Wyrok III RN 12/99

Wyrok z dnia 9 czerwca 1999 r. III RN 12/99 Obowiązek należytego oraz wyczerpującego informowania stron przez organ administracyjny o okolicznościach faktycznych i prawnych, mogących wpływać na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępo- wania (art. 9 KPA) nie zwalnia przedsiębiorcy prowadzącego profesjonalną działalność gospodarczą (art. 1 i 2 ustawy z dnia 23 grudnia 1988 r. o działal- ności gospodarczej, Dz.U. Nr 41, poz. 324 ze zm.) z obowiązku znajomości przepisów prawnych i dołożenia należytej staranności w zakresie jej prowa- dzenia. Przewodniczący: SSN Andrzej Wasilewski (sprawozdawca), Sędziowie SN: Walerian Sanetra, Andrzej Wróbel. Sąd Najwyższy, z udziałem prokuratora Prokuratury Krajowej Włodzimierza Skoniecznego, po rozpoznaniu w dniu 9 czerwca 1999 r. na rozprawie sprawy ze skargi Aleksandra P. na decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł w W. z dnia 1 kwiet- nia 1997 r. [...] w przedmiocie wymiaru cła, na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego-Ośrodka Zamiejs- cowego w Poznaniu z dnia 19 maja 1998 r. [...] u c h y l i ł zaskarżony wyrok i oddalił skargę. U z a s a d n i e n i e Dyrektor Urzędu Celnego w R. decyzją z dnia 11 czerwca 1996 r. zawartą w Jednolitym Dokumencie Administracyjnym SAD [...], a wydaną w nawiązaniu do przedłożonych przez importera dokumentów (wniosku o wszczęcie postępowania celnego wraz z fakturami [...] z dnia 31 maja 1996 r. i [...] z dnia 30 maja 1996 r., dek- laracji wartości celnej oraz świadectwa pochodzenia europejskiego EUR 1) dopuścił do obrotu na polskim obszarze celnym i wymierzył należności celne od towaru (lami- natów) sprowadzonego z Włoch przez firmę „A.” - Aleksander P. z Z.G. W dniu 10 2 lipca 1996 r. firma „A.” na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 KPA zgłosiła do Urzędu Cel- nego w R. wniosek o wznowienie zakończonego wymienioną wyżej ostateczną decy- zją postępowania administracyjnego, wobec ujawnienia zniszczenia importowanego towaru w czasie transportu na terenie Włoch, w związku z mającym tam miejsce wy- padkiem samochodu przewożącego towar, co udokumentowane zostało dowodami w formie adresowanych do odbiorcy towaru faxów włoskiej firmy „A.” I. S.P.A. z dnia 3 oraz z dnia 7 czerwca 1996 r. oraz wykazem zniszczonych towarów, który sporzą- dzony został przez odbiorcę towaru już po uprawomocnieniu się decyzji. Dyrektor Urzędu Celnego w R. postanowieniem z dnia 22 lipca 1996 r. wznowił postępowanie w sprawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 KPA, a następnie decyzją z dnia 2 sierpnia 1996 r. [...] odmówił uchylenia przedmiotowej decyzji, podnosząc w uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia, że z uwagi na upływ czasu, organy celne nie są w stanie stwierdzić tożsamości towaru, którego dotyczył JDA SAD [...], bowiem towar ten nie znajdował się pod dozorem celnym, a w opinii organu celnego wnioskodawca nie przedstawił żadnych dowodów potwierdzających, że odprawiony towar przed prze- kroczeniem granicy polskiej uległ częściowemu zniszczeniu wskutek wypadku dro- gowego. W szczególności organ celny stwierdził, że w dotyczącym tego towaru do- kumencie JAD SAD [...] brak jest jakiejkolwiek adnotacji o takim zdarzeniu, natomiast przedłożone przez wnioskodawcę kserokopie nadesłanych przez włoską firmę „A.” I. S.P.A. - jako producenta laminatów - faxów z dnia 3 i z dnia 6 czerwca 1996 r. nie mogą być potraktowane jako dowody w niniejszej sprawie, ponieważ nie wynika z nich jaki samochód uległ wypadkowi i jaki przewoził on ładunek. Wnioskodawca w odwołaniu od powyższej decyzji zarzucił naruszenie art. 9 KPA, z uwagi na brak pou- czenia przez organy celne o możliwości sprawdzenia rzeczywistego stanu towaru w dacie dokonywania tej odprawy oraz brak dobrej woli organów celnych przy rozpoz- nawaniu wskazanych we wniosku przesłanek mających uzasadniać wznowienie pos- tępowania. Prezes Głównego Urzędu Ceł decyzją z dnia 1 kwietnia 1997 r. [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu tej decyzji podzielił on zasad- ność argumentacji przytoczonej w decyzji organu pierwszej instancji, a ponadto pod- kreślił, że w tej sprawie strona nie skorzystała z uprawnień przysługujących jej na podstawie art. 60 ust. 1 i art. 61 ust. 2 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne (jednolity tekst: Dz.U. z 1994 r. Nr 71, poz. 312 ze zm.) oraz nie przedłożyła doku- mentów potwierdzających fakt, że wypadek drogowy, o którym mowa w kserokopiach faxów przedstawionych w sprawie, dotyczył towaru objętego przedmiotową odprawą 3 celną. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego na tę decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł wnioskodawca podniósł, że już w trakcie odprawy celnej wi- doczne były zniszczenia plandeki okrywającej towar, co świadczyło o wypadku ja- kiemu uległ samochód przewożący odprawiany towar, a mimo to organy celne nie podjęły żadnego postępowania wyjaśniającego dotyczącego tej okoliczności. Na- czelny Sąd Administracyjny-Ośrodek Zamiejscowy w Poznaniu wyrokiem z dnia 18 maja 1998 r. [...] uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Urzędu Celnego w R. z dnia 2 sierpnia 1996 r., podnosząc w uzasadnieniu, że organy celne prowadziły postępowanie z naruszeniem zasad określonych w art. 8, art. 9 i art. 77 KPA i pomimo, że wznowiły postępowanie w sprawie zakończonej decyzją ostatecz- ną, to podejmując rozstrzygnięcie niewłaściwie zinterpretowały art. 23 Prawa celne- go. Minister Sprawiedliwości pismem z dnia 22 lutego 1999 r. [...] wniósł rewizję nadzwyczajną od powyższego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego-Ośrodka Zamiejscowego w Poznaniu z dnia 19 maja 1998 r. [...], zarzucając mu rażące naru- szenie art. 22 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1 i pkt 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Na- czelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. Nr 74, poz. 368 ze zm. - powoływanej jako: ustawa o NSA) oraz art. 23 ust. 1 Prawa celnego w związku z art. 145 § 1 pkt 5 KPA, a w konsekwencji na podstawie art. 57 ust. 2 ustawy o NSA wniósł o uchylenie zas- karżonego wyroku i oddalenie skargi. W uzasadnieniu rewizji nadzwyczajnej podnie- siono w szczególności, że w związku z treścią kwestionowanego wyroku rozważenia wymaga problem stosowania przez organy celne przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego w postępowaniu wznowionym na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 KPA w sprawie dopuszczenia towaru do obrotu na polskim obszarze celnym i wymierzenia należności celnych. Bowiem, jak wywiedziono w rewizji nadzwyczajnej, ocena Na- czelnego Sądu Administracyjnego w rozpoznawanej sprawie oparta została na zało- żeniu, że podjęcie przez właściwy organ celny postanowienia o wznowieniu postę- powania w sprawie jest równoznaczne z obowiązkiem uchylenia decyzji ostatecznej, ponieważ „wznawiając postępowanie organ celny uznał, że zaistniały przesłanki określone w powołanym przepisie, zaś wznowione postępowanie winno być prowa- dzone według zasad określonych w KPA”. Tymczasem, w opinii rewizji nadzwyczaj- nej, takie stanowisko sprzeczne jest zarówno z treścią art. 145 § 1 KPA, jak i z zasa- dą wyrażoną w art. 1 Prawa celnego. Wydanie postanowienia o wznowieniu postę- powania nie przesądza jeszcze kwestii uchylenia dotychczasowej decyzji, a rozstrzy- 4 gnięcie w sprawie zapada dopiero po przeprowadzeniu wznowionego postępowania, stosownie do treści art. 149 i art. 151 KPA. Jednocześnie, skoro organy celne obo- wiązane są prowadzić postępowanie celne zgodnie z przepisami ustawy Prawo celne (art. 1), to oznacza, że Sąd orzekający nie może oceniać zakresu prowadzonego przez organy celne postępowania wyłącznie na podstawie art. 77 § 1 KPA, z pomi- nięciem przepisów samego Prawa celnego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 maja 1998 r., III RN 32/98). Jest poza sporem, że w rozpoznawanej sprawie skarżący importer nie skorzystał z możliwości przewidzianej w art. 60 Prawa celnego przed zgłoszeniem towaru do odprawy celnej, a zgłaszając towar do tej odprawy nie poczy- nił także żadnych uwag co do ewentualnego uszkodzenia towaru wskutek zaistniałe- go wypadku drogowego. Także w toku nowego postępowania wyjaśniającego nie przedstawił on żadnych wiarygodnych dowodów świadczących o zaistniałym wypad- ku, bo trudno przyjąć, że wiarygodnym dowodem są w tej sytuacji faxy włoskiego producenta importowanego towaru, ponieważ nie wynika z nich ani jaki samochód brał udział w wypadku, ani to o jaki wypadek drogowy chodzi. W rewizji nadzwyczaj- nej zwrócono uwagę także na to, że skarżący - importer podał w toku postępowania „dwie różne wersje dotyczące sposobu przewożenia towaru po wypadku, a nadto pominął fakt, że sprzedawca nie ubezpieczył towaru”. Dlatego wnoszący rewizję nadzwyczajną stoi na stanowisku, że organy celne dysponując takimi ustaleniami postąpiły zasadnie odmawiając uchylenia decyzji ostatecznej w wyniku wznowionego postępowania, słusznie przyjmując, że są związane w tym wypadku treścią art. 23 ust. 1 Prawa celnego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Rewizja nadzwyczajna jest uzasadniona. Nie jest wprawdzie trafny zarzut rewizji nadzwyczajnej, jakoby Naczelny Sąd Administracyjny-Ośrodek Zamiejscowy w Poznaniu w zaskarżonym wyroku stanął na stanowisku, że wydanie postanowienia w kwestii wznowienia postępowania w spra- wie zakończonej decyzją z dnia 11 czerwca 1996 r. [...] na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 KPA (art. 149 § 1 i § 1 KPA) było równoznaczne z obowiązkiem uchylenia decyzji ostatecznej - pogląd taki byłby oczywiście sprzeczny z dyspozycją art. 151 § 1 KPA. Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku stwierdził bo- wiem jedynie, że organ celny pierwszej instancji wznowił postępowanie w sprawie 5 zakończonej ostateczną decyzją, uznając, że zaistniały przesłanki określone w art. 145 § 1 pkt 5 KPA; równocześnie jednak doszedł do wniosku, że przeprowadzone następnie postępowanie nie uwzględniło wszystkich okoliczności znanych w sprawie i nie doprowadziło do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału do- wodowego, co stanowiło naruszenie art. 8, art. 9 i art. 77 § 1 KPA oraz miało istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem doprowadziło to do niewłaściwego zastosowania art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne (jednolity tekst: Dz.U. z 1994 r. Nr 71, poz. 312 ze zm. - powoływanej nadal jako: Prawo celne) i z tej właśnie przyczyny uchylił decyzje organów celnych. Natomiast w rewizji nadzwyczajnej słusznie zarzucono, iż Naczelny Sąd Ad- ministracyjny nie wziął pod uwagę, że zasady postępowania celnego reguluje Prawo celne, a w postępowaniu przed organami celnymi stosuje się przepisy Kodeksu pos- tępowania administracyjnego, jeżeli przepisy Prawa celnego nie stanowią inaczej (art. 1 ust. 1 i ust. 2 Prawa celnego). Otóż stosownie do art. 23 ust. 1 Prawa celnego: „Cło wymierza się według stanu towaru i jego wartości celnej w dniu dokonania zgło- szenia celnego (...)”, przy czym art. 60 ust. 1 Prawa celnego stanowi równocześnie, że: „Dyrektor urzędu celnego może, w celu umożliwienia prawidłowego zgłoszenia towarów, na wniosek podmiotu dokonującego obrotu towarowego z zagranicą, zez- wolić na zbadanie towaru i pobranie próbek przed zgłoszeniem towaru do odprawy celnej”. W tej sytuacji, podniesiony przez skarżącego, a podzielony przez Naczelny Sąd Administracyjny, zarzut naruszenia przez organy celne wynikającego z art. 9 KPA obowiązku „należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania”, który niewątpliwie ma odpowiednie zastoso- wanie także w postępowaniu celnym, należy uznać za chybiony. Wynikający z art. 9 KPA obowiązek prawny organu administracyjnego nie zwalnia bowiem przedsiębior- cy prowadzącego profesjonalną działalność gospodarczą (art. 1 i art. 2 ustawy z dnia 23 grudnia 1988 r. o działalności gospodarczej - Dz.U. Nr 41, poz. 324 ze zm.) ani z obowiązku znajomości przepisów prawnych, ani też z obowiązku dołożenia należytej staranności w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej. Tymczasem z cało- kształtu materiału dowodowego zgromadzonego w toku postępowania w rozpozna- wanej sprawie jednoznacznie wynika, że skarżący - profesjonalnie działające przed- siębiorstwo, które dokonywało importu towarów z zagranicy, jeszcze przed dniem zgłoszenia towaru do odprawy celnej (tzn. przed dniem 11 czerwca1996 r.) otrzymało 6 z zagranicy w formie faxów (z dnia 3 czerwca 1996 r. oraz z dnia 7 czerwca 1996 r.) dwukrotnie informację o tym, że samochód wiozący importowany towar uległ wypad- kowi. Mimo to, w czasie odprawy celnej pracownicy tego przedsiębiorstwa ani nie poinformowali organu celnego o znanych firmie okolicznościach i zdarzeniach, ani nie zgłosili do protokołu odprawy celnej jakichkolwiek uwag dotyczących tego zda- rzenia lub stanu samochodu i towaru zgłoszonego do odprawy celnej, ani też nie sko- rzystali z możliwości wystąpienia do organu celnego z wnioskiem o zbadanie tego towaru przez organ celny w trybie art. 60 ust. 1 Prawa celnego. Co więcej, w toku postępowania (w piśmie z dnia 24 grudnia 1997 r. zawierającym „Odpowiedź na od- powiedź na skargę Prezesa GUC z dnia 23.06.1997 r.”) przedsiębiorstwo de facto przyznało, że pomimo znanych mu okoliczności dotyczących transportu towaru z za- granicy, pracownicy, którzy w imieniu tego przedsiębiorstw dokonali zgłoszenia towa- ru do odprawy celnej, nie zostali uprzednio przez pracodawcę pouczeni o obowiązu- jących w tym względzie przepisach ustawy - Prawo celne, w tym także o możliwości zgłoszenia wniosku o zbadanie towaru na podstawie art. 60 Prawa celnego. Oznacza to, że w danym wypadku podniesiony następnie przez to przedsiębiorstwo zarzut naruszenia przez organy celne art. 9 KPA ma znamiona nadużycia prawa, bowiem w istocie ma na celu obciążenie organów administracji celnej odpowiedzialnością za niekorzystne dla przedsiębiorstwa skutki zaniedbania przez nie obowiązku dołożenia należytej staranności (w zakresie profesjonalnie prowadzonej działalności gospodar- czej). Dodatkowo należy zważyć, że z akt sprawy wynika także, iż skarżący w toku postępowania przedstawił dwie różne wersje dotyczące transportu przedmiotowego towaru do granicy po wypadku (we wniosku o wznowienie postępowania z dnia 8 lipca 1996 r. i w odwołaniu z dnia 19 sierpnia 1996 r. pisał on o przeładowaniu lami- natów pozostających w uszkodzonym pojeździe do nowego , specjalnie w tym celu podstawionego samochodu, natomiast w skardze do Naczelnego Sądu Administra- cyjnego wyjaśniał, że towar ten umocowany został na naczepie uszkodzonego sa- mochodu), na co trafnie zwrócił też uwagę Prezes Głównego Urzędu Ceł w odpowie- dzi na skargę z dnia 28 czerwca 1997 r. W tej sytuacji brak było także podstaw dla postawienia organom celnym zarzutu naruszenia w niniejszej sprawie art. 8 i art. 77§ 1 KPA. Biorąc powyższe pod uwagę, stosownie do wniosku rewizji nadzwyczajnej, Sąd Najwyższy na podstawie art. 236 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. Nr 78, poz. 483) oraz art. 39315 KPC w związku art. 10 7 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania cywilnego, rozpo- rządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 43, poz. 189 ze zm.) orzekł, jak w sentencji. ========================================