Sygn. akt III Ca 2489/25
UZASADNIENIE
Zaskarżonym wyrokiem z 22 września 2025 roku Sąd Rejonowy dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi oddalił powództwo (...) spółki akcyjnej w P. przeciwko A. T. o zapłatę 7259,49 złotych.
Apelację od tego wyroku wniósł powód. Zaskarżył wyrok w całości. Zarzucił naruszenie zarówno przepisów postępowania, mających istotny wpływ na treść zaskarżonego wyroku, jak i prawa materialnego, tj.:
1.
art. 353 k.c. i 354 k.c. poprzez przyjęcie że, powód nie był uprawniony do żądania zapłaty kwoty dochodzonej pozwem;
2.
art. 38 ustawy z 28 kwietnia 1936 r. - Prawo wekslowe w zw. z art. 61 § 1 k.c., polegające na błędnym uznaniu, że do prawidłowego przedstawienia weksla nie dochodzi poprzez wniesienie ewentualnie doręczenie pozwu;
3.
art. 53 w zw. z art. 48 i art. 38 ustawy z 28 kwietnia 1936 r. - Prawo wekslowe, poprzez błędne uznanie, że warunkiem powstania i wymagalności roszczenia wekslowego jest prawidłowe przedstawienie weksla do zapłaty dłużnikowi wekslowemu;
4.
art. 720 § 1 k.c. poprzez brak zasądzenia zwrotu pożyczki do wysokości kwoty nominalnej pomimo zobowiązania umownego pozwanego do zwrotu rzeczonej kwoty;
5.
art. 385
1 § 1 k.c. w zw. z art. 385
2 k.c. w zw. z art. 56 k.c. w zw. z art. 359 k.c. w zw. z art. 36a ust. 2 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim („u.k.k.”) w zw. z art. 720
1 k.c. poprzez nieuprawnione uznanie, że zapisy umowne w zakresie obu prowizji i opłaty przygotowawczej były sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco naruszały interesy konsumenta oraz obciążały pozwanego ponad dopuszczalne prawnie limity, przy jednoczesnym pominięciu przez Sąd I instancji w wykładni umowy przepisów o limicie pozaodsetkowych kosztów kredytu konsumenckiego oraz indywidualnego ustalenia warunków umowy pożyczki z pozwanym w oparciu o jego możliwości spłaty zobowiązania zawarte we wniosku o udzielenie pożyczki;
6.
art. 5 pkt 6a ustawy z dnia 12 maja 2011 o kredycie konsumenckim poprzez jego niezastosowanie, podczas gdy ustawa dopuszcza możliwość umieszczania kosztów pozoodsetkowych w umowie pożyczki oraz ich egzekwowania zgodnie z zasadą swobody umów wynikającą z art. 353
1 k.c.;
7.
art. 359 § 1 k.c. w zw. z pkt 1.2 umowy pożyczki w zw. z art. 353
1 k.c. poprzez przyjęcie, że powódce nie należą się odsetki umowne w pełnej wysokości, podczas gdy odsetki umowne wynikają z czynności prawnej tj. zawartej umowy pożyczki, która została zaakceptowana przez pozwanego i wypowiedziana z winy strony pozwanej;
8.
art. 233 § 1 k.p.c. poprzez dowolną, niemającą waloru wszechstronności i niezgodną z zasadami doświadczenia życiowego, ocenę materiału dowodowego, tj. w szczególności dokumentów w postaci deklaracji wekslowej - co w konsekwencji skutkowało poczynieniem przez Sąd Rejonowy błędnych ustaleń faktycznych polegających na uznaniu, że powód wypełnił weksel niezgodnie z treścią umowy i deklaracji wekslowej punktem a);
9.
art. 233 k.p.c. poprzez naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów polegające na wywiedzeniu z dopuszczonych i przeprowadzonych dowodów z dokumentów wniosków sprzecznych z treścią tychże dokumentów, tj. poprzez ustalenie, że powód nie udowodnił swojego roszczenia na podstawie weksla.
W konkluzji strona powodowa wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku i uwzględnienie powództwa w całości oraz zasądzenie od pozwanego kosztów postępowania, a w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych za obie instancje,
ewentualnie o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji w innym składzie.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja jest niezasadna i podlega oddaleniu.
Do rozpoznania wywiedzionej w sprawie apelacji zastosowanie znajdują przepisy o postępowaniu uproszczonym. Stosownie do treści art. 505
13 § 2 k.p.c. jeżeli sąd drugiej instancji nie przeprowadził postepowania dowodowego, to uzasadnienie wyroku powinno zawierać jedynie wyjaśnienie podstawy prawnej wyroku z przytoczeniem przepisów prawa. Ponadto należy podkreślić, iż apelacja w postępowaniu uproszczonym ma charakter ograniczony, zaś celem postępowania apelacyjnego nie jest ponowne rozpoznanie sprawy, ale wyłącznie kontrola wyroku wydanego przez Sąd I instancji w ramach zarzutów podniesionych przez skarżącego (tak Sąd Najwyższy w uchwale składu 7 sędziów z dnia 31 stycznia 2008 r., III CZP 49/07, X. nr 92438).
Sformułowane w punktach 8. i 9. apelacji zarzuty naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 233 k.p.c. oraz art. 233 § 1 k.p.c. okazały się całkowicie chybione i w rzeczywistości stanowiły jedynie niedozwoloną próbę podważenia oceny materialnoprawnej dokonanej przez Sąd I instancji. Wskazać należy, że zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. odnosić się może wyłącznie do materiału dowodowego i przeprowadzonych ustaleń faktycznych. Skuteczne podniesienie tego zarzutu wymaga wykazania, że Sąd I instancji uchybił zasadom logicznego rozumowania lub doświadczenia życiowego przy ocenie wiarygodności konkretnych dowodów. Tymczasem w niniejszej sprawie skarżący nie kwestionował wiarygodności dowodów z dokumentów (w tym umowy pożyczki, deklaracji wekslowej czy potwierdzeń doręczeń pism), a stan faktyczny był bezsporny. W istocie powód, pod pozorem naruszenia art. 233 § 1 k.p.c., zmierzał do zakwestionowania prawidłowości wyciągniętych przez Sąd Rejonowy wniosków co do skutków prawnych zaistniałych zdarzeń w szczególności oceny wymagalności roszczenia na tle postanowień deklaracji wekslowej oraz abuzywności klauzul umownych obciążających pozwanego pozaodsetkowymi kosztami kredytu. Tak ujęte zarzuty wykraczają poza zakres art. 233 § 1 k.p.c. i należą do sfery stosowania prawa materialnego.
Sąd Okręgowy kierując się utrwaloną w orzecznictwie zasadą prawną, wyrażoną w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 31 stycznia 2008 r., III CZP 49/07 (OSNC 2008/6/55) zważył, iż Sąd II instancji rozpoznający sprawę na skutek apelacji nie jest związany przedstawionymi w niej zarzutami dotyczącymi naruszenia prawa materialnego, a rola zarzutów skarżącego sprowadza się jedynie do uwypuklenia problemów prawnych. Sąd odwoławczy ma zatem nie tylko prawo, ale i obowiązek poddać sporną kwestię właściwej ocenie materialnoprawnej z urzędu, niezależnie od błędnej kwalifikacji formalnej nadanej zarzutom przez stronę skarżącą. Mając na uwadze powyższe, Sąd Okręgowy wskazane zarzuty procesowe rozpoznał jako zarzuty naruszenia prawa materialnego, uznając je z przyczyn opisanych w dalszej części uzasadnienia za całkowicie bezzasadne.
Za bezzasadne należało uznać podniesione w apelacji zarzuty naruszenia art. 38 prawa wekslowego w zw. z art. 61 § 1 k.c. oraz art. 53 w zw. z art. 48 i art. 38 prawa wekslowego [ustawy z 28 kwietnia 1936 r. Dz.U.2022.282 t.j.]. Powód wywodził w apelacji, iż samo wniesienie pozwu lub jego doręczenie zastępuje przedstawienie weksla do zapłaty, a braki w tym zakresie wpływają co najwyżej na kwestię popadnięcia w zwłokę i odsetki. Stanowisko to całkowicie pomija jednak istotę rozstrzygnięcia Sądu I instancji. Powództwo oparte na wekslu zostało oddalone nie z uwagi na formalny brak zaprezentowania weksla pozwanemu do wglądu, lecz ze względu na przedwczesne i wadliwe wypełnienie weksla in blanco, co stanowi działanie wprost naruszające art. 10 prawa wekslowego.
Zgodnie z wiążącą strony deklaracją wekslową oraz postanowieniami umowy pożyczki, uprawnienie powoda do uzupełnienia weksla in blanco na całą kwotę zadłużenia uzależnione było od spełnienia ściśle określonej procedury. Na którą składało się: powstania zaległości w spłacie raty przekraczającej 30 dni, skierowania do pożyczkobiorcy wezwania do zapłaty z wyznaczeniem dodatkowego 7-dniowego terminu, złożenia oświadczenia o wypowiedzeniu umowy z zachowaniem 30-dniowego okresu wypowiedzenia, dopiero po upływie 30-dniowego okresu wypowiedzenia umowa ulegała rozwiązaniu, cała kwota pożyczki stawała się natychmiast wymagalna i pożyczkodawca uzyskiwał prawo do wypełnienia weksla na całe zadłużenie.
Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika bezspornie, że pismo zawierające oświadczenie o wypowiedzeniu umowy zostało doręczone pozwanemu 11 września 2024 r. Tym samym 30-dniowy okres wypowiedzenia upływał z dniem 11 października 2024 r. Tymczasem powód uzupełnił weksel, wpisując jako datę płatności dzień 1 października 2024 r. oraz uzupełnił go na kwotę obejmującą całe, jeszcze niewymagalne zadłużenie z tytułu pożyczki.
W dacie sporządzenia i uzupełnienia weksla, jak i w dacie oznaczonej na nim jako termin płatności (1 października 2024 r.), roszczenie o zwrot całego kapitału pożyczki nie było jeszcze wymagalne. Wypełnienie weksla in blanco na kwotę niewymagalną jest wypełnieniem niezgodnym z porozumieniem wekslowym (art. 10 Prawa wekslowego). Pozbawia to pożyczkodawcę możliwości skutecznego dochodzenia roszczenia ze wskazanego papieru wartościowego i czyni powództwo wekslowe w całości nieuzasadnionym.
Nie zasługiwały na uwzględnienie również zarzuty naruszenia art. 385
1 § 1 k.c. w zw. z art. 385
2 k.c., art. 36a ust. 2 ustawy o kredycie konsumenckim, art. 5 pkt 6a u.k.k., art. 353 k.c., art. 354 k.c., art. 353
1 k.c. oraz art. 359 § 1 k.c.
Sąd Rejonowy był nie tylko uprawniony, ale i zobowiązany do zbadania z urzędu uczciwości postanowień umowy pożyczki. Obowiązek ten wynika bezpośrednio z utrwalonego orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej na tle Dyrektywy 93/13/EWG (w tym wyroku z dnia 7 listopada 2019 r. w sprawach C-419/18), z którego wypływa norma nakazująca sądowi krajowemu zbadanie z urzędu stosunku podstawowego, na zabezpieczenie którego wystawiono weksel in blanco z udziałem konsumenta.
Odnosząc się do kluczowego argumentu apelacji, wskazać należy, że samo formalne zmieszczenie się pozaodsetkowych kosztów kredytu (3006 zł) w wyliczonym limicie z art. 36a u.k.k. nie wyłącza możliwości badania tych postanowień pod kątem ich abuzywności na podstawie art. 385
1 k.c. Przepis art. 36a u.k.k. wyznacza jedynie górną granicę opłat. Koszty mieszczące się poniżej tego limitu w dalszym ciągu podlegają indywidualnej ocenie pod kątem rażącego naruszenia interesów konsumenta i dobrych obyczajów. Przepis u.k.k. nie stanowi sfery wyłączonej spod kontroli ochrony konsumenckiej gwarantowanej prawem unijnym i krajowym.
Obciążenie pozwanego opłatą przygotowawczą (340 zł) oraz prowizjami (2383 zł, 283 zł) o łącznej wartości 3006 zł przy udzielonym kapitale 7500 zł (stanowiących ok. 40% kwoty pożyczki) prawidłowo uznano za działanie naruszające dobre obyczaje i rażąco naruszające interesy konsumenta. Powód, mimo że to na nim spoczywał ciężar dowodu (art. 6 k.c. i art. 385
1 § 4 k.c.) w żaden sposób nie wykazał, że koszty te odpowiadały rzeczywistym, rzetelnie kalkulowanym wydatkom poniesionym w związku z tą konkretną umową. Prowizje te stanowiły w rzeczywistości ukryte, dodatkowe wynagrodzenie pożyczkodawcy.
Jednocześnie wskazać należy, że prowizje i opłata przygotowawcza nie stanowią „głównego świadczenia stron” w rozumieniu art. 385
1 § 1 zd. 2 k.c. Głównym świadczeniem pożyczkodawcy jest przekazanie kapitału, a pożyczkobiorcy – zwrot tej samej kwoty wraz z odsetkami stanowiącymi wynagrodzenie za korzystanie z kapitału. Koszty pozaodsetkowe są świadczeniami ubocznymi i podlegają pełnej kontroli pod kątem abuzywności. W konsekwencji brak było również podstaw do uwzględnienia zarzutów dotyczących odsetek umownych, gdyż ich naliczanie od kwot uwzględniających abuzywne koszty i przedwcześnie postawionych w stan wymagalności nie znajduje oparcia w prawie.
Za chybiony należało uznać także zarzut naruszenia art. 720 § 1 k.c. Powód podnosił, iż skoro wydał pozwanemu kapitał 7500 zł, a pozwany spłacił 6680 zł, to Sąd Rejonowy powinien zasądzić na jego rzecz co najmniej różnicę w kwocie 820 zł. Sąd Okręgowy w tym zakresie w pełni podzielił stanowisko Sądu I instancji, iż brak było podstaw do zasądzenia tej kwoty z dwóch niezależnych przyczyn. Po pierwsze wobec abuzywności zapisów o opłatach pozaodsetkowych (3006 zł), postanowienia te nie wiązały pozwanego od samego początku. Zgodnie z art. 385
1 § 1 k.c. umowa w pozostałym zakresie wiąże strony. Oznacza to, że wszystkie dotychczasowe wpłaty pozwanego w łącznej wysokości 6680 zł podlegały zaliczeniu wyłącznie na poczet rzeczywiście należnego kapitału pożyczki (7500 zł) oraz dopuszczalnych odsetek kapitałowych. Po drugie dochodzona pozwem kwota opierała się na założeniu, że cała pożyczka stała się natychmiast wymagalna wskutek wypowiedzenia umowy. Jak wskazano wyżej, oświadczenie o wypowiedzeniu (doręczone 11 września 2024 r.) nie wywołało skutku w postaci natychmiastowej wymagalności całej pozostałej kwoty przed upływem 30-dniowego terminu wypowiedzenia. W dacie wytoczenia powództwa oraz w dacie zamknięcia rozprawy powództwo o zwrot całości kapitału było przedwczesne.
Sąd Okręgowy podziela stanowisko Sądu Rejonowego, że domaganie się przez powoda zapłaty całej pozostałej do spłaty kwoty pożyczki jest w obecnej chwili bezzasadne. Sąd jest związany podstawą faktyczną żądania pozwu, co wynika z art. 321 § 1 k.p.c. Powód oparł swoje roszczenie na fakcie wymagalności całej kwoty pożyczki wynikającej z wypowiedzenia umowy oraz wypełnienia weksla. Skoro wypowiedzenie umowy okazało się nieskuteczne, a weksel został wypełniony niezgodnie z deklaracją wekslową, to podstawa faktyczna dochodzonego roszczenia nie została wykazana. Sąd nie może zasądzić roszczenia na innej podstawie faktycznej, niż wskazana przez powoda w pozwie.
Mając na uwadze powyższe, Sąd Okręgowy na podstawie art. 385 k.p.c. oddalił apelację powoda jako bezzasadną.