Wyrok III SK 3/10

Wyrok z dnia 9 czerwca 2010 r. III SK 3/10 Obowiązek poinformowania abonenta o prawie do wypowiedzenia umowy bez konieczności zapłaty odszkodowania na rzecz przedsiębiorcy tele- komunikacyjnego jest jednym z obowiązków informacyjnych, o których mowa w art. 209 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 16 lipca 2004 r. - Prawo telekomunikacyjne (Dz.U. Nr 171, poz. 1800 ze zm.). Przewodniczący SSN Kazimierz Jaśkowski, Sędziowie SN: Beata Gudowska, Andrzej Wróbel (sprawozdawca). Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 czerwca 2010 r. sprawy z odwołania Polskiej Telefonii Cyfrowej Spółka z o.o. w W. od decyzji Preze- sa Urzędu Komunikacji Elektronicznej o nałożeniu kary pieniężnej, na skutek skargi kasacyjnej strony powodowej od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 6 maja 2009 r. [...] o d d a l i ł skargę U z a s a d n i e n i e Prezes Urzędu Komunikacji Elektronicznej (Prezes Urzędu) decyzją z dnia 25 czerwca 2007 r. [...]) nałożył na Polską Telefonię Cyfrową Sp. z o.o. w W. (powódka) na podstawie art. 209 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 16 lipca 2004 r. Prawo telekomuni- kacyjne (Dz.U. Nr 171, poz. 1800 ze zm., dalej jako Prawo telekomunikacyjne) karę pieniężną w wysokości 2.000.000 zł z tytułu niewypełnienia zaleceń pokontrolnych z dnia 12 lutego 2007 r. oraz 6 kwietnia 2007 r. poprzez niepoinformowanie abonentów o prawie odstąpienia od umów o świadczenie usług telekomunikacyjnych w wyniku dokonanych przez powódkę zmian w Regulaminie świadczenia usług telekomunika- cyjnych. Po przeprowadzeniu kontroli w 2006 r., Prezes Urzędu wydał 12 lutego 2007 r. zalecenia pokontrolne, w których wezwał powódkę do usunięcia różnych nieprawi- 2 dłowości, w tym: 1) naruszenie art. 60 pkt 6 Prawa telekomunikacyjnego, poprzez nieprawidłowe określenie w Regulaminie trybu postępowania reklamacyjnego; 2) art. 106 ust. 2 Prawa telekomunikacyjnego, poprzez brak informacji, że w przypadku braku odpowiedzi w ciągu 30 dni uważa się, że reklamacja została uwzględniona; 3) brak określenia obowiązku potwierdzenia przyjęcie reklamacji; 4) brak informacji o tym, że udzielona odpowiedź wyczerpuje drogę postępowania reklamacyjnego. Po- wódka uznała zasadność zaleceń, wprowadziła stosowne zmiany do regulaminu i jednocześnie przyjęła, że wprowadzenie tych zmian nie oznacza przyznania abo- nentom prawa do wypowiedzenia umowy bez konieczności zapłaty na rzecz powódki odszkodowania. W zaleceniach pokontrolnych z 6 kwietnia 2007 r. Prezes Urzędu wezwał powódkę do usunięcia nieprawidłowości polegających na naruszeniu art. 59 ust. 2 Prawa telekomunikacyjnego poprzez niepowiadomienie abonentów o zmianie regulaminu z odpowiednim wyprzedzeniem oraz o prawie wypowiedzenia umowy bez konieczności zapłaty odszkodowania. Po ustaleniu, że powódka nie wykonała powyższego zalecenia, Prezes Urzędu wydał powołaną na wstępie decyzję nakła- dającą karę pieniężną, którą powódka zaskarżyła odwołaniem. Sąd Okręgowy w Warszawie - Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Sąd Okręgowy) wyrokiem z 20 maja 2008 r. [...] oddalił odwołanie. Sąd Okręgowy wyja- śnił, że we wzorcu umowy, jakim jest regulamin, stosowany od października 2003 r. przez powódkę, nie było odpowiednich informacji o trybie rozpatrywania roszczeń reklamacyjnych. Po wprowadzeniu stosownych zmian do regulaminu powódka po- wiadomiła abonentów o jego zmianie, ale nie poinformowała ich o prawie wypowie- dzenia umowy o świadczenie usług telekomunikacyjnych bez konieczności zapłaty na rzecz przedsiębiorcy telekomunikacyjnego stosownego odszkodowania. Brak ta- kiej informacji wyczerpywał zdaniem Sądu Okręgowego przesłanki art. 209 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 59 ust. 2 Prawa telekomunikacyjnego. Sąd Apelacyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 6 maja 2009 r. [...] oddalił ape- lację powódki. Zdaniem Sądu Apelacyjnego nie budzi wątpliwości, że art. 59 ust. 2 Prawa telekomunikacyjnego nakładał na dostawcę publicznie dostępnych usług tele- komunikacyjnych obowiązek informacyjny, którego naruszenie stanowi podstawę do nałożenia kary pieniężnej na podstawie art. 209 ust. 1 pkt 4 Prawa telekomunikacyj- nego. Regulamin świadczenia usług jest obok umowy kolejnym czynnikiem kształtu- jącym następstwa prawne czynności prawnej. Obowiązek informacyjny, o którym mowa w art. 59 ust. 2 Prawa telekomunikacyjnego, powstaje w razie wprowadzenia 3 przez dostawcę usług telekomunikacyjnych zmian we wzorcu umowy. Porównując treść odpowiednich postanowień regulaminu z 2003 r. i z 2007 r. Sąd Apelacyjny orzekł, że regulamin z 2007 r. zawiera nowe postanowienia w porównaniu do regu- laminu z 2003 r. Dlatego przyjął, że doszło do zmiany regulaminu w rozumieniu art. 59 ust. 2 Prawa telekomunikacyjnego. Następnie Sąd Apelacyjny zwrócił uwagę, że w art. 59 ust. 2 Prawa telekomunikacyjnego nałożono na przedsiębiorcę obowiązek informowania o każdej zmianie regulaminu, a zatem bez względu na jej okoliczności, powody, charakter, zakres, czy też wpływ na prawa lub obowiązki abonenta. Sąd Apelacyjny nie przyjął argumentu powódki, że pod pojęciem zmiany regulaminu nale- ży rozumieć tylko zmianę o charakterze merytorycznym, ponieważ w przepisie wy- raźnie przyznano konsumentom prawo do wypowiedzenia umowy w przypadku każ- dej zmiany regulaminu. Sąd Apelacyjny uznał również, że nie ma potrzeby badania zgodności art. 59 ust. 2 Prawa telekomunikacyjnego z art. 20 ust. 4 dyrektywy 2002/22, ponieważ dyrektywa dotyczy modyfikacji warunków umowy, a nie wzorca umowy, a ponadto w dyrektywie przewidziano obowiązek informacyjny w przypadku propozycji modyfikacji warunków umowy, bez względu na charakter, rodzaj i przy- czyny przedstawienia propozycji takiej modyfikacji. Powódka zaskarżyła wyrok Sądu Apelacyjnego skargą kasacyjną, zarzucając naruszenie: 1) art. 233 i 328 § 2 k.p.c., poprzez przyjęcie tezy, zgodnie z którą regu- lamin jako wzorzec umowny kształtuje treść stosunku prawnego poza konsensem stron, przyjęcie, że przedstawione w apelacji rozważania powoda na temat hipote- tycznych sytuacji, w których nie jest uzasadnione przyznanie abonentom uprawnienia określonego w art. 59 ust. 2 Prawa telekomunikacyjnego są bezprzedmiotowe, przy- jęcie tezy o nieuprawnionym twierdzeniu powoda, że we wszystkich stosunkach obli- gacyjnych ukształtowanych przy pomocy regulaminu obowiązywał tryb postępowania reklamacyjnego określony w przepisach art. 106 Prawa telekomunikacyjnego oraz rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 1 października 2004 r. w sprawie postę- powania reklamacyjnego oraz warunków, jakim powinna odpowiadać reklamacja usługi telekomunikacyjnej (Dz.U. Nr 226, poz. 2291), przyjęcie tezy o braku uzasad- nienia dla zarzutu apelacyjnego naruszenia przepisów Konstytucji RP; 2) art. 59 ust. 2 Prawa telekomunikacyjnego, poprzez uznanie, że niezależnie od charakteru zmian w regulaminie świadczenia usług telekomunikacyjnych abonentowi w każdym przy- padku przysługuje uprawnienie określone w tym przepisie; 3) art. 209 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 59 ust. 2 Prawa telekomunikacyjnego, poprzez uznanie, że niezależnie 4 od charakteru zmian w regulaminie świadczenia usług telekomunikacyjnych po stro- nie operatora powstaje obowiązek poinformowania abonenta o uprawnieniu okre- ślonym w tym przepisie, a także poprzez uznanie, że skoro każda zmiana regulaminu powoduje powstanie po stronie operatora obowiązku poinformowania abonenta o prawie wypowiedzenia bez żadnych negatywnych konsekwencji umowy o świadcze- nie usług telekomunikacyjnych, to na powodzie spoczywał taki obowiązek; 4) art. 56 k.c. w związku z art. 59 ust. 2 i 209 ust. 1 pkt 4 Prawa telekomunikacyjnego, poprzez uznanie, że umowa o świadczenie usług telekomunikacyjnych i regulamin świadcze- nia usług telekomunikacyjnych kształtują treść stosunku zobowiązaniowego między operatorem a abonentem w zakresie regulowanym przez bezwzględnie wiążące przepisy prawa; 5) art. 10 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską w związku z art. 20 ust. 4 dyrektywy 2002/22 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 7 marca 2002 r. w sprawie usługi powszechnej i praw użytkowników odnoszących się do sieci i usług łączności elektronicznej (Dz.Urz. WE z 2002 r., L 108/51, dalej jako dyrektywa 2002/22), poprzez niezastosowanie art. 20 ust. 4 dyrektywy 2002/22 do wykładni art. 59 ust. 2 Prawa telekomunikacyjnego; 6) art. 2, 32 i 64 ust. 2 Konstytu- cji RP, poprzez nieuwzględnienie wykładni przepisu art. 59 ust. 2 Prawa telekomuni- kacyjnego zgodnej z Konstytucją RP. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna powódki nie ma uzasadnionych podstaw, ponieważ zarzuty składające się na jej podstawy nie odnoszą się do kwestii relewantnych dla przed- miotu sporu w niniejszej sprawie, wyznaczonych przez treść decyzji Prezesa Urzędu z dnia 25 czerwca 2007 r. o nałożeniu kary pieniężnej na powódkę na podstawie przepisu art. 209 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 59 ust. 2 Prawa telekomunikacyjnego oraz zakres odwołania. Podstawę nałożenia kary pieniężnej stanowiło naruszenie przez powódkę określonych obowiązków informacyjnych. Rozstrzygnięcie o zasad- ności odwołania, a także ewentualnych kolejnych środków zaskarżenia wnoszonych od wyroków sądów pierwszej i drugiej instancji orzekających w niniejszej sprawie, wymaga rozważenia dwóch kwestii: 1) czy powódka naruszyła obowiązek informa- cyjny, o którym mowa w art. 59 ust. 2 Prawa telekomunikacyjnego; 2) czy obowiązek informacyjny wynikający z tego przepisu jest obowiązkiem, o którym mowa w art. 209 ust. 1 pkt 4 Prawa telekomunikacyjnego. Tymczasem zarzuty skargi kasacyjnej doty- 5 czą kwestii, która jest irrelewantna dla rozpoznania niniejszej sprawy przez Sąd dru- giej instancji, a mianowicie tego, czy wprowadzone przez powódkę zmiany regulami- nu świadczenia usług telekomunikacyjnych oznaczałoby powstanie po stronie abo- nentów uprawnienia do wypowiedzenia umowy o świadczenie usług telekomunika- cyjnych w trybie przewidzianym w art. 59 ust. 2 Prawa telekomunikacyjnego. Kwestia ta nie ma znaczenia dla rozpoznania sprawy z odwołania od decyzji Prezesa Urzędu nakładającej karę pieniężną na podstawie art. 209 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 59 ust. 2 Prawa telekomunikacyjnego, ponieważ przedmiotem tej decyzji nie jest ewen- tualne naruszenie prawa abonentów do wypowiedzenia umowy w trybie art. 59 ust. 2 Prawa telekomunikacyjnego, lecz niepowiadomienie abonentów o przysługującym im z mocy prawa uprawnieniu. Przepis art. 59 ust. 2 Prawa telekomunikacyjnego, w brzmieniu znajdującym zastosowanie w niniejszej sprawie, jest jasny - przedsiębiorca telekomunikacyjny o statusie dostawcy publicznie dostępnych usług telekomunikacyjnych ma obowiązek poinformowania abonenta - przy okazji informowania o każdej zmianie treści regula- minu - o prawie do wypowiedzenia umowy bez konieczności zapłaty odszkodowania na rzecz przedsiębiorcy telekomunikacyjnego. Ustawodawca nie zróżnicował przy tym okoliczności, w których dochodzi do zmiany treści regulaminu. Sąd Najwyższy w obecnym składzie dostrzega podniesione w skardze kasacyjnej argumenty odnoszą- ce się do nieracjonalności przyznania abonentowi prawa do wypowiedzenia umowy w przypadku każdej, jakiejkolwiek zmiany treści regulaminu. Jednakże, jak wskazano powyżej, nie wpływa to na ocenę prawidłowości rozstrzygnięcia Sądu Apelacyjnego w niniejszej sprawie. Należy odróżnić, wynikający z niebudzącego wątpliwości inter- pretacyjnych przepisu art. 59 ust. 2 Prawa telekomunikacyjnego, obowiązek poinfor- mowania abonentów o możliwości wypowiedzenia umowy od oceny, czy abonentowi przysługiwało prawo do wypowiedzenia umowy, ze względu na powody zmian regu- laminu, jak i zakres wprowadzonych zmian. Przepis art. 59 ust. 2 Prawa telekomuni- kacyjnego nakładał na przedsiębiorców telekomunikacyjnych mających status do- stawców publicznie dostępnych usług telekomunikacyjnych obowiązek przekazania abonentom stosownej informacji o przysługującym im uprawnieniu. Jeżeli adresat obowiązku z art. 59 ust. 2 Prawa telekomunikacyjnego uważał, że wprowadzane zmiany regulaminu nie powinny - ze względów przedstawionych w skardze kasacyj- nej powódki - prowadzić do przyznania abonentowi prawa do jednostronnego zakoń- czenia stosunku prawnego, bez możliwości zrekompensowania drugiej stronie 6 umowy kosztów z tytułu ulg udzielonych abonentowi w zamian za zawarcie umowy na czas określony, mógł zawrzeć stosowne stanowisko w tym samym lub odrębnym piśmie adresowanym do abonenta. W przypadku wypowiedzenia umowy o świad- czenie usług telekomunikacyjnych na podstawie art. 59 ust. 2 Prawa telekomunika- cyjnego - ze względu na wprowadzenie zmian, które według przedsiębiorcy teleko- munikacyjnego nie zmieniały dotychczasowego rozkładu praw i obowiązków stron stosunku prawnego, przedsiębiorca ten mógł w postępowaniu sądowym przeciwko takiemu abonentowi podnosić kwestię niezgodności art. 59 ust. 2 Prawa telekomuni- kacyjnego z Konstytucją RP lub prawem Unii Europejskiej, w zakresie w jakim prze- pis ten przyznaje abonentowi prawo do wypowiedzenia umowy bez konieczności za- płaty przewidzianego w niej odszkodowania. Natomiast przedsiębiorcy telekomunika- cyjnemu nie przysługuje, przy wykonywaniu ustawowego obowiązku informacyjnego, uprawienie do arbitralnego decydowania, w jakich przypadkach zmiana regulaminu nie oznacza nabycia przez abonenta prawa do wypowiedzenia umowy bez koniecz- ności zapłaty na rzecz dostawcy usług stosownego odszkodowania. Z powyższego wynika, że Sąd Apelacyjny nie naruszył art. 59 ust. 2 Prawa telekomunikacyjnego przyjmując, że w stanie prawnym w niniejszej sprawie każda zmiana regulaminu powodowała powstanie po stronie przedsiębiorcy telekomunikacyjnego, o którym mowa w tym przepisie, obowiązek poinformowania abonenta o prawie wypowiedze- nia bez żadnych negatywnych konsekwencji umowy o świadczenie usług telekomu- nikacyjnych. Nieuzasadniony jest także zarzut naruszenia art. 209 ust. 1 pkt 4 Prawa tele- komunikacyjnego. Obowiązki informacyjne w rozumieniu tego przepisu, to wynika- jące z przepisów ustawy i wiążące przedsiębiorcę telekomunikacyjnego powinności powiadomienia użytkownika końcowego o określonych okolicznościach, zdarzeniach lub czynnościach przedsiębiorcy telekomunikacyjnego, wpływających na proces po- dejmowania decyzji o zawarciu umowy z przedsiębiorcą telekomunikacyjnym, wybór odpowiedniej dla użytkownika końcowego umowy lub należyte wykonywanie zawar- tej umowy. Konieczność respektowania obowiązków informacyjnych, wzmocniona sankcją z art. 209 ust. 1 pkt 4 ustawy, służy urzeczywistnieniu prawa konsumenta do informacji na etapie przedkontraktowym, samego zawierania umowy, a także jej wykonywania. Zdaniem Sądu Najwyższego w obecnym składzie nie ulega zaś wąt- pliwości, że jednym z obowiązków informacyjnych, do których odnosi się art. 209 ust. 7 1 pkt 4 Prawa telekomunikacyjnego, jest obowiązek wymieniony w art. 59 Prawa te- lekomunikacyjnego (wyrok Sądu Najwyższego z 14 kwietnia 2010 r., III SK 1/10). Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji wyroku. ========================================