Wyrok II UKN 428/00

Wyrok z dnia 21 czerwca 2001 r. II UKN 428/00 Rozpoczęcie działalności gospodarczej w rozumieniu art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących działalność gospodarczą oraz ich rodzin (jednolity tekst: Dz.U. z 1989 r. Nr 46 poz. 250 ze zm.) polega na podjęciu w celu zarobkowym działań określonych we wpisie do ewidencji działalności gospodarczej lub koncesji. Przewodniczący SSN Krystyna Bednarczyk (sprawozdawca), Sędziowie SN: Jerzy Kuźniar, Jadwiga Skibińska-Adamowicz. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 21 czerwca 2001 r. sprawy z wniosku Romana M. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w G.W. o istnienie obowiązku ubezpieczenia społecznego i zwrot nienależnie pobranego zasił- ku chorobowego, na skutek kasacji wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 22 marca 2000 r. [...] o d d a l i ł kasację. U z a s a d n i e n i e Decyzją z dnia 21 maja 1998 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w G.W. ustalił, że wnioskodawca Roman M. od dnia 1 sierpnia 1996 r. nie podlegał ubezpieczeniu społecznemu osób prowadzących działalność gospodarczą i zobo- wiązał go do zwrotu niesłusznie pobranego zasiłku chorobowego w kwocie 8.522,46 zł. Na skutek odwołania wnioskodawcy Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gorzowie Wielkopolskim wyrokiem z dnia 19 sierpnia 1999 r. [...] zmienił zaskarżoną decyzję i ustalił, że w okresie od 1 sierpnia 1996 r. do 30 grudnia 1998 r. wnioskodawca podlegał ubezpieczeniu społecznemu osób prowadzących działalność gospodarczą i nie jest zobowiązany do zwrotu zasiłku chorobowego. Sąd ustalił, że od 1 sierpnia 1996 r. wnioskodawca rozpoczął działalność gospodarczą w 2 zakresie handlu samochodami i udał się dwukrotnie na giełdę samochodową w celu zakupu używanego samochodu oraz zamierzał pojechać do Niemiec jednak nie za- kupił żadnego samochodu. Od 23 września 1997 r. do 19 grudnia 1997 r. i od 3 stycznia 1997 r. do 3 lipca 1997 r. korzystał z zasiłku chorobowego. Po zakończeniu okresu zasiłkowego nie kontynuował działalności, gdyż od 11 sierpnia 1997 r. do 3 maja 1998 r. uzyskał ponownie zwolnienie lekarskie. Zdaniem Sądu czynności pole- gające na wyszukiwaniu korzystnych ofert zakupu samochodu stanowią o rozpoczę- ciu prowadzenia działalności gospodarczej, mimo że wnioskodawca nie wykazywał żadnego dochodu i w przerwach między okresami zasiłkowymi nie prowadził działal- ności z powodu braku funduszy. Wobec rozpoczęcia działalności gospodarczej wnio- skodawca podlegał ubezpieczeniu społecznemu na podstawie art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących działalność gospodarczą oraz ich rodzin (jednolity tekst: Dz.U. z 1989 r. Nr 46, poz. 250 ze zm.) i na podstawie art. 5 ust. 2 tej ustawy przysługiwał mu zasiłek chorobowy. Po rozpoznaniu apelacji organu rentowego Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubez- pieczeń Społecznych w Poznaniu wyrokiem z dnia 22 marca 2000 r. [...] zmienił za- skarżony wyrok i oddalił odwołanie. Sąd Apelacyjny oceniając ustalony stan faktycz- ny uznał, że wnioskodawca podjął czynności zmierzające do rozpoczęcia działalno- ści gospodarczej jednak nie rozpoczął tej działalności gdyż nie przeprowadził żadnej transakcji i nie osiągnął żadnych dochodów. Według definicji zawartej w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 23 grudnia 1988 r. o działalności gospodarczej (Dz.U. Nr 41, poz. 324 ze zm.) działalność gospodarcza to działalność budowlana handlowa i usługowa, prowadzona w celach zarobkowych i na własny rachunek podmiotu prowadzącego taką działalność. Wnioskodawca od 1 sierpnia 1996 r. nie realizował zarobkowego celu działalności, gdyż nie osiągał dochodu. Nie rozpoczął więc prowadzenia działal- ności gospodarczej i zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1976 r. o ubez- pieczeniu społecznym osób prowadzących działalność gospodarczą oraz ich rodzin nie powstał obowiązek ubezpieczenia społecznego określony w art. 1 ust. 1 tej ustawy. Skoro wnioskodawca nie podlegał ubezpieczeniu społecznemu, wobec tego nie nabył prawa do zasiłku chorobowego i bezprawnie pobrany zasiłek podlega zwrotowi na podstawie art. 53 ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o świadczeniach pie- niężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (jednolity tekst: Dz.U. z 1983 r. Nr 30, poz. 143 ze zm.). Wyrok ten zaskarżył kasacją wnioskodawca i wskazując jako podstawę kasacji 3 naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 1 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących działalność gospodarczą oraz ich rodzin wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie ape- lacji organu rentowego. W uzasadnieniu kasacji wnioskodawca podniósł, że naru- szenie powołanego przepisu polega na błędnym przyjęciu, iż warunkiem podlegania ubezpieczeniu społecznemu osób prowadzących działalność gospodarczą jest osią- ganie dochodów. Zdaniem wnioskodawcy wystarczające jest podjęcie czynności po- legających na zdobyciu informacji o możliwości nabycia samochodów do sprzedaży w sytuacji, gdy specyficzny rodzaj prowadzonej przez wnioskodawcę działalności nie pozwalał na natychmiastowe zawieranie transakcji handlowych i na osiąganie do- chodu. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących działalność gospodarczą oraz ich rodzin (jednolity tekst: Dz.U. z 1989 r. Nr 46, poz. 250 ze zm.) obowiązkowemu ubezpieczeniu spo- łecznemu podlegają osoby fizyczne, prowadzące na własny rachunek działalność gospodarczą na podstawie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej lub konce- sji. Na podstawie art. 3 ust. 1 tej ustawy obowiązek ubezpieczenia powstaje z dniem rozpoczęcia działalności rodzącej obowiązek ubezpieczenia. Sąd Apelacyjny prawi- dłowo zinterpretował te przepisy przyjmując, że do powstania obowiązku ubezpie- czenia nie wystarczy uzyskanie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej lub koncesji, lecz wymagane jest faktyczne rozpoczęcie prowadzenia działalności. Słusz- nie także uznał, że rozpoczęcie działalności gospodarczej polega na podjęciu czyn- ności mieszczących się w definicji działalności gospodarczej zawartej w powołanym w uzasadnieniu wyroku przepisie, w szczególności działań w celu zarobkowym. Stwierdzając, że wnioskodawca nie podjął tego rodzaju czynności, Sąd Apelacyjny użył niezupełnie adekwatnego określenia: „wnioskodawca nie osiągnął żadnych do- chodów”. To niezbyt odpowiednie sformułowanie stało się podstawą zarzutu błędnej wykładni art. 1 ust. 1 pkt 1 powołanej ustawy. Dosłowne rozumienie użytego określe- nia prowadziłoby bowiem do wniosku, że warunkiem podlegania ubezpieczeniu spo- łecznemu jest, zdaniem Sądu, uzyskiwanie dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej, a powołany przepis takiego warunku nie zawiera. W rzeczywistości 4 rozważania Sądu nie dotyczą dochodu w znaczeniu ekonomicznym jako różnicy między przychodami a kosztami ich uzyskania lecz raczej obrotu, co wynika ze sfor- mułowania, że wnioskodawca nie zawarł żadnej transakcji. Rozważania w tym zakre- sie można oceniać jako element ustaleń faktycznych. Niejasno sformułowane moty- wy zaskarżonego wyroku mogłyby sugerować, że o rozstrzygnięciu zadecydował brak obrotów i dochodów. Takiego poglądu prawnego nie można podzielić, natomiast należy uznać za prawidłowe ustalenie, że czynności podjęte przez wnioskodawcę świadczyły o zamiarze podjęcia działalności gospodarczej, a nie o faktycznym jej roz- poczęciu. Rozpoczęcie działalności gospodarczej w rozumieniu art. 3 ust. 1 powołanej ustawy polega na podjęciu w celu zarobkowym działań określonych we wpisie do ewidencji działalności gospodarczej lub koncesji. W przypadku, gdy wpis dotyczy działalności handlowej warunek powołanego przepisu jest spełniony, jeżeli nastąpi rozpoczęcie handlu czyli wystawienie towaru do sprzedaży. Nie ma wymogu natych- miastowego dokonania obrotu, a tym bardziej osiągnięcia dochodu. Rozpoczęcie działalności handlowej polega na uruchomieniu punktu sprzedaży dostępnego dla potencjalnych nabywców. Działalność polegająca na sprzedaży używanych samo- chodów, określona w kasacji jako "specyficzna”, rozpoczyna się wówczas, gdy sprzedawca jest gotów do zawarcia umowy sprzedaży z klientem i do wykonania tej umowy, nawet jeżeli finalizacja transakcji ma nastąpić w terminie późniejszym. Tylko w przypadku istnienia takiej gotowości można mówić o realizacji zarobkowego celu działalności, który jest elementem ustawowej definicji działalności gospodarczej. W dacie, od której wnioskodawca żąda objęcia go ubezpieczeniem społecznym, dzia- łalność handlowa nie została rozpoczęta, gdyż wnioskodawca nie miał możliwości prowadzenia sprzedaży. Nie dysponował ani punktem sprzedaży ani źródłem zaopa- trzenia. Czynności przez niego podejmowane miały na celu rozeznanie rynku samo- chodowego i co najwyżej świadczyły o zamiarze rozpoczęcia działalności gospodar- czej, gdyby okazało się, że pozwala na to sytuacja na rynku i posiadane środki finan- sowe. Zamiar ten nie został zrealizowany i faktyczne rozpoczęcie działalności go- spodarczej nie nastąpiło. W konsekwencji nie powstał obowiązek ubezpieczenia społecznego i związane z nim prawo do świadczeń z tego ubezpieczenia. Rozstrzygnięcie Sądu Apelacyjnego mimo błędnego uzasadnienia jest prawi- dłowe, a kasacja okazała się pozbawiona usprawiedliwionych podstaw. Z tych przy- czyn Sąd Najwyższy na podstawie art. 39312 KPC oddalił kasację. 5 ========================================