Postanowienie III RN 71/00

Postanowienie z dnia 22 lutego 2001 r. III RN 71/00 W postępowaniu w sprawie wniosku o przyjęcie na aplikację radcowską organy samorządu radcowskiego obowiązane są stosować przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego (art. 1 § 2 KPA), w tym również art. 73 i 74 KPA dotyczące udostępnienia akt, o ile przepisy ustawy o ochronie danych osobowych z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (Dz.U. Nr 133, poz. 883 ze zm.) nie stanowią inaczej (art. 22 tej ustawy). Przewodniczący SSN Andrzej Wasilewski (sprawozdawca), Sędziowie SN: Jerzy Kwaśniewski, Andrzej Wróbel. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 22 lutego 2001 r. sprawy ze skargi Andrzeja R. na bezczynność Okręgowej Izby Radców Prawnych w L. w przedmiocie niewydania skarżącemu uwierzytelnionych odpisów pracy pisemnej z egzaminu o przyjęcie na aplikację, testu i prawidłowych odpowiedzi testowych, na skutek rewizji nadzwyczajnej Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie [...] od postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego-Ośrodka Zamiejscowego w Lub- linie z dnia 30 listopada 1999 r. [...] u c h y l i ł zaskarżone postanowienie. U z a s a d n i e n i e Naczelny Sąd Administracyjny-Ośrodek Zamiejscowy w Lublinie postanowie- niem z dnia 30 listopada 1999 r. [...] odrzucił skargę Andrzeja R. na bezczynność Okręgowej Izby Radców Prawnych w L. w przedmiocie niewydania skarżącemu uwierzytelnionych odpisów pracy pisemnej z egzaminu na aplikację, testu i prawidło- wych odpowiedzi testowych. W uzasadnieniu tego postanowienia Sąd stwierdził, że zgodnie z art. 17 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyj- nym (Dz.U. Nr 74, poz. 368 ze zm.) skarga taka przysługuje jedynie w wypadku bez- czynności organów administracji publicznej w rozumieniu art. 20 ust. 2 ustawy o 2 NSA, a takimi organami nie są okręgowe izby radców prawnych, a ponadto „wyda- wanie odpisów dokumentów, o które chodzi skarżącemu, nie stanowi aktów adminis- tracyjnych, o których stanowi art. 16 ust. 1 pkt 1-4 ustawy”. Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł w dniu 14 kwietnia 2000 r. rewizję nadzwyczajną od powyższego postanowienia Naczelnego Sądu Administra- cyjnego-Ośrodka Zamiejscowego w Lublinie z dnia 30 listopada 1999 r. [...], zarzu- cając temu orzeczeniu rażące naruszenie art. 16 ust. 1 pkt 2, art. 20, art. 21 i art. 27 ust. 2 ustawy o NSA, art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz.U. Nr 19, poz.145 ze zm.) oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, a w konsekwencji na podstawie art. 57 ust. 2 ustawy o NSA wniósł o uchylenie zaskarżonego postano- wienia i przekazanie sprawy Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu-Ośrodkowi Za- miejscowemu w Lublinie do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu rewizji nad- zwyczajnej podniesiono w szczególności, że po pierwsze, zakresem kognicji Na- czelnego Sądu Administracyjnego objęte są wszelkie formy działania organów admi- nistracji publicznej (art. 16 i art. 17 ustawy o NSA), które nie mają charakteru cywil- noprawnego, a są podejmowane przez organy administracji publicznej (art. 20 ustawy o NSA); po drugie, organy samorządu zawodowego radców prawnych są or- ganami administracji publicznej, które z mocy szczególnych przepisów prawnych powołane zostały także do załatwiania indywidualnych spraw w formie decyzji admi- nistracyjnych (art. 24 ust. 2 i art. 31 ust. 1 oraz art. 60 pkt 6 ustawy o radcach praw- nych); po trzecie, powyższe wskazuje, że także sprawa przyjęcia określonej osoby na aplikację radcowską, jako indywidualna sprawa z zakresu administracji publicznej, powinna być załatwiana w trybie określonym przepisami Kodeksu postępowania ad- ministracyjnego (art. 1 pkt 2 KPA), w myśl którego w każdym stadium tego postępo- wania strona ma gwarantowane prawo wglądu do akt sprawy i prawo sporządzania z nich odpisów oraz może żądać ich uwierzytelnienia lub wydania jej z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów, o ile jest to uzasadnione jej ważnym interesem prawnym (art. 73 KPA), a odmowa organu następuje w tym wypadku w formie postanowienia, na które służy zażalenie (art. 74 § 2 KPA); po czwarte, ponieważ w rozpoznawanej sprawie Okręgowa Izba Radców Prawnych w L. nie wydała skarżącemu w terminie żądanych przez niego dokumentów dotyczących postępowania w sprawie przyjęcia go na aplikację radcowską (chodziło o uwierzytelniony odpis pracy pisemnej z eg- zaminu osoby ubiegającej się o przyjęcie na tę aplikację, test z tego egzaminu oraz prawidłowe odpowiedzi), zgodnie z przysługującymi mu uprawnieniami, wystąpił on 3 we właściwym terminie – naprzód do Krajowej Rady Radców Prawnych z zażaleniem na bezczynność Okręgowej Izby Radców Prawnych (art. 37 § 1 KPA), a następnie ze skargą do Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 17 ustawy o NSA); po piąt, w tej sytuacji, odrzucenie przez Naczelny Sąd Administracyjny skargi, z powołaniem się na art. 27 ust. 2 ustawy o NSA, stanowi rażące naruszenie art. 16 ust. 1 pkt 2, art. 20 i art. 21 ustawy o NSA oraz art. 40 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, a tym samym stanowi także naruszenie prawa do sądu, gwarantowanego art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Rewizja nadzwyczajna jest zasadna. Samorząd radców prawnych jest rodza- jem publicznoprawnego samorządu zawodowego, który został utworzony i funkcjo- nuje na podstawie przepisów ustawy o radcach prawnych. Ustawowo określone za- dania tego samorządu obejmują między innymi „przygotowywanie aplikantów rad- cowskich do należytego wykonywania zawodu radcy prawnego” (art. 41 pkt 4 ustawy o radcach prawnych), w związku z czym do zakresu działania Krajowej Rady Radców Prawnych należy również „uchwalanie regulaminów odbywania aplikacji radcowskiej i składania egzaminu radcowskiego” oraz „ustalanie zasad przeprowa- dzania konkursu na aplikantów radcowskich” (art. 60 pkt 8 lit. c oraz art. 60 pkt 8b ustawy o radcach prawnych). Ustawa stanowi, że wpis na listę aplikantów radcows- kich następuje po przeprowadzeniu konkursu przez radę okręgowej izby radców prawnych (art. 33 ust. 2 ustawy o radcach prawnych). Natomiast rozstrzygnięcie w sprawie wpisu lub odmowy wpisu określonej osoby na listę aplikantów radcowskich, mające znamiona prawne decyzji administracyjnej wydawanej w trybie określonym przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego (art. 1 § 2 pkt 2 KPA), podej- muje w formie uchwały rada okręgowej izby radców prawnych, od której przysługuje odwołanie do Krajowej Rady Radców Prawnych, a następnie także skarga do Na- czelnego Sądu Administracyjnego (art. 31 w związku z art. 33 ust. 4 ustawy o rad- cach prawnych). Nie ma więc najmniejszych wątpliwości co do tego, że na gruncie obowiązującego porządku prawnego postępowanie w sprawie przyjęcia na aplikację radcowską powinno się toczyć z zachowaniem wymagań prawnych określonych w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego. Z kolei, zgodnie z wyraźnym brzmieniem art. 73 § 1 i § 2 KPA, stronie – w po- 4 stępowaniu o przyjęcie na aplikację radcowską jest nią kandydat ubiegający się o wpis na listę aplikantów radcowskich - przysługuje w każdym stadium postępowania między innymi prawo żądania „wydania jej z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów, o ile jest to uzasadnione ważnym interesem strony”, przy czym nie dotyczy to akt sprawy „objętych ochroną tajemnicy państwowej, a także innych akt, które organ administracji publicznej wyłączy ze względu na ważny interes państwowy” (art. 74 § 1 KPA). Natomiast „odmowa wydania uwierzytelnionych odpisów następuje w drodze postanowienia, na które służy zażalenie” (art. 74 § 2 KPA). Należy mieć równocześnie na uwadze, że pośród konstytucyjnie gwarantowa- nych praw i wolności art. 51 ust. 3 Konstytucji RP stanowi, iż „Każdy ma prawo dos- tępu do dotyczących go urzędowych dokumentów i zbiorów danych. Ograniczenie tego prawa może określić ustawa”. Prawo to potwierdza również art. 1 ust. 1 - wyda- nej w nawiązaniu do art. 51 ust. 5 Konstytucji - ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (Dz.U. Nr 133, poz. 883 ze zm.), która bez wątpienia ma zastosowanie również do realizującego zadania administracji publicznej samo- rządu radców prawnych (art. 3 ustawy o ochronie danych osobowych). Ustawa ta przyznaje każdej osobie prawo dostępu do wszelkich dotyczących jej danych zawar- tych w zbiorach danych i podlegających przetwarzaniu, w tym także prawo zapoz- nania się z ich treścią (art. 32 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 7 pkt 2 oraz art. 33), a odmowa udostępnienia danych osobowych objętych zbiorem danych jest dopusz- czalna wyłącznie z przyczyn enumeratywnie określonych w art. 30 ustawy o ochronie danych osobowych (art.34 ustawy o ochronie danych osobowych), przy czym pos- tępowanie w sprawach uregulowanych w ustawie o ochronie danych osobowych prowadzi się według przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, o ile przepisy tej ustawy nie stanowią inaczej (art. 22 ustawy o ochronie danych osobo- wych). Oznacza to, że w sprawach tych należy stosować również odpowiednio prze- pisy art. 73 - 74 KPA dotyczące udostępniania akt. Obowiązku tego nie uchyla dys- pozycja art. 2 ust. 3 ustawy o ochronie danych osobowych, który jako wyjątek od za- sady powinien być interpretowany w sposób ścisły; przepis ten stanowi mianowicie, że „W odniesieniu do zbiorów danych osobowych sporządzanych doraźnie, wyłącz- nie ze względów technicznych, szkoleniowych lub w związku z dydaktyką w szkołach wyższych, a po ich wykorzystaniu niezwłocznie usuwanych albo poddanych anonimi- zacji, mają zastosowanie jedynie przepisy rozdziału 5.”, w których określone zostały zasady „Zabezpieczenia zbiorów danych osobowych” (art. 36 - 40 ustawy o ochronie 5 danych osobowych). W rozpoznawanej sprawie jest poza sporem, że pomimo, iż w toku postępo- wania konkursowego o przyjęcie na aplikację radcowską skarżący zażądał od właści- wych organów samorządu radcowskiego – naprzód od Rady Okręgowej Izby Rad- ców Prawnych w L., a następnie od Krajowej Rady Radców Prawnych w W. - wyda- nia mu uwierzytelnionych odpisów własnej pracy egzaminacyjnej pisanej w czasie egzaminu na aplikację radcowską oraz testu z tego egzaminu wraz z prawidłowymi odpowiedziami, żaden z wymienionych wyżej organów samorządu radcowskiego ani nie uczynił zadość żądaniu skarżącego, ani też nie wydał stosownego postanowienia w sprawie odmowy wydania uwierzytelnionych odpisów żądanych dokumentów (art. 74 § 2 KPA). Kwestia ta nie była też przedmiotem oceny w postępowaniu przed Na- czelnym Sądem Administracyjnym ze skargi Andrzeja R. na uchwałę Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia 1 października 1999 r. w przedmiocie odmowy wpisu skar- żącego na listę aplikantów radcowskich, które zakończone zostało wyrokiem tego Sądu z dnia 1 czerwca 2000 r. [...]. W tej sytuacji, zgłoszone przez skarżącego jesz- cze w czasie trwania postępowania administracyjnego w sprawie przyjęcia go na aplikację radcowską żądanie udostępnienia mu uwierzytelnionych odpisów doku- mentów z akt tej sprawy, które nie zostało załatwione w czasie tego postępowania w prawem określonym trybie, czyli zgodnie z przepisami art. 73 i art. 74 KPA, nie stało się bezprzedmiotowe także po zakończeniu tego postępowania i powinno zostać za- łatwione przez organy samorządu radcowskiego w trybie określonym przepisami art. 1, art. 32 ust. 1 pkt 3 i art. 34 ustawy o ochronie danych osobowych oraz mającymi w tym sprawach zastosowanie przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego (art. 22 ustawy o ochronie danych osobowych), a w danym wypadku w szczególności także w sposób zgodny z przepisami o udostępnianiu akt - art. 73 i art. 74 KPA. Dlatego trafny okazał się, podniesiony w rewizji nadzwyczajnej, zarzut, że zas- karżone postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego rażąco narusza art. 40 ust. 1 ustawy o radcach prawnych (stanowiący, że samorząd jest niezależny w wy- konywaniu zadań i podlega tylko przepisom prawa), bowiem – wbrew stanowisku Naczelnego Sądu Administracyjnego – organy samorządu radcowskiego są w świe- tle obowiązujących przepisów prawnych organami administracji publicznej i pomimo, że w rozpoznawanej sprawie obowiązane były załatwić żądanie skarżącego w trybie określonym przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego (w szczególności zgodnie z art. 73 i art. 74 KPA), dopuściły się bezczynności, która na podstawie art. 6 17 ustawy o NSA podlega kognicji Naczelnego Sądu Administracyjnego. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Najwyższy na podstawie art. 39313 § 1 KPC w związku z art. 10 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej – Prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 43, poz. 189 ze zm.) orzekł jak w sentencji. ========================================