Wymagalność roszczenia

Wymagalność roszczenia oznacza stan, w którym wierzyciel może skutecznie żądać od dłużnika spełnienia świadczenia, a dłużnik powinien je wykonać. Roszczenie może już istnieć, ale pozostawać niewymagalne, jeżeli nie nadszedł jeszcze ustalony termin wykonania albo nie nastąpiło zdarzenie, od którego zależy możliwość żądania świadczenia.

O wymagalności decydują przede wszystkim treść zobowiązania, ustawa, umowa oraz właściwość świadczenia. Jeżeli termin został określony, roszczenie co do zasady staje się wymagalne z jego upływem. Gdy zobowiązanie nie ma oznaczonego terminu, wymagalność może zależeć od wezwania dłużnika do wykonania świadczenia. Szczególne reguły mogą dotyczyć świadczeń okresowych, płatności w ratach, zobowiązań warunkowych oraz roszczeń, których termin określa ustawa. Przykładowo przepisy mogą wiązać wymagalność z upływem określonego okresu po powstaniu prawa do świadczenia.

Wymagalność a opóźnienie

Sama wymagalność nie oznacza jeszcze, że dłużnik pozostaje w zwłoce. Zwłoka lub opóźnienie powstają wtedy, gdy mimo nadejścia terminu dłużnik nie spełnia świadczenia, przy czym ich skutki zależą od rodzaju zobowiązania i przyczyny niewykonania. Od chwili wymagalności mogą być liczone odsetki, jeżeli przewidują to przepisy lub czynność prawna.

Wymagalność ma istotne znaczenie dla przedawnienia. W Kodeksie cywilnym bieg terminu przedawnienia co do zasady rozpoczyna się od dnia wymagalności roszczenia, choć szczególne przepisy mogą wiązać ten początek także z innym zdarzeniem. Termin ten ma znaczenie również w sprawach pracowniczych, cywilnych i w innych stosunkach zobowiązaniowych. W postępowaniu sądowym ustalenie daty wymagalności wpływa między innymi na ocenę, czy żądanie mogło już zostać dochodzone oraz czy nie uległo przedawnieniu.