Wyrok III RN 169/99

Wyrok z dnia 26 maja 2000 r. III RN 169/99 Terminowa wypłata uposażenia żołnierza zawodowego jako prawa ma- jątkowego, jest elementem koniecznym wynagrodzenia sprawiedliwego i pod- lega równej dla wszystkich ochronie prawnej na podstawie art. 64 ust. 2 Kons- tytucji RP. Przewodniczący: SSN Andrzej Wróbel, Sędziowie SN: Jerzy Kuźniar, Andrzej Wasilewski (sprawozdawca). Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 26 maja 2000 r. sprawy ze skargi Ro- mana M. na decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego-Regionalnego Sztabu Wojskowego w B. z dnia 20 listopada 1998 roku [...] w przedmiocie przyzna- nia należności pieniężnych związanych ze zwolnieniem z zawodowej służby wojsko- wej, na skutek rewizji nadzwyczajnej Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego [...] od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego-Ośrodka Zamiejscowego w Białymsto- ku z dnia 24 marca 1999 r. [...] o d d a l i ł rewizję nadzwyczajną. U z a s a d n i e n i e Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego pismem z dnia 1 października 1999 r. [...] wniósł rewizję nadzwyczajną od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego- Ośrodka Zamiejscowego w Białymstoku z dnia 24 marca 1999 r. [...], którym na sku- tek skargi Romana M. uchylona została decyzja Szefa Sztabu Wojewódzkiego - Re- gionalnego Sztabu Wojskowego w B. z dnia 20 listopada 1998 r., utrzymująca w mocy uprzednie rozstrzygnięcie tego organu w przedmiocie odmowy przyznania skarżącemu odsetek z tytułu niewypłacenia należnych mu w terminie należności pie- niężnych wynikających z faktu zwolnienia go z zawodowej służby wojskowej. W uza- sadnieniu zaskarżonego wyroku Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził w szcze- gólności, że nawet w wypadku, gdy w ustawie określającej pragmatykę tzw. służb 2 mundurowych brak jest wyraźnego przepisu przewidującego wprost możliwość do- chodzenia odsetek z tytułu opóźnionej wypłaty uposażenia, to z faktu przyznania in- nym grupom pracowniczym (np. urzędnikom państwowym) możliwości dochodzenia w takiej sytuacji odsetek, nie można wyciągać wniosku, że ich dochodzenie jest nie- dopuszczalne, bowiem byłoby to sprzeczne z konstytucyjnymi gwarancjami prawa do zatrudnienia za wynagrodzeniem oraz prawa do sądu. Tymczasem w rewizji nad- zwyczajnej podniesiono, że w danym wypadku nie jest dopuszczalne zastosowanie art. 481 KC, ponieważ stosunek służbowy żołnierza zawodowego ma charakter pub- licznoprawny, natomiast przepisy Kodeksu cywilnego o odsetkach dotyczą stosun- ków prawnych prawa prywatnego. Równocześnie jednak w rewizji nadzwyczajnej zgłoszony został wniosek o to, aby Sąd Najwyższy wystąpił „do właściwych organów państwa z sygnalizacją zmierzającą do zmiany przepisów dotyczących uposażenia żołnierzy zawodowych, ewentualnie i innych osób pozostających w niepracowniczych stosunkach zatrudnienia, w sposób pozwalający organowi zatrudnienia na wypłatę odsetek z tytułu zwłoki w wypłacie należności związanych z tego rodzaju stosunkami prawnymi”. W odpowiedzi na rewizję nadzwyczajną skarżący - Roman M. zwrócił uwagę na to, że: po pierwsze - w sytuacji, gdy żaden przepis prawa nie zabraniał organowi wypłaty odsetek z tytułu nieterminowego wypłacania zatrudnionemu uposażenia, to oznaczało to, że odsetki takie mogły być wypłacane; oraz po drugie – podniósł, że aktualnie w odniesieniu do żołnierzy służby zawodowej kwestia ta jest już wyraźnie uregulowana w art.9 ust.3a ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o uposa- żeniu żołnierzy (jednolity tekst: Dz.U. z 1992 r. Nr 5, poz. 18 ze zm.), który stanowi: „W razie zwłoki w wypłacie uposażenia i innych należności pieniężnych żołnierzowi przysługują odsetki ustawowe”. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Rewizja nadzwyczajna nie jest zasadna. Dotychczasowe orzecznictwo w kwestii prawa do odsetek z tytułu nietermino- wo wypłacanych uposażeń osób pozostających w niepracowniczych stosunkach za- trudnienia nie było jednolite. Zróżnicowanie ocen i poglądów prawnych w tym wzglę- dzie oraz towarzyszącej im argumentacji prawniczej ilustrują najlepiej: z jednej strony – uchwała Trybunału Konstytucyjnego z dnia 25 stycznia 1995 r. (W 14/94 – OTK 1995 r. Nr 1, poz.19), w której wyraźnie stwierdzono, że niewypłacenie w terminie 3 uposażenia osobie pozostającej w niepracowniczym stosunku zatrudnienia „stanowi opóźnienie się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, uzasadniające na podsta- wie art. 481 § 1 KC żądanie odsetek przed sądem powszechnym”, a z drugiej strony – postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 stycznia 1997 r. (I PKN 66/96, OSNAPiUS 1997 nr 20, poz. 401), w którym wyrażony został pogląd prawny, że w takim wypadku „nie przysługują odsetki od nieterminowo wypłaconego wynagrodze- nia”. Art.1 ust.1 ustawy o uposażeniu żołnierzy stanowi, że żołnierze czynnej służby wojskowej otrzymują, według zasad określonych w ustawie, uposażenie i inne należ- ności pieniężne, wymienione w art. 2 ust. 2 tej ustawy. Równocześnie ustawa zobo- wiązała Ministra Obrony Narodowej do określenia terminów płatności uposażenia i innych należności pieniężnych (por. aktualnie art. 45 ust. 2 pkt 1, a wedle stanu prawnego obowiązującego w dacie wydania zaskarżonej decyzji art. 45 ust. 1 pkt 1 ustawy o uposażeniu żołnierzy) oraz przesądziła, że roszczenia z tytułu prawa do uposażenia i innych należności pieniężnych ulegają przedawnieniu z upływem trzech lat od dnia, w którym roszczenie takie stało się wymagalne (art. 9 ust. 1 ustawy o uposażeniu żołnierzy). Wprawdzie uposażenie i inne należności pieniężne wypłaca- ne są żołnierzowi w czynnej służbie wojskowej z tytułu świadczonej przez niego służby, a więc stosunku publicznoprawnego. Tym niemniej, mają one charakter wie- rzytelności pieniężnych żołnierza i z tej przyczyny, jako prawa majątkowe, z chwilą ich wymagalności „podlegają równej dla wszystkich ochronie prawnej” (art. 64 ust. 2 obowiązującej od dnia 17 października 1997 r. Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. – Dz.U. Nr 78, poz. 483). Tym bardziej, że terminowa wy- płata należnego wynagrodzenia z tytułu zatrudnienia jest elementem koniecznym wynagrodzenia sprawiedliwego, zaś nieterminowa wypłata wynagrodzenia – obiek- tywnie rzecz biorąc – stanowi zawsze naruszenie majątkowego prawa zatrudnionego do należnego mu wynagrodzenia. W kontekście rozpoznawanej sprawy oznacza to, że w wypadku opóźnienia w wypłacie uposażenia lub innych należności pieniężnych, które stanowią ekwiwalent pieniężny za świadczoną przez żołnierza służby czynnej za służbę, w braku odmiennej regulacji ustawowej, żołnierz jako wierzyciel, na ogólnych zasadach określonych w art. 481 KC, mógł żądać wypłaty odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł on żadnej szkody i chociażby opóźnienie to było następstwem okoliczności, za które organ zatrudniający żołnierza nie ponosi odpowiedzialności. Powyższe względy sprawiły, że – wobec istniejących w orzecz- 4 nictwie rozbieżności interpretacyjnych w tej kwestii – zasada ta znalazła następnie wyraz normatywny także w dodanym przez art. 2 pkt 6 ustawy z dnia 7 maja 1999 r. (Dz.U. Nr 50, poz. 500) do ustawy o uposażeniu żołnierzy art. 9 ust. 3a, który obec- nie wyraźnie stanowi, że: „W razie zwłoki w wypłacie uposażenia i innych należności pieniężnych żołnierzowi przysługują odsetki ustawowe”. Ponadto, w sytuacji, gdy powstałe opóźnienie w wypłacie należnego żołnierzowi uposażenia lub innych na- leżności pieniężnych z tytułu świadczonej służby wywoła szkodę, ma on również prawo żądania jej wynagrodzenia (art.77 ust.1 Konstytucji RP). W konsekwencji stwierdzić należy, że jeżeli w rozpoznawanej sprawie skarżą- cemu nie wypłacono uposażenia lub innych należności pieniężnych należnych mu z tytułu służby czynnej, to z tego tytułu przysługuje mu roszczenie o wypłatę odsetek. Oznacza to, że zaskarżony wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego, wbrew za- rzutom rewizji nadzwyczajnej, jest prawidłowy. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Najwyższy na podstawie art.236 ust.2 Kon- stytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. Nr 78, poz.483) oraz art. 39312 KPC w związku art. 10 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Ko- deksu postępowania cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu układowym, Kodeksu postępowania adminis- tracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz niektórych in- nych ustaw (Dz.U. Nr 43, poz. 189 ze zm.) orzekł, jak w sentencji. ========================================