Wyrok II UKN 197/97

Wyrok z dnia 13 czerwca 1997 r. II UKN 197/97 1. Nabycie prawa do renty rodzinnej po inwalidzie wojennym w warunkach kilkudziesięcioletniego braku wspólności małżeńskiej powinno być oceniane zgodnie z art. 41 ust. 3 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm.). 2. Wspólność małżeńska wymagana do przyznania renty rodzinnej nie może być utożsamiana z małżeńską wspólnością majątkową, o której mowa w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym. Przewodniczący SSN: Teresa Romer (sprawozdawca), Sędziowie SN: Stefania Szymańska, Maria Tyszel. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 13 czerwca 1997 r. sprawy z wniosku Katarzyny G. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w R.P. o rentę rodzinną, na skutek kasacji wnioskodawczyni od wyroku Sądu Apelacyjnego- Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie z dnia 27 lutego 1997 r. [...] o d d a l i ł kasację. U z a s a d n i e n i e Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie wyrokiem z dnia 18 listopada 1996 r., zmienił decyzję organu rentowego i przyznał Katarzynie G. prawo do renty rodzinnej po zmarłym mężu Janie G. - inwalidzie wojennym. W uzasadnieniu Sąd Wojewódzki ustalił, że wnioskodawczyni zawarła związek małżeński z Janem G. w dniu 26 października 1943 r. Małżeństwo to nie zostało rozwiązane sądownie mimo, że małżonkowie od szeregu lat nie mieszkali razem i nie utrzymywali żadnych kontaktów. Mąż wnioskodawczyni wyjechał po wojnie do Warszawy i tam do chwili śmierci pozostawał w związku nieformalnym z inną kobietą z którą miał syna. Sąd nie dał wiary wyjaśnieniom wnioskodawczyni, że oddzielne zamieszkiwanie małżonków było spowodowane koniecznością utrzymania gospodars- twa rolnego po rodzicach oraz łatwiejszym dostępem Jana G. do lekarzy. Wyjaśnienia te pozostają bowiem w oczywistej sprzeczności z materiałem dowodowym sprawy. Mimo ustalenia, że między wnioskodawczynią a jej mężem nie było jakichkolwiek więzi, Sąd przyznał jej prawo do renty rodzinnej, gdyż przyjął, że przepis art. 24 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin (jednolity tekst: Dz. U. z 1983 r. Nr 13 poz. 68 ze zm.) nie zawiera żadnych ograniczeń wymienionych w art. 41 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.) dotyczących nabycia prawa do renty przez osoby nie pozostające w związku małżeńskim lub pozostające w nim tylko formalnie. Sąd Apelacyjny w Lublinie, do którego wniósł apelację organ rentowy, zmienił wyrok Sądu Wojewódzkiego i oddalił odwołanie Katarzyny G. od decyzji Zakładu Ubez- pieczeń Społecznych-Oddział w R.P. z dnia 9 czerwca 1994 r. W uzasadnieniu Sąd Apelacyjny podał, że przyznając wnioskodawczyni prawo do renty rodzinnej Sąd I instancji błędnie zinterpretował przepisy ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin. Powołany przez Sąd Wojewódzki przepis art 24 tej ustawy istotnie nie zawiera warunku pozostawania małżonków we wspólności małżeńskiej, wynikającego z przepisu art. 41 ust. 3 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin. Sąd Wojewódzki przeoczył jednak, że art. 64 ustawy o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych odsyła do art. 41 ustawy o z.e.p. Dlatego też uprawnienia wnioskodawczyni do renty rodzinnej powinny być ocenione z uwzględnieniem ograniczeń wynikających z art. 41 ust. 3 ustawy o z.e.p. Przepis ten przewiduje, że małżonka rozwiedziona lub wdowa, która w chwili śmierci męża nie pozostawała z nim we wspólności małżeńskiej, ma prawo do renty rodzinnej, jeżeli, oprócz spełnienia warunków określonych w ust. 1 i 2, miała w chwili śmierci męża prawo do alimentów z jego strony ustalone wyrokiem lub ugodą sądową. Wnioskodawczyni nie pozostawała z Janem G. w chwili jego śmierci we wspólności małżeńskiej, ani też nie miała ustalonego prawa do alimentów ze strony męża. W kasacji pełnomocnik wnioskodawczyni zarzucił Sądowi Apelacyjnemu naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię, w tym art. 24 i 64 ustawy z dnia 29 maja 1974 roku o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin, a także niewłaściwe zastosowanie art. 41 ust.1 pkt 3 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin. W uzasadnieniu kasacji pełnomocnik wnioskodawczyni odwołał się do przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego określających powstanie wspólności małżeńskiej oraz jej ustanie. Ponieważ tak pojęta wspólność małżeńska między wnioskodawczynią a Janem G. nie ustała ani też nie została zniesiona - w rozumieniu odpowiednich przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego - wnoszący kasację uważa za uzasadniony jej wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy rozważył co następuje: Kasacja nie ma uzasadnionych podstaw. Zarzut naruszenia przez Sąd Ape- lacyjny przepisów prawa materialnego - art. 24 i 64 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych i ich rodzin (jednolity tekst: Dz. U. z 1983 r. Nr 13 poz. 68 ze zm.) oraz art. 41 ust. 3 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.) jest bezpodstawny. Wnioskodawczyni przez kilkadziesiąt lat nie pozostawała we wspólności małż- eńskiej ze swoim mężem i nie łączyły ich żadne więzi. Poza sporem jest także, że Jan G. był inwalidą wojennym. Przepis art. 24 ustawy o zaopatrzeniu inwalidów wojennych, wśród warunków wymaganych do przyznania renty rodzinnej dla wdowy nie wymienia pozostawania we wspólności małżeńskiej w chwili śmierci inwalidy wojennego lub posiadania ustalonego prawa do alimentów. Do warunków tych, zawartych w art. 41 ust. 3 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników ich rodzin odsyła jednak art. 64 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym inwalidów wojennych i wojskowych. Dlatego też Sąd Apelacyjny w niczym nie naruszył tych przepisów prawa ma- terialnego przyjmując, w stanie faktycznym sprawy, że wnioskodawczyni nie spełniła warunków wymaganych do przyznania renty rodzinnej przez przepis art. 24 ustawy o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych w związku z art. 41 ust. 3 ustawy o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym, który ma zastosowanie w sprawie z mocy art. 64 ustawy o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych. Przepisy ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników, przepisy ustawy o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych, podobnie jak przepisy innych systemów ubezpieczenia społecznego, zawierają odrębne regulacje prawne w zakresie nabycia prawa do renty rodzinnej. Wspólność małżeńska o której mowa w art. 41 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników nie może być utożsamiana z małżeńską wspólnością majątkową, o której mowa w przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, na które to przepisy powołuje się kasacja. Wspólność małżeńska w rozumieniu przepisów ubezpieczenia społecznego, jak to wynika z literalnego brzmienia art. 41 ust. 3 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników oraz z wieloletniego orzecznictwa sądowego, nie ogranicza się do małżeńskiej wspólności majątkowej, lecz jest pojęciem szerszym. Ze względu na charakter świadczeń z ubezpieczenia społecznego, istnienie wspólności małżeńskiej uzasadniające przyznanie renty rodzinnej, przyjmuje się także wówczas, gdy między małżonkami w chwili śmierci męża istniała tylko więź duchowa, gdy utrzymywali kontakty, interesowali się swoim losem. Brak tej więzi, tak jak to ma miejsce w rozpatrywanej sprawie, może uzasadnić prawo do renty rodzinnej dla wdowy tylko wtedy, gdy miała ustalone prawo do ali- mentów ze strony męża. Skoro wnioskodawczyni prawa takiego nie miała a kilkudziesięcioletni brak wspólności małżeńskiej jest bezsporny to wyrok Sądu Apelacyjnego odpowiada przyto- czonych w nim przepisowi prawa materialnego. Kierując się powyższymi względami Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na mocy art. 393 12 KPC.