Wyrok II UK 151/08

Wyrok z dnia 27 stycznia 2009 r. II UK 151/08 Zakład Ubezpieczeń Społecznych zalicza wpłaty dokonywane przez pu- bliczny zakład opieki zdrowotnej z pożyczki uzyskanej od Skarbu Państwa wy- łącznie na zapłatę zaległych składek na ubezpieczenie emerytalne, składek na ubezpieczenie społeczne w części finansowanej przez ubezpieczonego oraz składek na ubezpieczenie zdrowotne, a nie na poczet odsetek od tych długów (art. 7 i 35 ust. 4 pkt 3 lit. b ustawy z dnia 15 kwietnia 2005 r. o pomocy publicz- nej i restrukturyzacji publicznych zakładów opieki zdrowotnej, Dz.U. Nr 78, poz. 684 ze zm.). Przewodniczący SSN Romualda Spyt, Sędziowie SN: Beata Gudowska (sprawozdawca), Józef Iwulski. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 stycznia 2009 r. sprawy z wniosku Samodzielnego Publicznego ZOZ w L.Ś. przeciwko Zakła- dowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w L. o składki na ubezpieczenie społeczne, na skutek skargi kasacyjnej wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego we Wro- cławiu z dnia 13 grudnia 2007 r. [...] u c h y l i ł zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Apelacyjnemu we Wrocławiu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasa- cyjnego. U z a s a d n i e n i e Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Jeleniej Górze uwzględnił odwołanie Samodzielnego Publicznego Zespołu Zakładów Opieki Zdro- wotnej w L.Ś. i wyrokiem z dnia 13 września 2006 r. zmienił decyzję Zakładu Ubez- pieczeń Społecznych-Oddziału w L. z dnia 7 lipca 2006 r. w przedmiocie zaliczenia na poczet odsetek i kosztów upomnienia części wpłaty zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Ustalił, że decyzją o wszczęciu postępowania restruktury- 2 zacyjnego (postanowienie nr 45 Wojewody D. z dnia 24 sierpnia 2005 r.) objęto zo- bowiązania publicznoprawne przewidziane w art. 7 ustawy z dnia 15 kwietnia 2005 r. o pomocy publicznej i restrukturyzacji publicznych zakładów opieki zdrowotnej (Dz.U. Nr 78, poz. 684 ze zm.), na których zaspokojenie Skarb Państwa udzielił Publiczne- mu Zespołowi Zakładów Opieki Zdrowotnej w L.Ś. pożyczki w kwocie 2.986.000 zł. Oparł orzeczenie na przepisach art. 35 ust. 4 pkt 3b w związku z art. 7 ust. 1 i art. 6 ust. 1 pkt 7 ustawy o pomocy publicznej i restrukturyzacji publicznych zakładów opieki zdrowotnej, z których - w ocenie tego Sądu - wynika wprost, że spłata należ- ności publicznoprawnych ze środków pochodzących z pożyczki następuje z wyłącze- niem odsetek, i stwierdził, że skoro źródłem kwot wpłaconych w dniach 21 listopada 2005 r. (148.070 zł) oraz 19 stycznia 2006 r. (746.500 zł) była pożyczka uzyskana w ramach postępowania restrukturyzacyjnego, wpłaty te należy zaliczyć wyłącznie na poczet należności głównej z tytułu składek na ubezpieczenie emerytalne. Wyrokiem z dnia 13 grudnia 2007 r. Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu uwzględnił apelację Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i zmienił zaskarżony wyrok, oddalając odwołanie. W ocenie tego Sądu, w sprawie znajdowały zastosowanie przepisy art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.) w związku z art. 55 § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja po- datkowa (jednolity tekst: Dz.U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.), z których wynika, że gdy wpłata nie pokrywa zaległości podatkowej wraz z odsetkami, wpłatę tę zalicza się proporcjonalnie na poczet kwot zaległości podatkowej i odsetek w stosunku, w jakim, w dniu wpłaty, pozostaje kwota zaległości podatkowej do kwoty odsetek za zwłokę. Podobną regulację zawiera § 21 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek, wypłaconych zasiłków z ubezpieczenia chorobowego i wypad- kowego, zasiłków rodzinnych, pielęgnacyjnych i wychowawczych oraz kolejności zaliczania wpłat składek na poszczególne fundusze (Dz.U. Nr 165, poz. 1197), sta- nowiąc, że wpłaty składek na ubezpieczenia społeczne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne, do- konane przez płatnika składek po terminie określonym w ustawie, powinny obejmo- wać również odsetki za zwłokę obliczone w wysokości i według zasad określonych przepisami Ordynacji podatkowej. 3 Sąd drugiej instancji wskazał na stanowisko Naczelnego Sądu Administracyj- nego zajęte w wyrokach z dnia 23 stycznia 1998 r. (III SA 179/97, ONSA 1998 nr 4 poz. 134) i z dnia 21 lutego 2001 r. (SA/Sz 1952/99, niepublikowany), w których wy- kluczono możliwość spłacenia należności głównej z pozostawieniem niespłaconych odsetek, i podzielając je, uznał za nietrafne przyjęcie przez Sąd pierwszej instancji charakteru art. 35 ust. 4 pkt 3 lit. b ustawy o pomocy publicznej i restrukturyzacji pu- blicznych zakładów opieki zdrowotnej jako wyjątku od wspomnianych przepisów. Stwierdził, że przepis ten jest skierowany jedynie do podmiotu podlegającego re- strukturyzacji i wiąże tylko ten podmiot, wskazując cel, na który może wykorzystać uzyskaną pożyczkę nie zakazuje natomiast zaliczania przez ZUS wpłat z tytułu zale- głych składek w całości na poczet należności głównej i odsetek. Sąd podkreślił jed- nocześnie, że ustawa o pomocy publicznej i restrukturyzacji publicznych zakładów opieki zdrowotnej przewidywała także inne - poza pożyczkami - źródła, z których można było zdobyć środki na pokrycie całej zaległości z odsetkami, tak by uzyskana pożyczka była przekazana wyłącznie na zaspokojenie należności głównej. Skarga kasacyjna Samodzielnego Publicznego Zespołu Zakładów Opieki Zdrowotnej w L.Ś. została oparta na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 35 ust. 4 pkt 3 lit. b ustawy o pomocy publicznej i restruktury- zacji publicznych zakładów opieki zdrowotnej, przez przyjęcie, że wyłącznym adre- satem tego przepisu jest restrukturyzowany podmiot oraz przez stwierdzenie, że nie jest to przepis szczególny w stosunku do art. 55 § 2 ustawy - Ordynacja podatkowa w związku z art. 23 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i do przepisu § 21 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 grudnia 1998 roku w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek, wypła- conych zasiłków z ubezpieczeń chorobowego i wypadkowego, zasiłków rodzinnych, pielęgnacyjnych i wychowawczych oraz kolejności zaliczania wpłat składek na po- szczególne fundusze, czym naruszony został przepis art. 18 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 15 kwietnia 2005 r. o pomocy publicznej i restrukturyzacji publicznych zakładów opieki zdrowotnej. Skarżący podniósł, że wykładnia art. 35 ust. 4 pkt 3 lit. b ustawy o pomocy pu- blicznej i restrukturyzacji publicznych zakładów opieki zdrowotnej w powiązaniu z art. 18 ust. 2 pkt 2 tej ustawy budzi wątpliwości co do stosunku tych przepisów do przepi- sów dotyczących poboru należności z tytułu składek ubezpieczeniowych. Przede wszystkim zaś wymaga wyjaśnienia, czy przepisy ustawy o pomocy publicznej i re- 4 strukturyzacji publicznych zakładów opieki dotyczące przeznaczenia pożyczki uzy- skanej od Skarbu Państwa są tylko instrukcją wskazującą restrukturyzowanemu pu- blicznemu zakładowi opieki zdrowotnej cel udzielenia pożyczki i nie zawierają dyspo- zycji dla Zakładu Ubezpieczeń Społecznych co do sposobu zarachowania wpłaco- nych sum, czy też art. 35 ust. 4 pkt 3 lit. b ustawy jest przepisem szczególnym, wyłą- czającym wobec spłat z pożyczki restrukturyzacyjnej stosowanie art. 55 § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku - Ordynacja podatkowa w związku z art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych do przepisu § 21 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek, wypłaconych zasiłków z ubezpieczeń chorobowego i wypadkowego, zasiłków rodzinnych, pielęgnacyjnych i wychowawczych oraz kolejności zaliczania wpłat na poszczególne fundusze. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w L. wniósł o jej oddalenie, utrzymując, że wpłaty z tytułu zaległych składek powinny pokryć proporcjonalnie należność główną i odsetki. Stanowi o tym decyzja Wojewody D. z dnia 16 sierpnia 2006 r. [...] o warunkach restrukturyzacji, którą skarżący został zobowiązany do spłaty na rzecz organu ubezpieczeń społecznych w terminie 24 mie- sięcy od dnia wydania decyzji, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społecz- ne za okres od stycznia 1999 r. do listopada 2004 r. w kwocie głównej 6.130.609,42 zł wraz z odsetkami za zwłokę liczonymi do dni zapłaty włącznie i kosztami upomnie- nia w kwocie 63,40 zł. oraz należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za ten sam okres w kwocie głównej 1.703.949,94 zł wraz z odsetkami za zwłokę li- czonymi do zapłaty włącznie i kosztami upomnienia w kwocie 17,20 zł. Organ ubez- pieczeń społecznych decyzji tej nie naruszył, lecz zgodnie z art. 23 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, art. 55 ustawy - Ordynacja podatkowa, a także § 21 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 grudnia 1998 r., dokonał rozliczenia dokonanych wpłat proporcjonalnie na pokrycie kwoty zaległych składek oraz kwoty odsetek za zwłokę, w stosunku, w jakim w dniu wpłaty pozostaje kwota zaległości z tytułu składek do kwoty odsetek za zwłokę. Sąd Najwyższy zważył co następuje: Ustawa z dnia 15 kwietnia 2005 r. została uchwalona w celu udzielenia wspar- cia finansowego publicznym zakładom opieki zdrowotnej przez pomoc publiczną i 5 restrukturyzację finansową (por. tytuł i art. 1 ustawy z dnia 15 kwietnia 2005 r. o po- mocy publicznej i restrukturyzacji publicznych zakładów opieki zdrowotnej, Dz.U. Nr 78, poz. 684 ze zm.). Określono w niej zasady restrukturyzacji finansowej, która - w zakresie zobowiązań publicznoprawnych, według art. 5 - polega na umorzeniu pew- nych zobowiązań oraz na rozłożeniu na raty spłaty zobowiązań z tytułu składek wy- mienionych w art. 7. Na podstawie art. 6, między innymi zobowiązania publiczno- prawne zakładu wraz z odsetkami z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w części finansowanej przez płatnika oraz na Fundusz Pracy, z wyjątkiem składek na ubezpieczenie emerytalne, podlegają umorzeniu, a na podstawie art. 7 zobowiązania zakładu opieki zdrowotnej z tytułu składek na ubezpieczenie emerytalne, składek na ubezpieczenia społeczne w części finansowanej przez ubezpieczonego oraz składek na ubezpieczenie zdrowotne wraz z odsetkami za zwłokę rozkłada się na raty podle- gające spłacie w ratach, w okresie do 24 miesięcy od dnia wydania przez organ re- strukturyzacyjny decyzji o warunkach restrukturyzacji. Zgodnie z art. 34 ust. 1 ustawy o pomocy publicznej i restrukturyzacji publicz- nych zakładów opieki zdrowotnej, w celu uzyskania środków finansowych na re- strukturyzację finansową zakład może emitować obligacje, zaciągać kredyty banko- we, występować do jednostki samorządu terytorialnego o udzielenie poręczenia spłaty należności głównej od wyemitowanych przez ten zakład obligacji, występować do B.G.K. o udzielenie poręczenia zapłaty odsetek od obligacji ze środków Krajowe- go Funduszu Poręczeń Kredytowych lub zaciągnąć pożyczkę, o której mowa wart. 35 i 35a. Pożyczka taka jest udzielana przez Skarb Państwa na wniosek zakładu, złożo- ny w terminie do miesiąca od dnia wydania postanowienia o wszczęciu postępowa- nia restrukturyzacyjnego, wyłącznie na zaspokojenie - w pierwszej kolejności - na- leżności głównych z tytułu roszczeń pracowników wynikających z art. 4a ustawy z dnia 16 grudnia 1994 r. o negocjacyjnym systemie kształtowania przyrostu przecięt- nych wynagrodzeń u przedsiębiorców oraz o zmianie niektórych ustaw, spłatę należ- ności z tytułu zobowiązań publicznoprawnych, o których mowa w art. 7, z wyłącze- niem odsetek za zwłokę oraz kwot, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 7, spłatę na- leżności z tytułu zobowiązań cywilnoprawnych objętych ugodą restrukturyzacyjną w zakresie określonym w art. 13 ust. 1 pkt 2 i 3, z wyłączeniem odsetek za zwłokę oraz kwot, o których mowa wart. 6 ust. 1 pkt 7 i na ostatku pokrycie kosztów opłaty prowi- zyjnej za czynności podejmowane przez B.G.K. (art. 35 ust. 4 ustawy). 6 W tym stanie rzeczy Sąd drugiej instancji, podzielając argumenty Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, nietrafnie uznał, że zbiór zobowiązań podlegających re- strukturyzacji pokrywa się ze zbiorem zobowiązań podlegających spłacie z pożyczki udzielonej przez Skarb Państwa w celu ich pokrycia. Zakresy tych zbiorów nie po- krywają się, a tylko krzyżują tam, gdy chodzi o składki na ubezpieczenie emerytalne, na ubezpieczenia społeczne w części finansowanej przez ubezpieczonego oraz na ubezpieczenie zdrowotne, a wykluczają, gdy chodzi o spłatę odsetek. Potwierdza to art. 18 ust. 2 pkt 2 ustawy o pomocy publicznej i restrukturyzacji stanowiący, że do restrukturyzacji finansowej zobowiązań publicznoprawnych stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące wymiaru i poboru należności wymienionych w art. 6 ust. 1 pkt 2-7 i art. 7, chyba że ustawa stanowi inaczej. Właśnie w art. 35 ust. 4 pkt 3 lit. b, będą- cym przepisem szczególnym, ustawa stanowi inaczej. Sąd pierwszej instancji ocenił to prawidłowo. Swoje stanowisko wsparł dodat- kowo argumentem aksjologicznym. wskazując, że przeznaczanie pożyczki na spłatę odsetek nie prowadzi do skutecznego zmniejszenia restrukturyzowanego zadłużenia, lecz do narastania długu; celowi ustawodawcy - zahamowania lawinowo rosnących zadłużeń publicznych zakładów opieki zdrowotnej sprzeciwia się zaliczanie wpłat pochodzących z pożyczki udzielanej przez Skarb Państwa również na odsetki za zwłokę; taki sposób spłaty długów, tylko wobec częściowego zmniejszenia się należ- ności głównej, powodowałby dalszy ich wzrost. Intencja ustawodawcy jest oczywista, gdy porówna się z art. 35 ust. 4 pkt 3 lit. a i 3c, zawierające postanowienia analogiczne do pkt 3b. Punkt 3a tego przepisu sta- nowi, że pożyczka jest udzielana wyłącznie na zaspokojenie należności głównych z tytułu roszczeń pracowników wynikających z ustawy z dnia 16 grudnia 1994 r. o ne- gocjacyjnym systemie kształtowania przyrostu przeciętnych wynagrodzeń u przed- siębiorców oraz o zmianie niektórych ustaw; podobnie pkt 3c przewiduje, że z po- życzki Skarbu Państwa mogą być spłacane należności z tytułu zobowiązań cywilno- prawnych objętych ugodą restrukturyzacyjną w zakresie określonym w art. 13 ust. 1 pkt 2 i 3, z wyłączeniem odsetek za zwłokę oraz kwot, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 7. Wnioski wynikające z tego porównania potwierdza zestawienie art. 35 ust. 4 pkt 3b z art. 35b ust. 5 pkt 2 ustawy, wyraźnie zezwalającym na spłatę ze środków uzyskanych w wyniku zwiększenia kwoty pożyczki w trybie art. 35b ustawy należno- ści głównych i odsetek za zwłokę z tytułu zobowiązań publicznoprawnych, o których mowa w art. 7, z wyłączeniem innych niż odsetki za zwłokę kwot, przewidzianych w 7 art. 6 ust. 1 pkt 7. Przepis ten w zakresie, w którym stanowi o możliwości spłacania z dodatkowej pożyczki również odsetek za zwłokę, byłby zbędny w razie przyznania racji stanowisku Sądu Apelacyjnego. Istotna jest również treść art. 35 ust. 15, prze- widującego, że wykorzystanie środków z pożyczki w sposób niezgodny z ust. 4 pkt 3 lub art. 35b ust. 5 może skutkować postawieniem pożyczki w stan natychmiastowej wymagalności. W stanie faktycznym sprawy nie ulega wątpliwości, że Publiczny Zespół Za- kładów Opieki Zdrowotnej w L.Ś. zobowiązany jest do spłacenia Zakładowi Ubezpie- czeń Społecznych w ratach w okresie 24 miesięcy od wydania przez organ restruktu- ryzacyjny decyzji o warunkach restrukturyzacji zobowiązań całości zaległości wraz z należnymi od nich odsetkami. Wynika to z art. 7 ustawy o pomocy publicznej i re- strukturyzacji publicznych zakładów opieki zdrowotnej i z decyzji Wojewody D. z dnia 16 sierpnia 2006 roku o warunkach restrukturyzacji. Sąd Apelacyjny trafnie więc za- uważył, że wnioskodawca nie może uchylić się od spłacenia odsetek, lecz nie do- strzegł, że wnioskodawca nie może uczynić tego ze środków pochodzących z po- życzki udzielonej w trybie określonym w art. 35 ustawy, oraz, że termin do uregulo- wania tych należności upływał dopiero dnia 16 sierpnia 2008 r. Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji (art. 39815 § 1 k.p.c.). ========================================