Służba wojskowa

Służba wojskowa to prawnie uregulowane wykonywanie obowiązków w Siłach Zbrojnych, związane z ochroną niepodległości, bezpieczeństwa i obroną państwa. Termin obejmuje zarówno zawodowe pełnienie służby przez żołnierzy, jak i inne formy służby przewidziane w przepisach o obronie Ojczyzny. Nie należy utożsamiać go z samą kwalifikacją wojskową, która służy ustaleniu zdolności i potrzeb osobowych, ani z pozostawaniem w rezerwie bez faktycznego wykonywania zadań.

W polskim prawie wyróżnia się przede wszystkim:

• czynną służbę wojskową, obejmującą między innymi zawodową służbę wojskową, dobrowolną zasadniczą służbę wojskową, terytorialną służbę wojskową oraz służbę w aktywnej rezerwie,
• pasywną służbę wojskową, odnoszącą się do osób pozostających w rezerwie, które nie pełnią w danym czasie czynnej służby.

Poszczególne rodzaje różnią się sposobem powołania, czasem trwania, zakresem dyspozycyjności oraz charakterem wykonywanych zadań. Do służby można zostać powołanym albo wstąpić na zasadach ochotniczych, zależnie od rodzaju służby i spełnienia wymagań dotyczących między innymi wieku, zdolności fizycznej i psychicznej, kwalifikacji oraz niekaralności. W postępowaniu rekrutacyjnym mogą być uwzględniane preferowane miejsce służby, rodzaj służby, wykształcenie i kwalifikacje przydatne wojsku.

Pełnienie służby powoduje powstanie szczególnego stosunku służbowego. Żołnierz podlega rozkazom i właściwości przełożonych, ma obowiązek wykonywania zadań, przestrzegania dyscypliny oraz zasad obowiązujących w Siłach Zbrojnych. Służba wpływa także na uprawnienia płacowe, urlopowe, emerytalne i z zakresu ubezpieczeń społecznych, a w niektórych przypadkach na sytuację pracowniczą.

Pojęcie występuje również w prawie karnym i procesowym. Naruszenie obowiązków żołnierza, odmowa służby lub uporczywe niewykonywanie rozkazów może prowadzić do odpowiedzialności karnej. Przepisy postępowania regulują ponadto sposób wykonywania czynności wobec żołnierzy przez sądy, prokuratorów i inne organy. Terminem tym posługują się także przepisy dotyczące adwokatury, prawa pracy oraz wykonywania kar.