Postanowienie IV KZ 25/05

POSTANOWIENIE Z DNIA 14 WRZEŚNIA 2005 R. IV KZ 25/05 1. Dopóki tzw. postępowanie przedkasacyjne nie zostanie zakończo- ne, dopuszczalne jest zażalenie na orzeczenia wydane w tym postępowa- niu przez sąd odwoławczy, działający jako sui generis sąd pierwszej in- stancji – w trybie określonym w ustawie procesowej – z wyjątkami przewi- dzianymi w art. 528 § 1 k.p.k. 2. Przepis art. 84 § 3 k.p.k. nie stanowi podstawy do twierdzenia, że pisemna informacja obrońcy, iż nie stwierdził podstaw do wniesienia kasa- cji, powinna być przedstawiona sądowi w terminie przewidzianym do wnie- sienia kasacji. Przewodniczący: sędzia SN W. Kozielewicz (sprawozdawca). Sędziowie SN: J. Szewczyk, F. Tarnowski. Sąd Najwyższy w sprawie Pawła K., skazanego za czyn z art. 177 § 1 k.k., po rozpoznaniu na posiedzeniu w dniu 14 września 2005 r. zażale- nia obrońcy z urzędu na postanowienie Sądu Okręgowego w R. z dnia 31 maja 2005 r., w przedmiocie odmowy przyznania wynagrodzenia za spo- rządzenie pisemnej informacji o braku podstaw do wniesienia kasacji. z m i e n i ł zaskarżone postanowienie w ten sposób, że zasądził od Skar- bu Państwa na rzecz adw. R. B. – Kancelaria Adwokacka w D. kwotę 360 zł tytułem wynagrodzenia za sporządzenie pisemnej informacji o braku podstaw do wniesienia kasacji. 2 U Z A S A D N I E N I E Postanowieniem z dnia 31 maja 2005 r. Sąd Okręgowy w R., nie uwzględnił wniosku obrońcy z urzędu adw. R. B. o wypłatę wynagrodzenia za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia kasacji. Sąd Okrę- gowy uzasadnił swoją decyzję złożeniem przez obrońcę tejże opinii po ter- minie do wniesienia kasacji. Postanowienie to zaskarżył obrońca, który podniósł, że z przepisu art. 84 § 3 k.p.k., wskazanego w uzasadnieniu Sądu Okręgowego, nie wynika obowiązek poinformowania sądu o braku podstaw do wniesienia kasacji w terminie przewidzianym dla kasacji. Wskazał on jednocześnie, że nawet jeśli informacja taka zostałaby przekazana przed upływem tego terminu, to nie zaistniałyby podstawy do wyznaczenia przez sąd drugiego obrońcy z urzędu. Gdyby natomiast oskarżony postanowił ustanowić obrońcę z wybo- ru, to termin do wniesienia kasacji rozpocząłby swój bieg od daty powia- domienia oskarżonego o odmowie sporządzenia kasacji przez obrońcę z urzędu. Wskazując na te zarzuty obrońca wniósł o zasądzenie na jego rzecz wynagrodzenia. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. W pierwszej kolejności rozważyć należy, czy wniesione przez obroń- cę zażalenie jest dopuszczalne. Przedmiotowe ograniczenia dopuszczal- ności zażalenia określa art. 459 § 1 i 2 k.p.k. Z uwagi na to, że postano- wienie odmawiające przyznania wynagrodzenia za sporządzenie informacji o braku podstaw do wniesienia kasacji, nie jest postanowieniem zamykają- cym drogę do wydania wyroku, ani też postanowieniem co do środka za- bezpieczającego, zbadać więc należy, czy istnieje przepis ustawy stano- wiący szczególną podstawę do złożenia takiego zażalenia. 3 Dokonując z tej perspektywy analizy przepisów Kodeksu postępowa- nia karnego wskazać należy na art. 626 § 3 k.p.k., który dopuszcza zaża- lenie na orzeczenie w przedmiocie kosztów. Takim orzeczeniem jest nie- wątpliwie postanowienie o odmowie przyznania wynagrodzenia obrońcy z urzędu, stanowi ono bowiem orzeczenie wydane w związku z konieczno- ścią dodatkowego rozstrzygnięcia o kosztach, o którym stanowi art. 626 § 2 k.p.k. (J. Bratoszewski w: Z. Gostyński red.: Komentarz. Kodeks postępo- wania karnego, pod, Tom III, Warszawa 2004, s. 930). Zwrócić należy jed- nak uwagę na końcową część zd. 1 art. 626 § 3 k.p.k., wynika z niego, że zażalenie to przysługuje, jeżeli nie wniesiono apelacji. W związku z tym mogą pojawić się wątpliwości, czy przepis ten nie stanowi podstawy zaża- lenia tylko wówczas, gdy orzeczenie w przedmiocie kosztów wydał sąd pierwszej instancji. (zob. postanowienie SN z dnia 3 listopada 2004 r., III KZ 33/04, Rocznik. Orzecznictwo Sądu Najwyższego w sprawach karnych. 2004, poz. 1972). Wskazać jednak należy, że określając charakter, w jakim sąd okrę- gowy albo apelacyjny podejmuje decyzje w postępowaniu przedkasacyj- nym, Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 21 czerwca 1996 r., w spra- wie V KZ 13/96 (OSP 1996, z. 10, poz. 190), stwierdził, że wprawdzie wstępnej kontroli warunków dopuszczalności kasacji dokonuje sąd odwo- ławczy, „(…) ale spełniając tę właśnie rolę, działa on nie jako „sąd odwo- ławczy”, ale jako sui generis sąd pierwszoinstancyjny. Rolę sądu odwoław- czego w tym układzie procesowym pełni Sąd Najwyższy”. O strukturze tego układu procesowego decyduje zatem, jak słusznie zauważyła to B. Mik, przedmiot orzekania, a nie pozycja sądu w systemie sądów powszechnych (B. Mik: Glosa do postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 21 czerwca 1996 r., V KZ 13/96, OSP 1997, z. 3, poz. 68). Dopóki tzw. postępowanie przedkasacyjne nie zostanie zakończone, dopuszczalne jest zażalenie na orzeczenia wydane w tym postępowaniu przez sąd odwoławczy działający 4 jako sui generis sąd pierwszej instancji – w trybie określonym w ustawie procesowej – z wyjątkami przewidzianymi w art. 528 § 1 k.p.k. Na argu- ment ten powołał się Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 21 kwietnia 2004 r., III KZ 7/04 (Rocznik. Orzecznictwo Sądu Najwyższego w sprawach karnych. 2004, poz. 767). W niniejszej sprawie postanowienie o odmowie przyznania wynagro- dzenia zostało wydane przed zakończeniem postępowania przedkasacyj- nego. Z chwilą bowiem powiadomienia skazanego o braku podstaw do sporządzenia kasacji przez obrońcę wyznaczonego z urzędu, rozpoczął swój bieg 30-dniowy termin do wniesienia kasacji przez obrońcę ustano- wionego z wyboru (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 lutego 2002 r., III KZ 87/01, LEX nr 51806). Za dopuszczalnością zażalenia na postanowienie o odmowie przy- znania wynagrodzenia wydane przez sąd odwoławczy w postępowaniu przedkasacyjnym, przemawia również to, że przepis art. 626 § 3 k.p.k. ma charakter ogólny. W uchwale z dnia 11 sierpnia 2000 r., I KZP 20/00 (OSNKW 2000, z. 7 – 8, poz. 58), Sąd Najwyższy stwierdził, że przewi- dziane w tym przepisie zażalenie dotyczy nie tylko orzeczeń wydanych na podstawie art. 626 § 1 albo § 2, ale również orzeczeń o zwolnieniu, ewen- tualnie odmowie zwolnienia, od wyłożenia kosztów podlegających uiszcze- niu przy wnoszeniu pisma procesowego, o którym mowa w art. 623 k.p.k. (zob. też R.A. Stefański: Przegląd uchwał Izby Karnej i Wojskowej Sądu Najwyższego w zakresie prawa karnego procesowego za 2000 r., WPP 2001, nr 2, s. 128 – 129). Dla niniejszej sprawy zasadnicze znaczenie ma jednak przywołany w tej uchwale wyjątek od owego ogólnego charakteru art. 626 § 3 k.p.k.. Sąd Najwyższy wskazał bowiem art. 528 § 1 pkt 1 k.p.k., który stanowi, że na odmowę zwolnienia od uiszczenia opłaty sądowej od kasacji, nie przysługuje środek odwoławczy. Wprowadzenie przez ustawo- dawcę art. 528 § 1 pkt 1 k.p.k., dla wyłączenia zaskarżalności tego posta- 5 nowienia, stanowi potwierdzenie tezy, że na orzeczenie o zwolnieniu albo odmowie zwolnienia od uiszczenia opłaty innej niż kasacyjnej przysługuje zażalenie. Rozumując w ten sposób należałoby stwierdzić, że skoro prze- pisem art. 528 § 1 pkt 1 k.p.k. wyłączona została zaskarżalność tylko jednej z kategorii orzeczeń o kosztach w postępowaniu przedkasacyjnym, to zna- czy, że wystarczającej podstawy do tego nie stanowiła końcowa część zd. 1 art. 626 § 3 k.p.k. Uznając zatem wniesione przez obrońcę zażalenie za dopuszczalne, rozważyć należy zasadność podniesionych w nim zarzutów. Na aprobatę zasługuje pogląd skarżącego, że przepis art. 84 § 3 k.p.k. nie stanowi pod- stawy do twierdzenia, iż pisemna informacja obrońcy, że nie stwierdził pod- staw do wniesienia kasacji, powinna być przedstawiona sądowi w terminie przewidzianym do wniesienia kasacji. Przepis ten wymienia, w odniesieniu do postępowania kasacyjnego, dwa alternatywne obowiązki obrońcy z urzędu. Stanowi je sporządzenie i podpisanie kasacji albo poinformowanie sądu na piśmie o braku podstaw do wniesienia kasacji. Nie można z tego wnosić, że określony w art. 524 § 1 k.p.k. termin do wniesienia kasacji, do- tyczy również informacji przekazywanej sądowi przez obrońcę z urzędu wówczas, gdy nie stwierdzi on podstaw do wniesienia kasacji. Słusznie podniósł obrońca, że żadne względy nie przemawiają za odmiennym stanowiskiem. Jeśli bowiem obrońca wyznaczony z urzędu, po zbadaniu akt sprawy nie stwierdzi istnienia podstaw do wniesienia kasacji, to sąd drugiej instancji nie jest li tylko z tego powodu obowiązany do wy- znaczenia skazanemu kolejnego obrońcy z urzędu. Sąd Najwyższy w po- stanowieniu z dnia 26 lutego 2002 r., III KZ 87/01 (LEX nr 51806), trafnie wskazał, że pomimo odmowy wniesienia kasacji przez obrońcę z urzędu, oskarżony ma prawo ustanowić obrońcę z wyboru do sporządzenia kasacji. Dla tego obrońcy termin do wniesienia kasacji biegnie od dnia następują- cego po dniu, w którym skazany powiadomiony został o informacji przeka- 6 zanej sądowi przez obrońcę z urzędu o braku podstaw do wniesienia kasa- cji. Poza sporem jest, że obrońcy z urzędu przysługuje wynagrodzenie za pracę wykonaną, gdyż zgodnie z art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1058 ze zm.), koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu ponosi Skarb Państwa, natomiast art. 618 § 1 pkt 11 k.p.k. stanowi, że wydatki Skarbu Państwa obejmują m.in. koszty nieopłaconej przez strony pomocy prawnej udzielonej z urzędu przez adwokatów. Wysokość stawki minimalnej za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia kasacji określona została na 360 zł przez § 14 ust. 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Pań- stwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz.1348). Podkreślić w związku z tym należy, że w niniejszej sprawie obrońca z urzędu sporządził informację o braku podstaw do wniesienia kasacji. Jeżeli natomiast w ocenie Sądu Okręgowego, znaczne opóźnienie w przekazaniu informacji w tym przedmiocie, świadczące o niestaranności działań obroń- cy, stanowi rażące naruszenie obowiązków procesowych przez obrońcę, to tenże Sąd powinien zawiadomić o tym fakcie właściwą radę adwokacką (art. 20 § 1 k.p.k.). Mając powyższe na uwadze, orzeczono jak w postanowieniu.