniem, że w ofertach nie uwzględniono wykonania robót w konstrukcji
żelbetowej nawierzchni z szynami umieszczonymi w rowkach szynowych.
Izba uznała, że wyjaśnienia dotyczące założeń kalkulacyjnych nie dawały podstawy do ustalenia, że wykonawcy
zaoferować mieli realizację świadczenia niezgodnie z wytycznymi zamawiającego.
W niniejszej sprawie zasadniczym było ustalenie, że zamawiający w PFU nie referował do opisu jednego konkretnego
rozwiązania spełniającego wymagania, co znajdowało wyraz w licznych odpowiedziach na pytania kierowane przez
wykonawców o wyjaśnienie zapisów swz, w których wprost wskazywał na konieczność konsultacji z projektantem
rozwiązania, jakie zostanie przyjęte na etapie projektu budowlanego. Zamawiający wprost w odpowiedzi na pytanie nr 180
z 28.03.2025 informował, że Wykonawca może przyjąć własne rozwiązanie techniczne, o ile jest ono zgodne ze sztuką
budowlaną oraz z obowiązującymi normami, rozporządzeniami i spełnia wymagania określone w OPZ, PFU i projekcie
koncepcyjnym. Jednocześnie Zamawiający wskazuje, iż koncepcja nie określa szczegółowych rozwiązań. Ustalenie to
podważa tezę postawioną w odwołaniu o konieczności wyceny jednego konkretnego rozwiązania, które miałoby spełniać
wymagania opisane w dokumentacji postępowania. PFU oraz załączniki zawierały opis funkcjonalny z zalecanymi
rozwiązaniami, których ocena pozostawiona została do analizy projektantom i wymagać będzie doprecyzowania na
etapie realizacji zamówienia w ramach etapu I. Wskazane w odwołaniu wnioski, wywodzone z fragmentów odpowiedzi
na pytania nie oddawały pełnego obrazu i stanowiły dowolną interpretację sposobu realizacji robót, której faktycznie nie
można sprowadzić do jednego konkretnej technologii robót. W szczególności określenie „metoda klasyczna”, jako
rzekomo wykluczona przez zamawiającego, pozostawia niejasnym stanowisko odwołującego w relacji z zapisami PFU
pkt 2.1.4.6, w których Dopuszcza się, aby kanał szynowy był wybudowany przy użyciu typowych deskowań (...). Ponadto,
zamawiający w odpowiedzi na odwołanie wskazywał na wybiórcze rozumienie odpowiedzi na pytania, które służyć miało
postawionej tezie w odwołaniu. Przykładowo zamawiający wyjaśnił, że nie dopuszcza zbrojenia rozproszonego w płycie
żelbetowej podtorowej, która w rozumieniu przedmiotowej dokumentacji projektowej oznacza płytę, do której mocowane
są tory, czyli płytę znajdującą się pod stopką szyny. Udzielona przez zamawiającego odpowiedź na pytanie nr 178 nie
oznacza jednak, że zamawiający nie dopuszcza zastosowania zbrojenia rozproszonego w betonie nawierzchniowym.
Odpowiedź na pytanie 299 z 13.05.2025 r. informuje, że nie przewiduje, aby mieszanki stosowane na gorąco znalazły
zastosowanie, ze względu na krótszą trwałość eksploatacyjną na nabrzeżach portowych. Dodatkowo, w odpowiedzi na
pytanie, zamawiający dopuścił zastosowanie również mas na bazie polisulfidów oraz wskazał, że to projektant
ostatecznie, z uwagi na formułę projektuj i buduj, zobowiązany będzie określić wymagane parametry w zakresie
wytrzymałościowym, eksploatacyjnym i ekspozycyjnym w zależności od miejsca wbudowania mas wypełniających
przestrzenie przyszynowe. W pierwszej części odpowiedzi, zamawiający zwraca uwagę na swoje oczekiwania co do
trwałości materiałów jakie mają być zastosowane. Z ostatniej części odpowiedzi na pytanie nr 299, wynika, że to
projektant określi parametry jakie ma spełniać materiał i na tej podstawie dobrany zostanie ostatecznie odpowiedni
materiał. Tak sformułowana odpowiedź, w ocenie Zamawiającego, nie określa jaki materiał będzie ostatecznie
zastosowany podczas realizacji inwestycji.
Izba nie przychyliła się zatem do stwierdzenia, na jakim odwołujący opierał podstawę zarzutów, iż PFU zawierało
konkretny i jasny zapis pozwalający przyjąć, że wycena objęta ofertami załączonymi do wyjaśnień ceny prowadzić
miałaby do niezgodności w zakresie wykonania robót branży kolejowej. Ponadto, należy wskazać, że poz. 48 formularza
cenowego zawierała wycenę zarówno torów jak i rozjazdów, które wymagają uwzględnienia różnych warunków
wykonania. Z odpowiedzi na pytanie nr 158 z 28.03.2025 r. wynika wprost konieczność odmiennej analizy sposób
wykonania robót na rozjazdach i na torach. Zamawiający wprost wskazał, że opisane w PFU rozwiązanie strefy
przyszynowej dotyczy układów torowych poza rozjazdami. Ponieważ odwołujący kwestionował sposób wykonania torów
kolejowych w nawierzchni bezpodsypkowej, nie można było w sposób jednoznaczny przesądzić o sposobie realizacji
pozycji 48 formularza cenowego, której wycena uwzględniać musiała różne uwarunkowania.
Zasadniczym było również stwierdzenie, że wyjaśnienia wykonawców dotyczące podstaw wyceny nie miały na celu
wyjaśnienia treści ofert, co może sugerować uzasadnienie odwołania. Zamawiający nie kierował wezwania do
wyjaśnienia treści ofert. W wezwaniu do wyjaśnienia ceny zamawiający nie miał wątpliwości dotyczących wyceny
konkretnych branż, w tym branży kolejowej, której wycena w obu ofertach była bliska szacunkom zamawiającego.
Wyjaśnienia nie zawierały zatem konkretnych informacji o przyjętych założeniach, które pozwoliłyby ocenić ofertę pod
kątem jej zgodności z warunkami realizacji. Wprawdzie do wyjaśnień załączone zostały oferty podwykonawców
prezentujące przedmiot oferty, to nie stanowiły one przedmiotu oferty w tym znaczeniu, że precyzowały zakres
świadczenia. Należy podkreślić, że w ofertach wykonawcy nie przedstawiali żadnej koncepcji, a zamawiający nie żądał
złożenia przedmiotowych środków dowodowych, które pozwalałyby na identyfikację sposobu realizacji robót branży
kolejowej. Załączone oferty podwykonawców miały wyłącznie na celu wykazanie rynkowego charakteru wyceny robót,
które w ofercie ujęte były zbiorczo w ramach poszczególnych branż.
Zgodnie z orzecznictwem, wyjaśnienia dotyczące ceny oferty mogą stanowić podstawę do stwierdzenia niezgodności
oferty z swz, stanowią one bowiem wyjaśnienie oferty, tj. podstaw jej wyceny. Jeżeli do wyceny przyjęty został produkt
niespełniający parametrów wymaganych, a informacja ta pojawia się dopiero na etapie wyjaśnienia ceny, zamawiający
nie może pominąć tej okoliczności. Przykładowo w wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z 09.02.2023 r., sygn. XXIII
Zs 158/22 wskazane zostało, że wyjaśnienia i dowody przedstawione w ramach wyjaśnień rażąco niskiej ceny stanowią
integralną część oferty, a przy tym wiążą wykonawcę na równi z treścią oferty złożonej pierwotnie. Na podstawie
wyjaśnień mogą ujawnić się podstawy do odrzucenia oferty w oparciu o inne przepisy ustawy, co rodzi konieczność ich
zastosowania.
W niniejszej sprawie takich podstaw nie dostarczały złożone oferty podwykonawców zawierające wyceny przygotowane
na podstawie dokumentacji, która zakłada konieczność doprecyzowania na etapie projektu rozwiązania, które nie jest
wymagane na etapie oferty i nie jest możliwe do opisania w momencie składania oferty. Sposób wykonania torów nie był
objęty wyjaśnieniami, w których wykonawca mógłby określić w jaki sposób na etapie oferty przyjął wykonanie tych prac.
Sama wycena nie precyzuje w stopniu dostatecznym informacji, jakie pozwoliłyby na jednoznaczne wskazanie, że prace
nie zostaną wykonane zgodnie z wytycznymi dokumentacji. Ponadto, sama wycena prac nie musi oznaczać, że podmiot
realizować będzie prace tak jak opisał to w ofercie, gdyż koniecznym będzie uwzględnienie założeń przyjętych dopiero na
etapie projektowym, co może oznaczać również konieczność przyjęcia innej wyceny prac. Załączone do wyjaśnień oferty
potwierdzają jedynie wstępne konsultacje, jakie prowadzone były na etapie przygotowania oferty, jednak nie rozszerzają
one oświadczenia wykonawcy co do sposobu realizacji.
Ponieważ zarzut rażąco niskiej ceny wobec obu ofert opierał się wyłącznie na założeniu, że do wyceny przyjęte zostało
rozwiązanie nie spełniające wytycznych dokumentacji postępowania, Izba oddaliła odwołanie również w tym zakresie.
Podtrzymując argumentację co do braku podstaw dla przyjęcia tezy o niezgodności przyjętych do wyceny rozwiązań,
Izba dodatkowo wskazuje, że odwołujący nie udowodnił zasadności wyliczeń prezentowanych w odwołaniu. Na
rozprawie wyjaśnił, że do wyliczenia kosztów przyjął ilości materiałów, które miałyby wynikać z dokumentacji, jednak nie
zostały one w żaden sposób sprecyzowane, a w samej dokumentacji postepowania nie ma podanych ilości, które
mogłyby stanowić odniesienie do założeń wykonawcy, które zostaną dopiero ujęte na etapie projektowania rozwiązania.
W sytuacji, w której odwołujący formułował tezy o niedoszacowaniu kosztów obu ofert, powinien był wykazać ich
zasadność. Bez uzasadnienia, same twierdzenia o skali niedoszacowania ofert należało ocenić jako gołosłowne. Nie jest
przy tym prawidłowe przyjęcie przez odwołującego linii procesowej, iż zwolniony był z obowiązku wykazania zarzutu
rażąco niskiej ceny w obu ofertach, tylko na tej podstawie, że ciężar dowodu zgodnie z art. 537 spoczywa na wykonawcy
wezwanemu do złożenia wyjaśnień. Jak wskazał Sąd Zamówień Publicznych w wyroku z 13.06.2025 r., sygn. XXIII Zs
67/25 - ciężar dowodu ulega odwróceniu w przypadku sporu dotyczącego zaistnienia RNC. Dotyczy to jednak tylko i
wyłącznie dowodzenia, iż „oferta nie zawiera rażąco niskiej ceny”. Ciężar dowodzenia, że oferta zawiera RNC spoczywa
już w sposób tradycyjny na podmiocie, który ów fakt powołuje.
W kontrze do twierdzeń odwołującego o niedoszacowaniu ofert jest ich zestawienie z szacowaną wartością zamówienia,
która dla tego elementu robót oddaje rynkowość wyceny kwestionowanej przez odwołującego. Oferta odwołującego na
branże kolejową przekraczała 24 mln zł netto, co nawet przy szacunku zamawiającego (12 mln) wskazuje, że to
odwołujący przyjął znacząco droższe rozwiązanie, istotnie odbiegającego od wyceny przyjętej w pozostałych ofertach.
Uwzględniając wartość całego zamówienia szacowaną przez zamawiającego na 222 mln zł netto, w branży kolejowej
była ona najbardziej zbliżona do złożonych ofert – z wyjątkiem oferty odwołującego, która dwukrotnie przekroczyła
szacunki zamawiającego w tej branży.
O kosztach postępowania orzeczono stosownie do wyniku na podstawie art. 575 Ustawy Prawa zamówień publicznych
oraz w oparciu o przepisy § 5 ust. 2 w zw. z § 8 ust. 2 poz. 2437).
Izba zaliczyła do kosztów postępowania wpis w wysokości 20.000 zł. i obciążyła nimi w całości odwołującego.
Przewodnicząca:.……………………..….