Postanowienie III ZP 27/97

Postanowienie z dnia 18 września 1997 r. III ZP 27/97 W sprawie o ustalenie obowiązku podlegania rolniczemu ubezpiecze- niu społecznemu przysługuje kasacja (art. 390 § 1 KPC), a zatem sąd drugiej instancji nie może przedstawić Sądowi Najwyższemu zagadnienia prawnego. Przewodniczący SSN: Maria Mańkowska, Sędziowie SN: Zbigniew Myszka (sprawozdawca), Andrzej Wróbel. Sąd Najwyższy, przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Witolda Bryndy, po rozpoznaniu w dniu 18 września 1997 r. na posiedzeniu niejawnym spra- wy z wniosku Kazimierza S. przeciwko Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społeczne- go-Oddziału Regionalnego w J. o ustalenie obowiązku ubezpieczenia, na skutek za- gadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie postanowieniem z dnia 15 maja 1997 r. [...] p o s t a n o w i ł: o d m ó w i ć udzielenia odpowiedzi U z a s a d n i e n i e Przedstawione w pytaniu prawnym Sądu Apelacyjnego-Sądu Pracy i Ubez- pieczeń Społecznych w Rzeszowie zagadnienie prawne, budzące poważne wątpli- wości, powstało na tle następującego stanu faktycznego: Kazimierz S. prowadzi od śmierci ojca w 1985 r. gospodarstwo rolne o po- wierzchni 1,63 ha w miejscowości K., gmina H. W okresie od dnia 20 września 1976 r. do dnia 30 listopada 1994 r. był pracownikiem [...] Przedsiębiorstwa Robót Drogo- wo-Mostowych w J. Od dnia 1 grudnia 1994 r. do dnia 23 marca 1995 r. pobierał za- siłek chorobowy, a następnie świadczenie rehabilitacyjne od dnia 24 marca 1995 r. do dnia 18 marca 1996 r. Od dnia 24 czerwca 1996 r. został zarejestrowany w Rejo- nowym Urzędzie Pracy jako bezrobotny, nabywając prawo do zasiłku szkoleniowego z tytułu pozostawania bez pracy od dnia 25 czerwca 1996 r. 2 Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddział Regionalny w J. de- cyzją z dnia 14 października 1996 r. ustaliła podleganie Kazimierza S. ubezpieczeniu społecznemu rolników od daty zakończenia wykonywania zatrudnienia, tj. od dnia 1 grudnia 1994 r. do nabycia w dniu 24 czerwca 1996 r. prawa do zasiłku szkoleniowe- go oraz zobowiązała go do opłacenia do dnia 21 listopada 1996 r. składek na rolnicze ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe, macierzyńskie oraz emerytalno- rentowe za okres: od IV kwartału 1994 r. do II kwartału 1996 r. Uzasadnienie tej decyzji wskazywało, że w okresie objętym ustalonym obowiązkiem rolniczego ubezpieczenia społecznego ubezpieczony nie podlegał innemu ubezpieczeniu społecznemu, jak również nie miał ustalonego prawa do emerytury lub renty, co zgodnie z art. 16 ust. 3 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecz- nym rolników uzasadniało stwierdzenie podlegania rolniczemu ubezpieczeniu spo- łecznemu i zobowiązanie do opłacenia składki na to ubezpieczenie. Wyrokiem z dnia 11 grudnia 1996 r. Sąd pierwszej instancji uwzględnił od- wołanie ubezpieczonego i zmienił w spornym zakresie zaskarżoną decyzję rolni- czego organu rentowego przez ustalenie „iż Kazimierz S. nie podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników i nie ma obowiązku opłacenia składki w okresie od 1 grudnia 1994 r. do 18 marca 1996 r.” W motywach orzeczenia Sąd ten wskazał, że zarówno zasiłek chorobowy, jak i świadczenie rehabilitacyjne są świadczeniami przysługują- cymi z tytułu zatrudnienia oraz nie tracą tego charakteru po jego ustaniu, a nadto okresy pobierania tych świadczeń podlegają zaliczeniu jako tzw. okresy nieskład- kowe przy ustalaniu prawa i wysokości świadczeń emerytalno-rentowych. Okolicz- ności te stanowiły o korzystaniu przez ubezpieczonego z częściowej ochrony ubez- pieczeniowej, przez co sporny okres należało kwalifikować jako okres podlegania innemu ubezpieczeniu społecznemu. Rozpoznając apelację pozwanej KRUS Sąd Apelacyjny powziął poważną wątpliwość przedstawioną w zagadnieniu prawnym, wskazując na wynikającą z treści art. 7 i 16 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1993 r., Nr 71, poz. 342 ze zm.), zasadę ustawowego podlegania rolnicze- mu ubezpieczeniu społecznemu każdego rolnika, którego gospodarstwo rolne obej- muje obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego. Wyjątki od tej zasady obejmują rolnika, który równocześnie podlega innemu ubezpieczeniu społecznemu lub ma ustalone prawa do emerytury lub renty. Tymczasem w spornym okresie Kazimierz S. nie pozostawał po dniu 30 listopada 1994 r. w zatrudnieniu, przeto na 3 podstawie art. 4 ust. 3 ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 1989 r. Nr 25, poz. 137 ze zm.) wygasł jego pra- cowniczy stosunek ubezpieczenia społecznego, równocześnie nie był on uprawniony do emerytury lub renty. Również zawarta w art. 6 pkt 13 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. - legalna definicja uznaje za podlegającą innemu ubezpieczeniu społecznemu jedynie osobę będącą pracownikiem zatrudnionym w wymiarze czasu nie niższym niż połowa wy- miaru obowiązującego w danym zawodzie albo objętą innym przepisami o ubezpie- czeniu społecznym lub o zaopatrzeniu emerytalnym, czego w ocenie Sądu Apelacyj- nego nie można odnieść do sytuacji ubezpieczonego. Z powyższych względów można by wyprowadzić podleganie ubezpieczonego z mocy ustawy rolniczemu ubezpieczeniu społecznemu. Z drugiej strony Sąd Apelacyjny wskazał, że nabycie uprawnień do zasiłku chorobowego i świadczenia rehabilitacyjnego po ustaniu zatrudnienia przedłuża ochronę ubezpieczeniową byłego pracownika, która wprawdzie nie w pełni mieści się w legalnym określeniu osoby podlegającej innemu ubezpieczeniu społecznemu wed- ług ustawowej formuły art. 6 pkt 13 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r., ale nie może być pomijana, zważywszy że okresy pobierania zasiłku chorobowego i świadczenia rehabilitacyjnego podlegają uwzględnieniu przy obliczaniu prawa i wysokości świad- czeń emerytalno-rentowych na zasadach wynikających z treści art. 4 ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emery- tur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 104, poz. 450 ze zm.). Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Zgodnie z treścią art. 390 § 1 KPC Sąd drugiej instancji może przedstawić Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia budzące poważne wątpliwości zagadnienie prawne tylko w tej sprawie apelacyjnej, w której nie przysługuje kasacja. Tymczasem sprawa dotycząca zweryfikowania prawidłowości decyzji rolniczego organu rentowe- go ustalającej podleganie ubezpieczeniu społecznemu rolników od daty ustania za- trudnienia ubezpieczonego do dnia nabycia przezeń prawa do zasiłku szkolenio- wego, była prawidłowo prowadzona jako spór o ustalenie obowiązku podlegania rol- niczemu ubezpieczeniu społecznemu w okresie korzystania z zasiłku chorobowego i świadczenia rehabilitacyjnego, przysługującego z tytułu uprzedniego pracowniczego 4 ubezpieczenia społecznego. Skoro w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych o ustalenie prawa lub obowiązku prawnego - kasacja przysługuje bez żadnych wyni- kających z treści art. 393 KPC ograniczeń, przeto zachodziła niedopuszczalność przedstawienia zagadnienia prawnego w trybie art. 390 § 1 KPC - w sprawie, w której stronom przysługuje kasacja. Dlatego Sąd Najwyższy odmówił udzielenia odpo- wiedzi, incydentalnie sygnalizując, że przedstawiony w zagadnieniu prawnym prob- lem został pozytywnie przesądzony w postępowaniu kasacyjnym w podobnej sprawie w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 21 maja 1997 r., II UKN 101/97 (OSNAPiUS 1998 nr 9 poz. 275). ========================================