Postanowienie IV CK 313/05

Sygn. akt IV CK 313/05 POSTANOWIENIE Dnia 17 listopada 2005 r. Sąd Najwyższy w składzie : SSN Marek Sychowicz (przewodniczący) SSN Maria Grzelka (sprawozdawca) SSN Zbigniew Kwaśniewski w sprawie z powództwa K.(…) SA w K. przeciwko Staroście Powiatu N. o ustalenie, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 17 listopada 2005 r., kasacji strony powodowej od postanowienia Sądu Apelacyjnego z dnia 24 listopada 2004 r., sygn. akt I ACz (…), oddala kasację oraz oddala wniosek pozwanego Starosty o zasądzenie kosztów procesu za instancję kasacyjną. Uzasadnienie Powódka złożyła w dniu 29 grudnia 2000 r. do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. wniosek przeciwko Staroście Powiatu N. o ustalenie, że podwyższenie opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego jest uzasadnione w wysokości 1% wartości nieruchomości. Orzeczeniem z dnia 14 lipca 2003 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze oddaliło wniosek. Od tego orzeczenia powódka wniosła sprzeciw. Kolegium przekazało akta sprawy wraz ze sprzeciwem Sądowi Rejonowemu w E. Po uznaniu się przez ten Sąd za niewłaściwy miejscowo, a następnie, po uznaniu się niewłaściwym przez Sąd Rejonowy w M., żądanie powódki rozpoznał Sąd Okręgowy w G., który postanowieniem z dnia 29 kwietnia 2004 r. odrzucił pozew. Sąd Apelacyjny zaskarżonym postanowieniem oddalił zażalenie powódki. Sąd Apelacyjny podzielił stanowisko Sądu pierwszej instancji, że pozwany Starosta nie ma zdolności sądowej, w związku z czym pozew skierowany przeciwko 2 niemu podlegał odrzuceniu na podstawie art. 199 § 1 pkt 3 k.p.c. Sąd Apelacyjny stwierdził, że skoro właścicielem nieruchomości, będącej przedmiotem użytkowania wieczystego powódki, jest Skarb Państwa to pozwanym w rozpoznawanej sprawie powinien być Skarb Państwa, którego jednak powódka nie wskazała jako strony pozwanej. Odnośnie do statusu Starosty Sąd wskazał, że zgodnie z art. 4 pkt 9 i art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (jedn. tekst: Dz. U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543 ze zm.) organ ten mógł być traktowany jedynie jako statio fisci Skarbu Państwa, co jednak nie powinno być utożsamione z posiadaniem przez Starostę osobowości prawnej. Ponadto, stwierdził, że w zaistniałej sytuacji na Sądzie nie ciążył obowiązek określenia we własnym zakresie jednostki organizacyjnej Skarbu Państwa, z której działalnością wiąże się dochodzone roszczenie, ponieważ powódka nie wskazała Skarbu Państwa jako strony procesu w związku z czym ewentualne uzupełnienie z urzędu oznaczenia podmiotu pozwanego prowadziłoby do przekształcenia podmiotowego po stronie pozwanej co byłoby niedopuszczalne. W kasacji powódka zarzuciła powyższemu orzeczeniu naruszenie art. 67 § 2, art. 195 § 2 i art. 395 § 2 k.p.c. Podniosła, że problematyka osobowości prawnej takich podmiotów jako starosta, gmina i wojewoda, jako przedstawicieli Skarbu Państwa, jest od wielu lat przedmiotem kontrowersji w orzecznictwie Sądu Najwyższego i w doktrynie, w związku z czym obowiązkiem sądu orzekającego z urzędu jest prawidłowe określenie strony reprezentującej Skarb Państwa. Zdaniem skarżącej, skoro w rozpoznawanej sprawie stroną pozwaną był Skarb Państwa to Sąd z urzędu powinien określić jego statio fisci, tym bardziej, że problem właściwego oznaczenia pozwanego był wynikiem nie do końca precyzyjnych zapisów ustawowych. Ponadto, powódka w kasacji zarzuciła, że obydwa orzekające w niniejszej sprawie Sądy nie uwzględniły, iż w zażaleniu na odrzucenie pozwu skarżąca określiła stronę pozwaną prawidłowo, tj. jako Skarb Państwa – Starosta Powiatu w N.; powinno to skutkować oceną, że zażalenie było oczywiście uzasadnione co uprawniało Sąd Okręgowy do jego uwzględnienia, a w każdym razie - do uznania zażalenia za zasadne przez Sąd Apelacyjny. Powódka w kasacji wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy uznał, że kasacja nie ma usprawiedliwionych podstaw. Przede wszystkim nie można zgodzić się ze skarżącą, że w rozpoznawanej sprawie kwestia prawidłowego oznaczenia strony pozwanej nastręczała trudności. Skoro powódka przyznała, że pozwanym powinien być Skarb Państwa, to oczywistym jest, że 3 stronę pozwaną powinna oznaczyć określeniem „Skarb Państwa”, bo tylko Skarb Państwa ma osobowość prawną i wynikającą z tego zdolność sądową (art. 64 § 1 k.p.c.). Ewentualne wątpliwości mogły dotyczyć jedynie statio fisci Skarbu Państwa (art. 67 § 2 k.p.c.), jednakże, obowiązujący, w czasie przekazania Sądowi przez Kolegium wniosku powódki o ustalenie wysokości opłaty rocznej za użytkowanie wieczyste, przepis art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami wszelkie w tym zakresie wątpliwości usuwał; reprezentantem Skarbu Państwa był Starosta Powiatu N.. Pomijając kwestię, czy uregulowanie w art. 11 ust. 1 cyt. ustawy jest zgodne z art. 67 § 2 k.p.c. (starosta nie jest organem państwowej jednostki organizacyjnej ani nie jest jednostką organizacyjną lecz organem jednostki samorządu terytorialnego) należy stwierdzić, że w każdym razie reprezentacja Skarbu Państwa w niniejszej sprawie została wyraźnie określona. Skarżąca skorzystała z uregulowania w art. 11 ust. 1 cyt. ustawy z tym tylko, że uznała, iż reprezentant osoby prawnej - Skarbu Państwa jest samą tą osobą prawną. Było to błędne w świetle zasad wyrażonych w art. 33 i 34 k.c. oraz art. 67 § 2 k.p.c. Stanowiło - jak się wydaje – następstwo niedostrzegania istotnej różnicy pomiędzy brakiem wskazania statio fisci Skarbu Państwa przy prawidłowym wskazaniu jako strony Skarbu Państwa, a brakiem wskazania Skarbu Państwa i poprzestaniu na wskazaniu organu, który w razie pozwania Skarbu Państwa, powinien wystąpić w roli statio fisci. W tym ostatnim przypadku nie sposób uznać, że pozwana została osoba prawna - Skarb Państwa. Czyniło to bezprzedmiotowym zagadnienie podjęcia przez Sąd z urzędu działań zmierzających do prawidłowego oznaczenia strony pozwanej. Działania tego rodzaju mogłyby dotyczyć dookreślenia Skarbu Państwa w aspekcie wymagań przewidzianych w art. 67 § 2 k.p.c., ale nie odwrotnie. Oznaczałoby to poszukiwanie przez sąd strony pozwanej co stanowiłoby naruszenie jednej z podstawowych zasad postępowania cywilnego wyrażonej w art. 126 § 1 pkt 1 k.p.c. w zw. z art. 187 § 1 k.p.c. Z przedstawionych względów za chybione należało uznać wszystkie argumenty kasacji mające przekonywać o istnieniu obowiązku Sądu prawidłowego oznaczenia Skarbu Państwa jako strony pozwanej; w rozpoznawanej sprawie ta osoba prawna nie została pozwana. Wypada w tym miejscu powtórzyć, że skarżąca nie kwestionowała, iż pozwanym powinien być Skarb Państwa. Z tych samych względów bezzasadny był zarzut naruszenia art. 67 § 2 k.p.c. Co do art. 195 § 2 k.p.c. to zarzut jego naruszenia w zaskarżonym postanowieniu był bezprzedmiotowy w sytuacji, gdy w rozpoznawanej sprawie nie istniał problem 4 współuczestnictwa koniecznego. Odnośnie natomiast do zarzutu naruszenia art. 395 § 2 k.p.c. wystarczy zauważyć, że powołany przepis dotyczy sądu, który wydał postanowienie zaskarżone zażaleniem, a takim sądem nie był Sąd Apelacyjny. Na marginesie można zauważyć, że wątpliwości co do prawidłowego oznaczenia strony pozwanej w sprawie dotyczącej aktualizacji opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego mogłyby powstać w związku z treścią art. 80 ust. 2 i art. 78 ust. 2 i 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Wobec niepowołania w kasacji powyższych przepisów Sąd Najwyższy nie był władny podjąć rozważań, w tym zakresie. Kasacja została oddalona na podstawie art. 39312 k.p.c. w brzmieniu sprzed nowelizacji wprowadzonej ustawą z dnia 22 grudnia 2004 r. (Dz. U. z 2005 r. Nr 13, poz. 98) – art. 3 i 6 tej ustawy. Sąd Apelacyjny oddalił wniosek pozwanego Starosty o zasądzenie kosztów procesu, ponieważ jego pełnomocnik procesowy, nie był adwokatem ani radcą prawnym, zaś w świetle rozporządzeń Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie i czynności radców prawnych ...(-) (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 i 1349 ze zm.) zwrot kosztów zastępstwa prawnego przysługuje wyłącznie osobom posiadającym status adwokata lub radcy prawnego.