Wyrok II UKN 418/00

Wyrok z dnia 19 czerwca 2001 r. II UKN 418/00 Wniosek o tzw. rentę uczniowską zgłoszony pod rządami ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm.) podlega rozpoznaniu według jej art. 63, nawet jeżeli ist- niejąca uprzednio w czasie uczęszczania do szkoły ponadpodstawowej nie- zdolność do samodzielnej egzystencji została stwierdzona po 1 stycznia 1999 r., tj. po utracie mocy tej ustawy. Przewodniczący SSN Teresa Romer (sprawozdawca), Sędziowie: SN Krystyna Bednarczyk, SA Bogumiła Blok. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 19 czerwca 2001 r. sprawy z wniosku Marcina W. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w W. o rentę uczniowską, na skutek kasacji organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 17 lutego 2000 r. [...] o d d a l i ł kasację. U z a s a d n i e n i e Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w W. decyzją z dnia 29 września 1998r. odmówił Marcinowi W urodzonemu w 1982 r. prawa do renty na podstawie art. 63 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm.) ponieważ lekarz orzecznik ustalił w dniu 17 września 1998 r., że całkowita niezdolność do pracy istniej u Marcina W. od urodze- nia, a tym samym nie powstała, ani też nie uległa pogorszeniu w czasie uczęszcza- nia do szkoły ponadpodstawowej. Sąd Okręgowy we Wrocławiu, rozpatrując odwołanie złożone od decyzji orga- nu rentowego ustalił, po zasięgnięciu opinii biegłego i analizie dokumentacji z prze- biegu leczenia, iż po 1 września 1997 r. nastąpiło u wnioskodawcy istotne i nie roku- jące poprawy pogorszenie w istniejącym od dzieciństwa stanie zdrowia, które powo- 2 duje trwałą, całkowitą niezdolność do pracy oraz niezdolność do samodzielnej egzy- stencji wymagającą stałej opieki innej osoby. Biegły wyraźnie stwierdził, że od 4 maja 1999 r., czyli od dnia wykonania badania pola widzenia, wnioskodawca jest całkowi- cie niezdolny do samodzielnej egzystencji z racji bardzo dużego koncentrycznego zawężenia pola widzenia w jedynym widzącym lewym oku. Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 27 września 1999 r. zmienił zaskarżoną decy- zję i przyznał wnioskodawcy prawo do renty uczniowskiej na stałe, poczynając od daty złożenia wniosku. W uzasadnieniu swego orzeczenia Sąd Okręgowy wyjaśnił, że stosownie do art. 63 ustawy z dnia 14 grudnia 1982r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin uczniom szkół ponadpodstawowych, którzy stali się oso- bami całkowicie niezdolnymi do samodzielnej egzystencji w czasie uczęszczania do szkoły ponadpodstawowej, przysługuje prawo do renty. Wnioskodawca spełnił tym samym warunki konieczne do przyznania mu renty na podstawie tej normy prawnej. W apelacji od tego wyroku organ rentowy zarzucił Sądowi Okręgowemu naru- szenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 63 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników ich rodzin. W ocenie organu rentowego całkowita niezdol- ność do pracy nie powstała u wnioskodawcy w czasie uczęszczania do szkoły po- nadpodstawowej, a niezdolnym do samodzielnej egzystencji stał się on już po utracie mocy obowiązującej przepisów dotyczących renty uczniowskiej. Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 17 lutego 2000 r. oddalił apelację. Sąd ten podkreślił w uzasadnieniu wyroku, że wniosek Marcina W. o rentę uczniowską został zgłoszony w dniu 10 sierpnia 1998 r., a zatem w sprawie mają zastosowanie przepi- sy ustawy z dnia 14 grudnia 1982r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin. Art. 63 ust. 1 powołanej ustawy stanowi, że prawo do renty nabywa też uczeń szkoły ponadpodstawowej, który podejmując naukę był całkowicie niezdolny do pracy (był inwalidą II grupy, według terminologii obowiązującej do dnia 1 września 1997 r.), jednakże na skutek istotnego pogorszenia stanu zdrowia w czasie pobierania nauki stał się ponadto niezdolnym do samodzielnej egzystencji (I grupa inwalidów). Biorąc pod uwagę zmianę pojęć jaka dokonana została ustawą z dnia 28 czerwca 1996 r. o zmianie niektórych ustaw o zaopatrzeniu emerytalnym i o ubezpie- czeniu społecznym (Dz.U. Nr 100, poz. 461) Sąd Apelacyjny podkreślił, że przyjąć należy, zgodnie z obowiązującym wówczas stanem prawnym, iż wnioskodawca nau- kę w szkole ponadpodstawowej podjął jako inwalida II grupy. W trakcie nauki stan jego zdrowia pogorszył się na tyle, że jest on aktualnie całkowicie niezdolny do pracy 3 i samodzielnej egzystencji. Fakt ustalenia tego w dniu wykonania badania pola wi- dzenia, a tym samym po wejściu w życie ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emery- turach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, która nie przewiduje prawa do renty dla uczniów szkół ponadpodstawowych, nie ma znaczenia w kontekście tego, że uprawnienia ubezpieczonego należy oceniać według stanu prawnego obo- wiązującego w dacie złożenia wniosku o świadczenie, a więc w sierpniu 1998r. W konsekwencji w ocenie Sądu Apelacyjnego podniesione w apelacji zarzuty nie zasługują na uwzględnienie . W kasacji organ rentowy zarzucił wyrokowi Sądu Apelacyjnego naruszenie prawa materialnego - art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin, przez przyjęcie, że pogorszenie stanu zdro- wia w ramach całkowitej niezdolności do pracy zaistniałe w okresie uczęszczania do szkoły ponadpodstawowej uzasadnia przyznanie prawa do renty uczniowskiej. Wniósł on o zmianę zaskarżonego wyroku oraz wyroku Sądu Okręgowego i oddale- nie odwołania. Zdaniem wnoszącego kasację Sądy obu instancji pojęcie inwalidztwa przeniosły z okresu sprzed zmiany dokonanej powołaną już ustawą z dnia 28 czerwca 1996 r., która zrezygnowała z dotychczasowego rozróżnienia istoty inwa- lidztwa, w tym III grupy, w obrębie którego mogło nastąpić pogorszenie stanu zdro- wia pracownika, który podjął zatrudnienie jako inwalida III grupy. W efekcie całkowita niezdolność do pracy nie powstała u powoda w czasie uczęszczania do szkoły, a niezdolność do samodzielnej egzystencji zaistniała już po utracie mocy obowiązu- jącej przez art. 63 ust. 1 ustawy o z.e.p, statuującej prawo do renty uczniowskiej. Sąd Najwyższy rozważył, co następuje: Z niekwestionowanych przez kasację ustaleń faktycznych Sądu Apelacyjnego, który w pełni podzielił ustalenia Sądu Okręgowego, wynika, że Marcin W., w imieniu którego działali rodzice - Lidia i Andrzej W., wskutek przedawkowania tlenu w inku- batorze doznał spalenia tkanki łącznej w prawym oku. Z opinii biegłego lekarza okuli- sty wynika, że prócz zmian wzroku Marcin W. cierpi na wtórne skrzywienie kręgosłu- pa spowodowane patrzeniem bokiem okiem lewym. Występuje u niego ślepota oka prawego i bardzo duże koncentryczne zawężenie pola widzenia w oku lewym (do około 15 stopni). Stan oka lewego przy ślepocie oka prawego powoduje, że Marcin W. jest nie tylko całkowicie niezdolny do pracy ale jest również niezdolnym do samo- 4 dzielnej egzystencji. Biegły za datę powstania niezdolności do samodzielnej egzy- stencji przyjął datę badania komputerowego oka lewego - 4 maja 1999 r. Marcin W. do Zasadniczej Szkoły Zawodowej [...] w W. uczęszcza od 1 września 1997 r. Biegły sądowy stwierdził początkowo, że już w lipcu 1998 r. nastąpiło istotne pogorszenie ostrości widzenia w oku lewym, które nie rokuje poprawy. Następnie, po zapoznaniu się z wynikami badania komputerowego biegły przyjął, a stanowisko to podzielił Sąd Apelacyjny, że Marcin W. jest nie tylko trwale całkowicie niezdolny do pracy wskutek pogorszenia wzroku w jedynym widzącym oku lewym już w roku 1998, ale również stał się niezdolny do samodzielnej egzystencji. Z materiału sprawy wynika, że wcze- śniej nie poddano Marcina W. komputerowemu badaniu wzroku w oku lewym. Bada- nie to wykazało większe upośledzenie, niż to wynikało z innych badań zawężenie pola widzenia, upoważniające do uznania, iż Marcin W. jest nie tylko trwale, całkowi- cie niezdolny do pracy ale jest także niezdolny do samodzielnej egzystencji. Biegły przyjął datę badania komputerowego jako datę powstania niezdolności do samo- dzielnej egzystencji. Ten stan faktyczny sprawy jest bezsporny, gdyż kasacja nie podnosi zarzutów naruszenia przepisów postępowania, a tym samym ustalony stan faktyczny jest dla Sądu Najwyższego wiążący. Z uzasadnienia kasacji domyślać się można, choć powinno to być jasno spre- cyzowane, że pozwany organ rentowy zarzuca Sądowi Apelacyjnemu błędną wy- kładnię art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o z.e.p. Zarzut ten wnoszący kasację motywuje nieuwzględnieniem treści art. 23 i 24 tej ustawy w brzmieniu na- danym tym przepisom przez art. 1 pkt 2 ustawy z dnia 28 czerwca 1996 r. o zmianie niektórych ustaw o zaopatrzeniu emerytalnym i ubezpieczeniu społecznym (Dz.U. Nr 100 poz. 461). Według kasacji ustawodawca zrezygnował od dnia 1 września 1997 r., tj. od chwili wejścia w życie tej ustawy, z dotychczasowego rozróżnienia istoty in- walidztwa, w tym z możliwości istotnego pogorszenia stanu zdrowia pracownika, który podjął zatrudnienie jako inwalida III grupy. Zdaniem wnoszącego kasację wnio- skodawca (kasacja używa określenia „powód”, aczkolwiek pojęcie to w postępowaniu z zakresu ubezpieczenia społecznego nie występuje) nie spełnia przesłanki powsta- nia całkowitej niezdolności do pracy w czasie uczęszczania do szkoły ponadpodsta- wowej, a niezdolność do samodzielnej egzystencji nastąpiła już po utracie mocy obowiązującej art. 63 ustawy o z.e.p. Wywodów kasacji nie można podzielić. Pomijając już kwestię dotyczącą wa- dliwego poglądu wnoszącego kasację, co do tego , że od dnia 1 września 1997 r., tj. 5 od momentu wejścia w życie przepisów ustawy z dnia 26 czerwca 1996 r. o zmianie niektórych ustaw o zaopatrzeniu emerytalnym i o ubezpieczeniu społecznym, auto- matycznie wyeliminowana została możliwość stosowania utrwalonego od lat poglądu orzecznictwa i doktryny, przyjętego i respektowanego przez organy rentowe, a doty- czącego traktowania istotnego pogorszenia stanu zdrowia jakie wystąpiło u osób z częściową niezdolnością do pracy w czasie podlegania przez nie ubezpieczeniu społecznemu lub w ciągu następnych 18 miesięcy po ustaniu ubezpieczenia, a uniemożliwiającego kontynuowanie dotychczasowej pracy, jako tytułu do otrzymania renty, niczym nieuzasadniony jest zarzut kasacji sprowadzający się do tego, że wnioskodawca nie nabył prawa do renty uczniowskiej, gdyż niekwestionowane po- gorszenie stanu jego zdrowia, wyrażające się takim pogorszeniem widzenia w jedy- nym dotąd widzącym oku lewym, które czyni go niezdolnym do samodzielnej egzy- stencji, wystąpiło już po utracie mocy obowiązującej art. 63 ustawy o z.e.p. Prawi- dłowo Sąd Apelacyjny przyjął, że skoro wniosek o rentę uczniowską został zgłoszony pod rządami ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o z.e.p, to mają do niego zastosowa- nie przepisy tej ustawy. Kasacja nie zarzuca nawet naruszenia art. 186 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1997 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zgodnie z którym przepisy tej ustawy mają zastosowanie do wniosków o świadczenia zgłoszonych począwszy od dnia wejścia jej w życie. W kasacji nie podano nawet jaki przepis naruszył Sąd Apelacyjny stosując do rozstrzygnięcia wniosku przepisy ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o z.e.p., pod rzą- dami której został on zgłoszony. Kierując się powyższymi względami Sąd Najwyższy uznał, że kasacja nie ma uzasadnionych podstaw. ========================================