Wyrok III SK 36/08

Wyrok z dnia 2 kwietnia 2009 r. III SK 36/08 Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, a nie Prezes Urzędu Regulacji Energetyki, jest właściwy w sprawie praktyki przedsiębior- stwa energetycznego wykorzystującego pozycję monopolisty przez uzależnie- nie umożliwienia dostawy energii elektrycznej od zapłaty wyznaczonych opłat za nielegalny pobór energii. Przewodniczący SSN Andrzej Wróbel, Sędziowie SN: Zbigniew Hajn, Jerzy Kwaśniewski (sprawozdawca). Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 2 kwietnia 2009 r. sprawy z powództwa E. SA w K. przeciwko Prezesowi Urzędu Ochrony Kon- kurencji i Konsumentów z udziałem zainteresowanego Miejskiego Rzecznika Kon- sumentów w C. o ochronę konkurencji, na skutek skargi kasacyjnej strony powodo- wej od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 8 kwietnia 2008 r. [...] 1. o d d a l i ł skargę kasacyjną, 2. zasądził od E. SA w K. na rzecz Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów 180 zł (sto osiemdziesiąt złotych) tytułem kosztów postępowania ka- sacyjnego. U z a s a d n i e n i e Decyzją z dnia 10 lipca 2006 r. [...] Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Kon- sumentów uznał za ograniczającą konkurencję i naruszającą zakaz określony w art. 8 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów praktykę E. SA z siedzibą w K. polegającą na uzależnianiu zawarcia umowy od speł- nienia przez drugą stronę innego świadczenia, niemającego rzeczowego oraz zwy- czajowego związku z przedmiotem umowy, poprzez uzależnienie wznowienia energii elektrycznej do odbiorców od zapłaty przez nich opłat z tytułu nielegalnego poboru 2 energii i stwierdził zaniechanie stosowania tej praktyki z dniem 16 stycznia 2006 r. Prezes UOKiK nałożył na E. SA karę pieniężną w wysokości 100.000 zł. W odwołaniu od powyższej decyzji E. SA zarzuciła: naruszenie: art. 1 ust. 2, art. 8 ust. 1, art. 23 ust. 2 pkt 12 i art. 56 ust. 1 pkt 14 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. - Prawo energetyczne, przez ich niezastosowanie; art. 8 ust. 2, art. 10 ust. 1 i ust. 2, art. 24 ust. 1, art. 26 pkt 2 i art. 101 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsu- mentów, przez ich błędną wykładnię i uznanie, że Prezes Urzędu Ochrony Konkuren- cji i Konsumentów jest organem właściwym do orzekania w sprawie nieuzasadnione- go wstrzymania przez przedsiębiorstwo energetyczne dostarczania energii elektrycz- nej oraz nakładania na taki podmiot kary pieniężnej; art. 8 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przez przyjęcie, że opłata z tytułu nielegalnego poboru energii elektrycznej nie ma rzeczowego ani zwyczajowego związku z dostawą energii elektrycznej oraz że przepis ten może mieć zastosowanie do czynów popełnionych w trakcie obowiązywania umowy; art. 8 ust. 2 pkt 4 w związku z art. 101 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, przez wzięcie pod uwagę przez Pre- zesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów przy nakładaniu kary pieniężnej przypadków nieuzasadnionego dostarczania energii elektrycznej przez Zakład Ener- getyczny w C., oraz art. 101 ust. 1 tej ustawy wobec nieuwzględnienia przy orzekaniu kary pieniężnej i ustalaniu jej wysokości, okresu oraz stopnia naruszenia przepisów ustawy antymonopolowej. Wyrokiem z dnia 4 czerwca 2007 r. Sąd Okręgowy-Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie oddalił odwołanie E. SA z siedzibą w K. Podstawę wyro- ku stanowiły następujące ustalenia. Prowadzona przez E. SA działalność gospodar- cza polega między innymi na przesyłaniu i dystrybucji energii elektrycznej na rzecz odbiorców indywidualnych. W 2005 r. na terenie działania Zakładu Energetycznego C. (będącego obecnie oddziałem E. SA) stwierdzono częste przypadki nielegalnego poboru energii. Jednym ze sposobów przeciwdziałania temu zjawisku, w stosunku do odbiorców podejrzanych o stosowanie niedozwolonego procederu, było uzależnienie wznowienia wstrzymanych dostaw energii elektrycznej od uiszczenia przez odbior- ców opłat z tytułu nielegalnego poboru energii. Dopóki stosowna należność nie zo- stała uregulowana odbiorcy pozbawieni byli dostaw prądu. Strona powodowa stoso- wała instrukcję z dnia 1 grudnia 2004 r. w sprawie postępowania przy wykrywaniu i likwidacji nielegalnego poboru energii elektrycznej oraz przekroczeń taryfowych. Określono w niej, że w przypadku stwierdzenia nielegalnego poboru energii 3 elektrycznej i obciążenia odbiorcy opłatą z tego tytułu, należało wznowić dostarcza- nie prądu dopiero po zapłaceniu przez odbiorcę stosownej należności. Sąd Okręgowy nie podzielił zarzutu odwołania, że Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów nie był uprawniony do przedmiotowego wkroczenia w praktykę przedsiębiorstwa energetycznego. Zaskarżona decyzja nie dotyczy bowiem indywidualnej sprawy pomiędzy zakładem energetycznym a odbiorcą prądu, ale oceny powszechnie stosowanej przez E. SA praktyki dotyczącej szerokiego kręgu kontrahentów tego podmiotu na określonym w sprawie rynku właściwym. Wszczęte przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów postępowanie zmierzało do ustalenia, czy działania powoda, mającego wyjątkowy status na rynku przesyłu i dystrybucji energii elektrycznej, doprowadziło do naruszenia interesu publiczno - prawnego przez podważenie stosunków konkurencyjnych lub interesów konsumen- tów i było zgodne z przepisami ustawy antymonopolowej. Sąd Okręgowy uznał, że postępowanie powodowej spółki stanowiło przejaw nadużywania przez nią pozycji dominującej w stosunkach z nieporównywalnie słabszymi od niej rynkowo indywi- dualnymi odbiorcami energii i wyczerpywało znamiona zakazu określonego w art. 8 ust. 2 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Opłata z tytułu nielegal- nego poboru energii elektrycznej nie stanowi świadczenia, które pod względem rze- czowym lub zwyczajowym pozostaje w związku z przedmiotem umowy, tj. ze sprze- dażą energii elektrycznej. Nie chodzi tu bowiem o zapłatę należności za zakupioną energię lub wykonaną usługę, gdyż takiego charakteru nie ma opłata sankcyjna. Po- zostaje ona w oderwaniu od rzeczywistego zużycia energii elektrycznej. Kwestiono- wana praktyka nieuzasadnionego wstrzymywania dostawy energii elektrycznej naru- sza określoną w art. 57 Prawa energetycznego procedurę egzekwowania tego ro- dzaju świadczeń. Odnosząc się do kwestii rozmiaru wymierzonej powodowej spółce kary pie- niężnej Sąd wskazał, że nie jest ona wygórowana w świetle rażącego nadużycia przez skarżącego jego pozycji dominującej i przewagi kontraktowej. Stanowi ona 0,016% osiągniętych przez oddział powoda w C. przychodów. Wyrokiem z dnia 8 kwietnia 2008 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie na podsta- wie art. 385 k.p.c. oddalił apelację E. SA w K. Sąd drugiej instancji podzielił podstawy zaskarżonego wyroku. Według Sądu drugiej instancji Sąd pierwszej instancji dokonał właściwego rozgraniczenia kompetencji Prezesa URE i Prezesa UOKiK. Przedmio- tem oceny Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji Konsumentów była bowiem stoso- 4 wana na szeroką skalę przez przedsiębiorstwo energetyczne praktyka uzależniania wznowienia dostaw energii elektrycznej od uprzedniego spełnienia przez klientów świadczenia w postaci opłaty sankcyjnej, do czego podmiot ten wykorzystywał swoją dominującą pozycję na rynku przesyłu i dystrybucji energii elektrycznej. W doktrynie znalazło akceptację stanowisko Sądu Antymonopolowego, zawarte w uzasadnieniu wyroku z dnia 27 października 1999 r., XVII Ama 50/99, że Prezesowi URE przysłu- gują uprawnienia władcze w zakresie kształtowania stosunku prawnego pomiędzy stronami sporu (art. 8 Prawa energetycznego). Natomiast dyskryminująca odmowa zawarcia umowy bądź narzucenie uciążliwych jej warunków, jako przejaw nadużycia pozycji dominującej na rynku ze strony przedsiębiorstwa energetycznego, podlega właściwości Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, który może wy- dać takiemu monopoliście zakaz stosowania określonych praktyk (vide: Prawo ener- getyczne. Komentarz, pod red. J, Baehra, Kraków 2003, s. 115). Sąd drugiej instancji nie podzielił argumentacji skarżącego, że ustawodawca przyznał Prezesowi URE uprawnienia i obowiązki związane z ochroną interesu pu- blicznego, wyłączające kompetencje Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsu- mentów w zakresie badania, czy wstrzymanie dostarczania energii elektrycznej (bądź odmowa wznowienia jej dostaw) nie noszą znamion praktyk monopolistycz- nych. To, że w ustawie Prawo energetyczne przyjęto, że jednym z jej celów jest przeciwdziałanie negatywnym skutkom naturalnych monopoli (art. 1 ust. 2) oraz że Prezes URE powinien zmierzać do równoważenia interesów przedsiębiorstw ener- getycznych i odbiorców energii (art. 23 ust. 1) nie świadczy o odebraniu w tej dzie- dzinie kompetencji Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Według Sądu rola Prezesa URE ma charakter pomocniczy w stosunku do działań, jakie w powyższym zakresie podejmuje Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (może ona np. polegać na przedstawianiu, na wniosek organu antymonopolowego wyjaśnień w zakresie interpretacji określonych przepisów prawa energetycznego). Stosownie do art. 2, 3 ust. 2 pkt 14 Prawa energetycznego Prezes URE ma obowią- zek współdziałać z właściwymi organami w celu przeciwdziałania praktykom mono- polistycznym przedsiębiorstw energetycznych. Powoływanie się skarżącego na uprawnienia Prezesa URE do stosowania sankcji finansowej, z uwzględnieniem zbli- żonych kryteriów określenia jej wysokości nie oznacza, że w obydwu przypadkach chodzi o ochronę tego samego chronionego prawem dobra. Czym innym jest bowiem niezgodne z prawem wstrzymanie dostaw energii lub nieuzasadniona odmowa jej 5 ponownego dostarczania, a czym innym jest stosowanie wobec szerszej grupy od- biorców energii procederu wymuszenia egzekucji opłat sankcyjnych z pominięciem przewidzianego w tym zakresie trybu dzięki posiadaniu na lokalnym rynku dostaw energii elektrycznej pozycji dominującej. Sąd drugiej instancji nie podzielił zarzutu skarżącego, że doszło do naruszenia przepisu art. 8 ust. 2 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów wobec przyjęcia, że opłata z tytułu nielegalnego poboru energii elektrycznej nie ma rzeczo- wego ani zwyczajowego związku z przedmiotem umowy na dostawę energii. W tej kwestii Sąd drugiej instancji podkreślił, że obowiązek zapłaty należności za zakupio- ną energię elektryczną nie może być utożsamiany z opłatą za pobieranie energii w sposób bezprawny. Fakt, że opłata sankcyjna nie ma wyłącznie represyjnego cha- rakteru, ale zawiera w sobie również element odszkodowania, nie oznacza tego sa- mego co zapłata za faktycznie wykorzystaną energię oraz za koszty jej dostarczenia. Ustalenie ilości nielegalnie pobranej energii następuje zresztą według określonych założeń, które nie zapewniają dokładnego odtworzenia rzeczywistego zużycia ener- gii. Według Sądu drugiej instancji nie ma znaczenia podnoszony w apelacji argu- ment, że sposób wyliczenia opłaty sankcyjnej wynika z treści umowy lub z postano- wień taryfy, do której odwołują się strony w umowie o dostawę energii elektrycznej. Przedmiot umowy dotyczy określenia wzajemnych świadczeń stron w ramach reali- zowanego łączącego je stosunku zobowiązaniowego. Nie może być rozszerzany na środki represyjne na wypadek bezprawnego poboru energii. W skardze kasacyjnej wniesionej od powyższego wyroku Sądu Apelacyjnego strona powodowa wniosła o jego uchylenie w całości oraz o uchylenie wyroku Sądu pierwszej instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierw- szej instancji oraz o zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów postępo- wania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Skarga oparta została na podstawie naruszenia przepisów prawa materialne- go, zarzucając: 1) błędną wykładnię art. 8 ust. 2 pkt. 4 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (jednolity tekst: Dz.U. z 2005 r. Nr 244, poz. 2080 ze zm.) oraz art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. - Prawo energetycz- ne (jednolity tekst: Dz.U. z 2006 r., Nr 89, poz. 625 ze zm.) i przyjęcie przez Sąd Apelacyjny, że Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów jest organem właściwym do orzekania w sprawach stosowania przez przedsiębiorstwo energe- 6 tyczne praktyki polegającej na uzależnianiu wznowienia dostarczania energii elek- trycznej od uprzedniego spełnienia przez odbiorców energii elektrycznej świadczenia w postaci opłaty za nielegalny pobór energii elektrycznej oraz do nakładania na to przedsiębiorstwo energetyczne kary pieniężnej w przypadku stwierdzenia wystąpie- nia powyższej praktyki; 2) błędną wykładnię art. 8 ust. 2 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i przyjęcie przez Sąd, że opłata z tytułu nielegalnego po- boru energii elektrycznej nie ma rzeczowego związku z przedmiotem umowy na dostawę energii elektrycznej. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: W związku z główną linią argumentacyjną uzasadnienia skargi kasacyjnej do- tyczącą rozgraniczenia kompetencji i właściwości Prezesa Urzędu Ochrony Konku- rencji i Konsumentów oraz Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki na wstępie należy określić granice w jakich przedstawione w skardze zagadnienie podlega rozpoznaniu w niniejszej sprawie. Po pierwsze, rozpatrywane przez Sąd Najwyższy zagadnienie prawne nie może być oderwane od kontekstu faktycznego sprawy - od ustaleń fak- tycznych stanowiących podstawę zaskarżonego orzeczenia. Ustaleniami tymi, które wypełniają zakres przedmiotu sprawy, Sąd Najwyższy jest związany (por. art. 39813 § 1 i § 2 k.p.c.). Po drugie, stosownie do art. 39813 § 1 k.p.c. rozpoznaniu podlegają podstawy skargi kasacyjnej. W sprawie rozpoznawanej przytoczona została tylko jedna z możliwych podstaw skargi (art. 3983 § 1 pkt 1 k.p.c.), a w jej ramach zgłoszo- ny został wyłącznie zarzut błędnej wykładni dwóch przepisów (art. 8 ust. 2 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz art. 8 ust. 1 Prawo energetyczne) i dlatego w granicach tego zarzutu musi pozostawać przedmiot rozpoznania sprawy przez Sąd Najwyższy. Wynikające ze skargi kasacyjnej, w granicach podlegających rozpoznaniu w myśl art. 39813 § 1 k.p.c., zagadnienie prawne sprowadza się do interpretacji obu wskazanych w skardze przepisów ze względu na relacje między nimi. Tego wzajem- nego stosunku zakresów obu regulacji dotyczy skarga zarzucająca, iż Sąd drugiej instancji nie dostrzegł szczególnego charakteru art. 8 ust. 1 Prawa energetycznego, że jest to norma określająca ten sam przedmiot co art. 8 ust. 2 pkt 4 ustawy o o.k.i k. i wobec swej „szczególności” powinna uzyskiwać pierwszeństwo przed normą regu- lacji ogólnej. W konsekwencji czego - według skarżącego - stanu faktycznego sprawy 7 dotyczą obie wskazane regulacje i wobec tego zastosowanie ma tylko norma szcze- gólna i związana z nią kompetencja (właściwość) Prezesa URE. Powyższe stanowisko wnoszącego skargę - z zastrzeżeniem, że przedsta- wione zostało w schematycznie ujętym skrócie - nie ma oparcia ani w podstawie faktycznej wyroku, ani we wskazanych tekstach normatywnych. Jeżeli chodzi o stan faktyczny, to należy stwierdzić, że skarżący przypisał niewłaściwe znaczenie wyrwa- nemu z kontekstu zdaniu z uzasadnienia zaskarżonego wyroku: „Nie ulega wątpliwo- ści, że ten sam stan faktyczny może podlegać ocenie, zarówno z punktu widzenia przepisów prawa energetycznego, jak i norm ustawy antymonopolowej”. Tylko ode- rwanie powyższego zdania z kontekstu szerokiego przedstawienia w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku okoliczności faktycznych sprawy i akcentowanych różnic przedmiotów regulacji prawa energetycznego i ustawy antymonopolowej - stworzyło kontestowane w skardze wrażenie jakoby chodziło o jakąś identyczność „stanów faktycznych” uregulowanych w obu ustawach. Wbrew temu z uzasadnienia wyroku wynika, że ocena prawna Sądu Apelacyjnego opiera się na wyraźnym odróżnieniu ustalonej w sprawie sytuacji faktycznej odpowiedniej dla niej kwalifikacji pod art. 8 ust. 2 pkt 4 ustawy o o.k.i k., od tych sytuacji, których dotyczy art. 8 ust. 1 Prawa energetycznego. Należy przypomnieć, że w sprawie chodziło o praktykę przedsię- biorstwa energetycznego mającego pozycję monopolisty naturalnego na ustalonym rynku właściwym, praktykę wyrażającą się wykorzystywaniem - jak to określono „po- wszechnym” bo skierowanym w stosunku do dużej liczby podmiotów „zależnych od dostaw energii elektrycznej” - przewagi monopolisty przez uzależnienie wznowienia energii elektrycznej od zapłaty opłat wyznaczonych przez przedsiębiorstwo za niele- galny pobór energii. Chodziło o „praktykę” w sensie powtarzalności przedmiotowych działań, będących przyjętą przez przedsiębiorstwa zasadą, bo przewidzianą w usta- lonej instrukcji. Chodziło nie o indywidualne spory co do zasadności wstrzymania dostarczania energii elektrycznej, ale o to, że przedsiębiorstwo korzystając ze swej pozycji monopolisty nie podejmowało kontynuowania dostarczenia energii nie dlate- go, że istniało podejrzenie nielegalnego poboru w przyszłości, ale wyłącznie z powo- du niezapłacenia wyznaczonych opłat za energię poprzednio nielegalnie pobraną. Właśnie w tych wszystkich aspektach stanu faktycznego i jego skutkach polegają- cych na pozbawieniu wielu gospodarstw domowych energii elektrycznej, będącej przecież niezbędnym elementem standardowego wyposażenia cywilizacyjnego, wyraża się podstawa faktyczna zaskarżonego wyroku, odpowiednia subsumcyjnie do 8 przepisu art. 8 ust. 2 pkt 4 ustawy o o.k. i k. - przepisu określającego zakaz naduży- wania pozycji dominującej na rynku właściwym przez uzależnienie zawarcia umowy od spełnienia przez drugą stronę innego świadczenia, niemającego rzeczowego ani zwyczajowego związku z przedmiotem umowy. Tak więc Sąd ustalił „praktykę”, o której mowa we wskazanym przepisie i ustalił interes publiczny przeciwstawienia się tej praktyce przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w przewi- dzianym do tego trybie. Nie może być mowy - w ustalonych okolicznościach faktycznych sprawy - o wskazywanej w skardze ich tożsamości z przesłankami faktycznymi określonej w art. 8 ust. 1 ustawy Prawo energetyczne - właściwości Prezesa URE do rozstrzygania indywidualnych sporów dotyczących nieuzasadnionego wstrzymania dostarczania energii elektrycznej. Podzielając ocenę zaskarżonego wyroku, w uzupełnieniu uwag wyżej przytoczonych należy zaakcentować, że właściwość Prezesa URE wynika z wniosku „strony”, dotyczy indywidualnego interesu wnioskodawcy i obejmuje spór o nieuzasadnione wstrzymanie dostarczania energii zainteresowanej stronie. Nato- miast zakazana praktyka ograniczająca konkurencję w rozumieniu ustawy o o.k.i k. jest nadużywaniem pozycji dominującej na rynku właściwym, jest swoistym deliktem, działaniem przeciwko uzasadnionym interesom konsumentów, których ochrona - w interesie publicznym - została powierzona specjalnemu organowi. Wreszcie zupełnie nieprzekonywujące są argumenty skargi o niepożądanym nakładaniu się właściwości obu organów (ochrony konkurencji i regulacji energetyki), skoro w stanie faktycznym sprawy nie ma mowy o zaistnieniu jakiejś sytuacji rozstrzygania o tym samym przez różne organy. Bezzasadny jest również drugi zarzut skargi kasacyjnej, jakoby Sąd bezpod- stawnie ocenił, że przedmiotowa praktyka odnosi się do „świadczenia, niemającego rzeczowego ani zwyczajowego związku z przedmiotem umowy” w rozumieniu art. 8 ust. 2 pkt 4 ustawy o o.k.i k. Ocena zaskarżonego wyroku w tym zakresie trafnie analizuje relacje między kwestionowanym działaniem przedsiębiorstwa, to jest od- mową dostarczania energii elektrycznej na podstawie umowy, a żądanym uiszcze- niem opłaty za poprzednio nielegalnie energię pobraną. W ocenie tej została uchwy- cona różnica sytuacji, można powiedzieć sytuacji zwykłej polegającej na umownym dostarczaniu energii, za umówioną cenę, w porównaniu do sytuacji nielegalnego po- boru energii i wynikającej stąd konsekwencji prawnej polegającej na obowiązku za- płacenia stosownej opłaty. Należy zaakcentować odrębności obu tych sytuacji, jednej 9 dotyczącej umowy i drugiej dotyczącej pozaumownego i bezprawnego poboru ener- gii. Tej drugiej sytuacji dotyczy szczególna konsekwencja prawna określona w art. 57 ustawy Prawo energetyczne. Po pierwsze, przedsiębiorstwo energetyczne pobiera opłaty za nielegalnie pobraną energię w wysokości określonej w taryfach lub docho- dzi odszkodowania na zasadach ogólnych. Z regulacji tej wynika odszkodowawczy charakter opłaty. Po drugie, opłaty te podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o po- stępowaniu egzekucyjnym w administracji. Jest to prawny - przez ustawę określony - sposób uzyskiwania opłaty, będącej formą odszkodowania za nielegalne pobraną energię. W kontekście takiego ukształtowania konsekwencji nielegalnego poboru energii elektrycznej nie budzi zastrzeżeń ocena działania przedsiębiorcy energetycz- nego polegającego na wymuszaniu zapłacenia opłaty poprzez wstrzymywanie - do czasu zapłacenia - dostarczania energii. Wyraża się w tym z pewnością przewaga przedsiębiorstwa energetycznego występującego z pozycji monopolisty na ustalonym rynku właściwym, który właśnie z tej pozycji narzuca odbiorcom owo „uzależnienie”, chociaż ustawa przewiduje inną formę ściągnięcia opłaty. Rację ma Sąd, a nie skar- żący, w ocenie braku „rzeczowego i zwyczajowego związku z przedmiotem umowy” między restrykcjami stosowanymi przez przedsiębiorstwo energetyczne a przedmio- tem umowy. Przecież restrykcje dotyczą działania odbiorców energii poza umową o dostarczanie energii, a dotykają wprost obowiązków umownych. Nie może w tej sy- tuacji być mowy o jakimś usprawiedliwionym zwyczajowo sankcjonowaniu nielegal- nego działania odbiorców energii, skoro sankcja ta - jak powiedziano wyżej - jedno- stronnie narzucona, pozbawia odbiorców świadczenia należnego z umowy i nie- zbędnego dla funkcjonowania według uznanych standardów. Z powyższych przyczyn, uznając bezzasadność podstawy skargi kasacyjnej Sąd Najwyższy orzekł stosownie do art. 39814 k.p.c. ========================================