Wyrok III RN 109/97

Wyrok z dnia 21 stycznia 1998 r. III RN 109/97 Podatkowa komisja odwoławcza jest właściwa w sprawie podatku ob- rotowego, którego sporna wysokość przekracza kwotę określoną w § 1 ust. 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 20 września 1982 r. w sprawie za- kresu działania, składu osobowego, trybu powoływania oraz organizacji po- datkowych komisji odwoławczych (Dz.U. Nr 30, poz. 212 ze zm.) chociażby tylko część tego podatku wynikała z podstawy opodatkowania ustalonej me- todą szacunkową. Przewodniczący SSN: Jerzy Kwaśniewski (sprawozdawca), Sędziowie SN: Andrzej Wasilewski, Andrzej Wróbel. Sąd Najwyższy, z udziałem prokuratora Prokuratury Krajowej Włodzimierza Skoniecznego, po rozpoznaniu w dniu 21 stycznia 1998 r. sprawy ze skargi Romana N. na decyzję Izby Skarbowej w T. z dnia 5 kwietnia 1996 r. [...] w przedmiocie po- datku obrotowego za 1993 r., na skutek rewizji nadzwyczajnej Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie [...] od wyroku Naczelnego Sądu Administra- cyjnego-Ośrodka Zamiejscowego w Gdańsku z dnia 18 lipca 1997 r. [...] 1) u c h y l i ł zaskarżony wyrok i stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji Izby Skarbowej w T. z dnia 5 kwietnia 1996 r. [...] w przedmiocie podatku obrotowego za 1993 r. 2) zasądził od Izby Skarbowej w T. na rzecz skarżącego Romana N. kwotę 3.986,40 zł (trzy tysiące dziewięćset osiemdziesiąt sześć złotych i 40 groszy) tytułem zwrotu kosztów postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. U z a s a d n i e n i e Rozpatrując rewizję nadzwyczajną Prezesa Naczelnego Sądu Administra- cyjnego w granicach jej podstaw Sąd Najwyższy oparł się na - przyjętych w zaskar- - 2 - żonym wyroku - następujących ustaleniach okoliczności sprawy. Przedmiotem postępowania było ustalenie podatku obrotowego za 1993 r. należnego od Romana N. z tytułu prowadzonej przez niego działalności gospodar- czej w ramach własnej firmy "R." w T. Postępowanie podatkowe w pierwszej instancji prowadził Pierwszy Urząd Skarbowy w T., a w drugiej instancji Izba Skarbowa w T. Ustalone zostało zobowiązanie podatkowe na kwotę 261.983,90 zł, która o 158.372,96 zł przewyższyła kwotę podatku wynikającą z deklaracji podatkowych, sporządzonych przez podatnika. Za podstawę ustaleń organy podatkowe przyjęły w części dane wynikające z deklaracji podatkowych jako zgodne z prowadzoną przez podatnika dokumentacją. Natomiast sporny był obrót dotyczący działalności wytwór- czej związanej z produkcją napojów gazowanych . W tym ostatnim zakresie organy podatkowe uznały, że księgi podatkowe były wadliwie prowadzone i są nierzetelne. W konsekwencji tego na podstawie materiałów źródłowych ustalono obrót na kwotę 9.009.972.700 zł (przed denominacją), z którego podatek wyniósł 2.162.393.448 zł (przed denominacją), natomiast ze względu na brak wystarczającej dokumentacji w odniesieniu do określonej sprzedaży (według noty z dnia 30 czerwca 1993 r.) obrót w tym zakresie ustalono według metody szacunkowej w oparciu o średnie ceny sprzedaży tego typu towarów w kraju na kwotę 1.300.542.936 starych złotych, przyj- mując 1% stawkę podatku od tego obrotu. W skardze do Naczelnego Sądu Adminis- tracyjnego, oprócz zarzutów o charakterze merytorycznym podatnik żądał ponadto stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji zarzucając jej, że została podjęta przez niewłaściwy organ sprzecznie z § 1 ust. 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 20 września 1982 r. w sprawie zakresu działania, składu osobowego, trybu po- woływania oraz organizacji podatkowych komisji odwoławczych (Dz. U. Nr 30, poz. 212 ze zm.). W zaskarżonym przez Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego wyroku skarga podatnika została oddalona. Naczelny Sąd Administracyjny w zakresie nie- właściwości Izby Skarbowej do rozpoznania odwołania podatnika wyraził następujący pogląd. W zakresie podatku obrotowego, inaczej niż w podatku dochodowym, możliwe jest wyodrębnienie spornej kwoty tego podatku obliczonej w drodze sza- cunku. W konsekwencji tego sporna kwota podatku w rozumieniu powołanego wyżej przepisu § 1 ust. 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 20 września 1982 r, - 3 - określającego właściwość podatkowej komisji odwoławczej, odnosi się tylko do tej części podatku., która pozostaje w związku z szacunkowym ustaleniem podstawy opodatkowania. Skoro zatem w rozpatrywanej sprawie jedynie odnośnie do sprze- daży towarów z określonej kwoty obrót został określony szacunkowo na kwotę 1.300.542.936 zł (starych) od którego podatek wyniósł 13.005.429 zł (starych), to nie zaistniała właściwość podatkowej komisji odwoławczej, zależna w czasie postępo- wania administracyjnego w sprawie od tego czy sporna kwota podatku przekroczyła 10.000 zł. Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzucił zaskarżonemu wyro- kowi rażące naruszenie § 1 ust. 2 powołanego rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 20 września 1982 r. i na podstawie art. 57 ust. 2 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu-Ośrodkowi Zamiejscowemu w Gdańsku do ponownego rozpoznania. Według rewidującego brak jest racjonalnych podstaw do przyjęcia stanowiska wyrażonego w kwestionowanym wyroku, jakoby w przypadku podatku obrotowego, który jest podatkiem wymierzonym za cały rok podatkowy, częściowe ustalenie podstawy opodatkowania w drodze szacunkowej nie przesą- dzało o właściwości organu odwoławczego nawet wówczas, gdy wymiar tego po- datku przekracza 10.000 zł. Skoro więc w niniejszej sprawie podstawę opodatkowa- nia podatnika podatkiem obrotowym za 1993 r. ustalono w drodze szacunkowej, zaś wysokość podatku określono w kwocie 261.983.90 zł, to organem odwoławczym była Podatkowa Komisja Odwoławcza przy Izbie Skarbowej w T. Sąd Najwyższy zważył co następuje: W zaskarżonym wyroku Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że różne są przesłanki zakresu działania podatkowych komisji odwoławczych w sprawach doty- czących podatku obrotowego i dochodowego. W pierwszych z tych spraw właści- wość podatkowych komisji odwoławczych nie jest - zdaniem NSA - uzależniona od określonej wartości podatku za rok podatkowy, lecz od tego jaka część tego podatku wynika z szacowania podstawy opodatkowania. Zasadnie zarzucono w rewizji nadzwyczajnej, że powyższy pogląd prawny - 4 - pozostaje w sprzeczności z § 1 ust. 2 rozporządzenia Ministra Finansów w sprawie zakresu działania, składu osobowego, trybu powoływania oraz organizacji podatko- wych komisji odwoławczych. Ograniczając rozważania do zakresu rozpatrywanej rewizji nadzwyczajnej należy stwierdzić, że w powołanym przepisie (w jego brzmieniu aktualnym dla postę- powania dotyczącego podatku za 1993 r.) ta przesłanka właściwości podatkowej komisji odwoławczej, która odnosi się do spornej sumy podatku (10 tys. zł) w każdym wypadku, tj. zarówno w zakresie podatku obrotowego jak i dochodowego odnosi się do: "spornej sumy podatków za rok podatkowy". Według zasad interpretacji seman- tycznej i logicznej nie można - wbrew stanowisku wyrażonemu, w zaskarżonym wy- roku - przyjmować, że odnośnie do podatku obrotowego sporna suma podatku za rok podatkowy może oznaczać tylko część podatku nie związaną z obrotem w zakresie roku podatkowego, ale tylko jakiejś wyodrębnionej cząstki tego obrotu. Zgodzić się także należy ze stanowiskiem Prezesa Naczelnego Sądu Admi- nistracyjnego, że - na tle dotychczasowego kierunku orzecznictwa w tego rodzaju sprawach - brak jest usprawiedliwionych powodów dla restrykcyjnej, w stosunku do zakresu właściwości podatkowych komisji odwoławczych, interpretacji powołanego przepisu. To raczej przeciwnie, w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreślono, że szacunkowe ustalenie podstawy podatku wymaga szczególnej ochrony interesów podatnika, którą ma zapewnić właśnie postępowanie przed po- datkową komisją odwoławczą, działającą kolegialnie w składzie zapewniającym re- prezentację środowiska działalności gospodarczej w zakresie rzemiosła, prywatnego handlu lub usług i rozpatruje sprawy na rozprawie. W konsekwencji uznania zasadności zarzutu rewizji nadzwyczajnej, że zas- karżona do Sądu decyzja administracyjna została wydana przez niewłaściwy organ (Izbę Skarbową zamiast Podatkową Komisję Odwoławczą), należało stwierdzić nie- ważność tej decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 1 KPA w związku z art. 22 ust. 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zm.). W tej sytuacji Sąd Najwyższy orzekł zgodnie z art. 393 15 KPC sto- sowanym odpowiednio w myśl art. 10 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Ko- deksu postępowania cywilnego... (Dz. U. Nr 43, poz. 189). ========================================