Wyrok III RN 11/99

Wyrok z dnia 9 czerwca 1999 r. III RN 11/99 Wodą kopalnianą w rozumieniu § 2 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1993 r. w sprawie opłat za szczególne korzystanie z wód i urządzeń wodnych (Dz.U. Nr 133, poz. 637 ze zm.) jest woda pojawiająca się w wyrobiskach górniczych, także po zakończeniu eksploatacji złoża. Przewodniczący: SSN Andrzej Wasilewski, Sędziowie SN: Walerian Sanetra (sprawozdawca), Andrzej Wróbel. Sąd Najwyższy, z udziałem prokuratora Prokuratury Krajowej Włodzimierza Skoniecznego, po rozpoznaniu w dniu 9 czerwca 1999 r. na rozprawie sprawy ze skargi Elektrowni „Ł.” w Ł.G. na decyzję Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa w Warszawie z dnia 17 czerwca 1996 r. [...] w przedmiocie opłat za szczególne korzystanie z wód w II półroczu 1994 r., na skutek rewizji nadz- wyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 czerwca 1998 r. [...] o d d a l i ł rewizję nadzwyczajną. U z a s a d n i e n i e Minister Sprawiedliwości wniósł rewizję nadzwyczajną od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 czerwca 1998 r. [...], wydanego w następstwie skargi Elektrowni „Ł.” w Ł.G. na decyzję Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa z dnia 17 czerwca 1996 r. [...] w przedmiocie opłat za szczególne korzystanie z wód w drugim półroczu 1994 r. Zaskarżonemu wyrokowi Minister Sprawiedliwości zarzucił, że narusza on art. 22 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. Nr 74, poz. 368 ze zm.), art. 53 ust. 2 pkt 1, art. 56 ust. 1 ustawy z dnia 24 października 1974 r. Prawo wodne (Dz.U. Nr 38, poz. 230 ze zm.) oraz § 2 pkt 3 rozporządzenia 2 Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1993 r. w sprawie opłat za szczególne korzystanie z wód i urządzeń wodnych (Dz.U. Nr 133, poz. 637 ze zm.). Wojewoda K. decyzją z dnia 3 sierpnia 1995 r. [...] ustalił dla Przedsiębiorstwa Państwowego Elektrowni „Ł.” w Ł.G. opłatę za szczególne korzystanie z wód w dru- gim półroczu 1994 r. w wysokości 227.150,89 zł, w tym 81.641,25 zł za pobór wody i 145.509,64 zł za odprowadzanie ścieków do wód powierzchniowych. Po rozpatrzeniu sprawy w trybie odwoławczym Minister Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa decyzją z dnia 17 czerwca 1996 r. [...] utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. Skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję ostateczną Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa wniosła Elektrownia „Ł.” w Ł.G. Elektrownia zarzuciła zaskarżonej decyzji między innymi, że na skutek błędnej wykładni § 2 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 grud- nia 1993 r. bezzasadnie przyjęto, iż wody których dotyczy decyzja nie są wodami kopalnianymi, w następstwie czego bezpodstawnie ustalono opłaty za ich pobór. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną przez nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W ocenie Ministra Sprawiedli- wości wyrok tego Sądu zapadł z rażącym naruszeniem wskazanych w rewizji nadz- wyczajnej przepisów. Artykuł 56 ust. 1 Prawa wodnego stanowi, że za szczególne korzystanie z wód, a także za korzystanie ze stanowiących własność państwa urzą- dzeń wodnych pobiera się opłaty. Szczególne korzystanie z wód wymaga pozwolenia wodnoprawnego ( art. 53 ust. 1 ustawy). Stosownie zaś do § 2 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1993 r. zwalnia się od opłaty za wodę kopalnianą. Z dokonanych ustaleń wynika, że Wojewoda K. decyzją z dnia 23 grudnia 1993 r. [...], zmienioną decyzją z dnia 29 kwietnia 1994 r., udzielił Elektrowni „Ł.” pozwolenia wodnoprawnego na pobór wód podziemnych z nieczynnych, starych zrobów kopal- nianych dla potrzeb obiegów wodnych Elektrowni, między innymi z ujęć w szybach: „P.”, „M.”, „H.”. Według Ministra Sprawiedliwości, NSA niezasadnie przyjął, że uzyskane przez Elektrownię pozwolenie wodnoprawne reguluje uprawnienie do korzystania z wód kopalnianych w rozumieniu art. 45 Prawa wodnego. Przepis ten, ani inne uregulo- wania zawarte w Prawie wodnym oraz w ustawie z 4 lutego 1994 r. Prawo geolo- giczne i górnicze (Dz.U. Nr 27, poz. 96 ze zm.) nie definiują pojęcia wód kopalnia- nych i nie dają podstawy do kwalifikowania wód podziemnych pochodzących z nie- 3 czynnych zrobów (szybów), jako wód kopalnianych. Wymienione pozwolenie wodno- prawne wydano na podstawie art. 53 ust. 1 pkt 1 Prawa wodnego, który to przepis jednoznacznie odnosi się do wód powierzchniowych i podziemnych, a nie kopalnia- nych. Elektrownia „Ł.” pobierała wodę podziemną z nieczynnych szybów górniczych, a jej pobór nie miał związku z udostępnianiem i bieżącą eksploatacją złóż węgla. Nie wspomagał odwadniania czynnych wyrobisk górniczych i nie zmniejszał ilości wód pochodzących z tego odwodnienia odprowadzanych do wód powierzchniowych. W związku z powyższym brak było podstaw do przyjęcia, że zaskarżona decyzja doty- czyła poboru wód kopalnianych, co w konsekwencji powoduje, iż przepis § 2 pkt 3 rozporządzenia z dnia 27 grudnia 1993 r. nie miał w sprawie zastosowania. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Rewizja Ministra Sprawiedliwości nie ma usprawiedliwionych podstaw. Sąd Najwyższy podziela pogląd wyrażony w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że cha- rakter wód pobieranych przez Elektrownię został przesądzony przez to, jak zostały one określone w decyzji Wojewody K. z dnia 23 grudnia 1993 r. (wydanej na pods- tawie art. 53 pkt 1 i 5 Prawa wodnego), którą zostało Elektrowni udzielone pozwole- nie wodnoprawne na pobór wód podziemnych z nieczynnych, starych zrobów kopal- nianych dla potrzeb obiegów wodnych Elektrowni z ujęć w szybie: „P.”, „M.”, „P. VI”, „H.” i „B. V”. Z pozwolenia tego wynika, że reguluje ono uprawnienie do korzystania z wód kopalnianych w rozumieniu art. 45 Prawa wodnego oraz § 2 pkt 3 rozporządze- nia z 4 lutego 1994 r. Z przepisów Prawa wodnego, jak również z przepisów Prawa geologicznego i górniczego wynika, że ustawodawca obok pojęcia „wód powierzch- niowych i podziemnych” wyodrębnia kategorię wód kopalnianych, której nie definiuje. W Prawie geologicznym i górniczym istnieje wyraźne rozróżnienie wód podziemnych i wód kopalnianych, przy czym do tych ostatnich zasadniczo stosuje się przepisy Prawa wodnego (w myśl art. 45 ust. 1 Prawa wodnego do korzystania z wód kopal- nianych stosuje się przepisy ustawy). NSA słusznie na tym tle podnosi, że w doktry- nie, jak i w orzecznictwie (w tym zakresie powołuje się na pracę T. Płodowskiego: Prawo górnicze, Warszawa 1982, s. 141 i Z. Żółtowskiego: Prawo geologiczne, War- szawa 1964, s. 116) pod pojęciem „wody kopalnianej” rozumie się powszechnie wszelką wodę pochodzącą z wyrobisk górniczych i to nie tylko wydobywaną przy zastosowaniu systemu podziemnej eksploatacji złoża, ale również przy eksploatacji 4 odkrywkowej czy systemem otworów wiertniczych. Sąd ten trafnie przy tym także uznał, że brak jest uzasadnionych podstaw dla poglądu (prezentowanego w zaskar- żonej do tego Sądu decyzji), że zwolnienie od opłat za wodę kopalnianą pozostaje w jakiejkolwiek zależności od związku z udostępnieniem i bieżącą eksploatacją złóż węgla oraz wspomagania odwodnienia czynnych wyrobisk. W jego ocenie, gdy idzie o regulacje odnoszące się do wód kopalnianych zawarte w Prawie wodnym, to brak jest w nich jakichkolwiek ograniczeń i uwarunkowań w zakresie zwalniania od opłat za pobór wody kopalnianej. Istnienie zaś „wyłącznie argumentów racjonalnych, prze- mawiających za potrzebą tego rodzaju ograniczeń, nie może stanowić samoistnej podstawy do ich uwzględnienia w decyzji administracyjnej”. Na rzecz trafności tego stanowiska przemawiają dodatkowo wnioski wypływające z analizy art. 89 Prawa geologicznego i górniczego, w myśl którego przedsiębiorca (podmiot posiadający koncesję na prowadzenie działalności regulowanej ustawą) jest uprawniony do bez- płatnego korzystania z wody kopalnianej na potrzeby zakładu górniczego. Wynika z niego, że w tym wypadku nie mają zastosowania (do korzystania z wody kopalnianej) przepisy Prawa wodnego. Tym samym zwolnienie, o którym mowa w § 2 pkt 3 rozpo- rządzenia z 27 grudnia 1993 r., nie ma w tym wypadku zastosowania i odnosi się ono do innych podmiotów niż „przedsiębiorcy” w rozumieniu Prawa geologicznego i gór- niczego. W art. 89 tego Prawa idzie o korzystanie z wody kopalnianej na potrzeby zakładu górniczego, co wcale nie musi łączyć się w każdym przypadku ze „wspoma- ganiem odwadniania”, ani też z „eksploatacją złoża górniczego”, jeżeli zakład górni- czy eksploatacji tej już nie prowadzi, ale jest jeszcze w ruchu i w związku z tym ma zapotrzebowanie na korzystanie z wody kopalnianej. Trudno zaś byłoby w tych przy- padkach przyjmować – mając na uwadze cel art. 89 Prawa geologicznego i górni- czego, jego funkcję i kontekst systemowy – że woda znajdująca się w wyrobiskach kopalnianych (pojawiająca się w następstwie prowadzonych robót górniczych) nie jest wodą kopalnianą, a wobec tego na korzystanie z niej „przedsiębiorca” musiałby uzyskiwać pozwolenie wodnoprawne i uiszczać opłatę za jej pobór. Nie jest ponadto trafne rozumowanie przedstawione w rewizji nadzwyczajnej, z którego zdaje się wy- nikać, że skoro Elektrownia uzyskała pozwolenie wodnoprawne na podstawie art. 53 ust. 2 pkt 1 Prawa wodnego, to wobec tego idzie o pobór wód powierzchniowych i podziemnych (śródlądowych – art. 6 ust. 2 Prawa wodnego), a to z kolei oznacza, iż nie są to wody kopalniane. Według rozporządzenia z 27 grudnia 1993 r. opłaty pobie- rane są za pobór wody śródlądowej (§ 1 ust. 1). Jeżeli zaś wody kopalniane miałyby 5 nie być wodami śródlądowymi (powierzchniowymi lub podziemnymi), to nie wiadomo do czego miałoby się odnosić zwolnienie przewidziane w § 2 pkt 3 tego rozporządze- nia, w myśl którego zwalnia się z opłat wodę kopalnianą. Woda ta mieści się w poję- ciu wody śródlądowej w rozumieniu Prawa wodnego, z tym, że korzystanie z niej poddane jest w pewnym zakresie szczególnym regułom. Z przytoczonych powyżej względów Sąd Najwyższy, uwzględniając art. 39312 KPC w związku z art. 10 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępo- wania cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej – Prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu układowym, ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywil- nych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 43, poz. 189 ze zm.), orzekł jak w sen- tencji wyroku. ========================================