Wyrok II PK 167/07

Wyrok z dnia 11 lutego 2008 r. II PK 167/07 Przepis § 12 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 26 wrze- śnia 2001 r. w sprawie warunków wynagradzania za pracę i przyznawania in- nych świadczeń związanych z pracą dla pracowników zatrudnionych w pań- stwowej uczelni zawodowej (Dz.U. Nr 107, poz. 1183 ze zm.) nie przewiduje do- datkowego wynagrodzenia za wykonywanie przez nauczycieli akademickich obowiązków organizacyjnych wynikających z uczestnictwa w statutowym orga- nie uczelni, jakim jest komisja przetargowa. Podstawę do żądania dodatkowego wynagrodzenia mogłoby jedynie stanowić przekroczenie obowiązujących norm czasu pracy. Przewodniczący SSN Romualda Spyt (sprawozdawca), Sędziowie SN: Roman Kuczyński, Małgorzata Wrębiakowska-Marzec. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 lutego 2008 r. sprawy z powództwa Stanisława P. przeciwko Uniwersytetowi Przyrodnicze- mu w W. o wynagrodzenie, na skutek skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu z dnia 12 grud- nia 2006 r. [...] I. o d d a l i ł skargę kasacyjną, II. zasądził od powoda na rzecz pozwanego kwotę 900 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym. U z a s a d n i e n i e Sąd Rejonowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych dla Wrocławia Śród- mieścia we Wrocławiu wyrokiem z dnia 5 lipca 2006 r. oddalił powództwo Stanisława P. przeciwko Uniwersytetowi Przyrodniczemu w W. o zapłatę i zasądził od niego na rzecz pozwanego zwrot kosztów procesu. W uzasadnieniu wyroku Sąd ustalił, że powód jest pracownikiem naukowo - dydaktycznym pozwanej uczelni, ostatnio za- 2 trudnionym na stanowisku profesora zwyczajnego. W okresie od września 2002 r. do lipca 2005 r. powód brał udział w pracach komisji przetargowej do spraw zakupu aparatury, maszyn i urządzeń, działającej u pozwanego - jako jej przewodniczący, powołany do jej składu przez rektora pozwanej uczelni. Sąd stwierdził, że roszczenie powoda domagającego się wynagrodzenia z tego tytułu nie ma uzasadnionej pod- stawy prawnej i faktycznej. Zgodnie z przepisem art. 99 ust. 1 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym (Dz.U. Nr 65, poz. 385 ze zm., obowiązu- jącej w spornym okresie - zwanej dalej ustawą), pracownicy naukowo-dydaktyczni są obowiązani: prowadzić badania naukowe, rozwijać twórczość naukową albo arty- styczną oraz podnosić swoje kwalifikacje, kształcić studentów oraz innych uczestni- ków studiów i kursów prowadzonych przez uczelnię oraz uczestniczyć w pracach organizacyjnych uczelni. Do obowiązków pracowników naukowo-dydaktycznych i naukowych zatrudnionych na stanowisku profesora zwyczajnego lub profesora nad- zwyczajnego należy również kształcenie młodej kadry naukowej (art. 99 ust. 3 ustawy). Sąd uznał, że udział w pracach komisji przetargowej stanowi uczestnictwo w pracach organizacyjnych uczelni. Przepis art. 99 ust. 1 pkt 3 nie precyzuje wpraw- dzie, w jakich pracach organizacyjnych obowiązany jest uczestniczyć pracownik na- ukowo- dydaktyczny, lecz jego konkretyzacja następuje w postanowieniach statutu uczelni, który zgodnie z przepisem art. 9 ustawy określa szczegółowy ustrój uczelni oraz inne sprawy dotyczące jej funkcjonowania. W myśl § 21 statutu pozwanej rektor może powoływać komisje pełniące funkcje organów doradczych, przy czym umoco- wany jest do wskazania ich nazwy oraz składu i trybu działania. Zdaniem Sądu Rejo- nowego komisja przetargowa do spraw zakupu aparatury, maszyn i urządzeń jest komisją wskazaną w § 21 statutu. Nadto zarządzeniem [...] wprowadzono u pozwa- nego regulamin określający zasady i warunki dotyczące udzielania zamówień pu- blicznych. Obowiązki wynikające z powyższego regulaminu nałożone zostały zarzą- dzeniem rektora na samodzielnych pracowników naukowo - dydaktycznych. Z tych względów Sąd Rejonowy uznał, że obowiązki przewodniczącego komisji przetargo- wej nie wykraczały poza ramy wyznaczone treścią art. 99 ust. 1 pkt 3 ustawy, a za- tem nie ma podstaw do zapłaty dodatkowego wynagrodzenia za ich wykonywanie. Przemawia również za tym § 12 obowiązującego w spornym okresie rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 26 września 2001 r. w sprawie warunków wyna- gradzania za pracę i przyznawania innych świadczeń związanych z pracą dla pra- cowników zatrudnionych w państwowej uczelni zawodowej (Dz.U. Nr 107, poz. 1183 3 ze zm.), wymieniający enumeratywnie prace, za które przysługuje nauczycielowi akademickiemu dodatkowe wynagrodzenie, wśród których nie znalazły się prace związane z udziałem w komisji przetargowej. Sąd podkreślił, że powód z tytułu pracy w komisji przetargowej otrzymał nagrodę w wysokości 3.500 zł. Sąd wskazał też, iż uczestnictwo powoda w komisji przetargowej w spornym okresie dotyczyło 97 prze- targów i czas pracy temu poświęcony wynosił szacunkowo 87,5 godzin. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu wyro- kiem z dnia 12 grudnia 2006 r. oddalił apelację powoda od powyższego wyroku i za- sądził od niego na rzecz pozwanego zwrot kosztów procesu w postępowaniu apela- cyjnym. W pisemnych motywach rozstrzygnięcia Sąd Okręgowy - nie uwzględniając zarzutu naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. - podzielił ustalenia Sądu Okręgowego w zakresie czasu pracy poświęconego przez powoda na udział w pracach komisji przetargowej. Sąd Okręgowy stwierdził, że dokonane ustalenia faktyczne prowadzą do wniosku, że wykonywanie obowiązków przewodniczącego komisji przetargowej nie spowodowało przekroczenia obowiązującego na podstawie art. 102 ust. 1 ustawy pensum nauczyciela akademickiego, ani także norm czasu pracy wskazanych w przepisach Kodeksu pracy. Za nieuzasadniony uznał także zarzut naruszenia art. 99 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym oraz § 12 roz- porządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 26 września 2001 r. w sprawie wa- runków wynagradzania za pracę i przyznawania innych świadczeń związanych z pracą dla pracowników zatrudnionych w państwowej uczelni zawodowej. W tym za- kresie podzielił ocenę prawną przedstawioną przez Sąd Rejonowy, podkreślając, że gdyby ustawodawca ograniczył obowiązek uczestnictwa w pracach organizacyjnych uczelni tylko do tych prac, które są związane z wykonywaniem prac badawczych i dydaktycznych, wyraziłby to wprost w przepisie. Stwierdził, że prace komisji związa- ne z udzielaniem zamówień publicznych są ściśle związane z zarządzaniem uczelnią i stanowią realizację obowiązku wynikającego z art. 6 ustawy. Wywiódł, że prace or- ganizacyjne nie mają bytu samodzielnego i w myśl art. 102 ust. 1 ustawy stanowią integralną część działalności dydaktycznej. Podkreślił także, iż powód pracując w komisji przetargowej korzystał z wiedzy specjalistów zatrudnionych u pozwanego, tj. pracowników Działu Aparatury i Pomocy Dydaktycznych oraz radców prawnych. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł powód, zarzucając naru- szenie prawa materialnego - art. 99 ust. 1 pkt 3 i art. 6 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym, poprzez przyjęcie przez Sądy obu instancji, że wy- 4 konywanie przez powoda pracy przewodniczącego komisji przetargowej do spraw zakupu aparatury, maszyn i urządzeń stanowi realizację obowiązku uczestniczenia w pracach organizacyjnych uczelni oraz realizację zasady uczestniczenia społeczności akademickiej w zarządzaniu uczelnią poprzez udział w organach kolegialnych i jed- noosobowych i nie podlega dodatkowemu wynagrodzeniu. Wskazując na powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i zmianę poprzedzającego go wy- roku Sądu Rejonowego i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez zasądzenia na rzecz powoda kwoty dochodzonej pozwem oraz kosztów postępowania za wszystkie instancje, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Są- dowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postę- powania. Uzasadniając wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powód wskazał, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne polegające na określe- niu granic świadczenia czynności organizacyjnych na rzecz uczelni, wyznaczonych pracowniczym obowiązkiem uczestniczenia nauczyciela akademickiego w pracach organizacyjnych uczelni, a w konsekwencji wyznaczenia granic uprawnień kierowni- czych pracodawcy oraz podporządkowania i odpowiedzialności nauczyciela akade- mickiego w związku z niewykonaniem lub nienależytym wykonaniem takich czynno- ści, a także ustalenia uprawnień płacowych nauczyciela akademickiego w przypadku poszerzenia przez pracodawcę umówionego rodzaju pracy. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że obowiązek wynikający z art. 99 ust. 1 pkt 3 ustawy, tj. obowiązek uczestniczenia w pracach organizacyjnych uczelni, wiąże nauczyciela akademickiego tylko w takim zakresie, w jakim służy realizacji powinno- ści naukowych i dydaktycznych. Powierzenie mu zatem obowiązków leżących poza tak określonym zakresem powinno być zrekompensowane dodatkowym wynagro- dzeniem. Przeciwne stanowisko (zaprezentowane przez Sąd Okręgowy) prowadziło- by do przyjęcia tezy, że w ramach obowiązków uczestniczenia w pracach organiza- cyjnych można obciążyć nauczyciela akademickiego również nadzorem nad pracami służb technicznych, czy porządkowych uczelni. Zdaniem skarżącego przepisy ogólne ustawy o szkolnictwie wyższym, dotyczące zadań uczelni, wskazane w art. 3 ust. 1 i 2, stanowiące, że uczelnie są częścią systemu nauki polskiej i systemu edukacji na- rodowej, a ich podstawowymi zadaniami są kształcenie studentów i prowadzenie ba- dań naukowych, stanowią wskazówkę interpretacyjną dla pozostałych unormowań zawartych w ustawie. Z tego względu pojęcia niezdefiniowane, w tym pojęcie „obo- 5 wiązku uczestniczenia w pracach organizacyjnych,” należy interpretować poprzez pryzmat funkcjonalnej zależności i związania z podstawowymi celami uczelni. Zatem obowiązki organizacyjne wiążą pracownika o tyle, o ile związane są z bezpośrednią realizacją tych celów, a w przypadku nauczyciela akademickiego (pracownika nau- kowo - dydaktycznego) - o ile związane są z działalnością naukowo - dydaktyczną. Dla zilustrowania poprawności powyższego rozumowania skarżący przywołał art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 25 lipca 1985 r. o jednostkach badawczo - rozwojowych (Dz.U. Nr 36, poz.170 ze zm.) i stwierdził, że obliguje on pracowników naukowych do udziału w pracach organizacyjnych jednostki badawczo - rozwojowej związanych z pracami naukowymi oraz działalnością dydaktyczną lub artystyczną. Skarżący wy- wiódł także, że zgodnie z art. 20 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r. - Prawo zamówień publicznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2007 r. Nr 223, poz. 1655) komisja przetargowa jest zespołem pomocniczym kierownika zamawiającego powoływanym do oceny spełniania przez wykonawców warunków udziału w postępowaniu o udzie- lenie zamówienia oraz do badania i oceny ofert oraz do wykonywania innych czynno- ści powierzonych wedle jego uznania. Udział w takiej komisji wymaga wiedzy specja- listycznej, która nie mieści się w kanonie wymagań dotyczących obowiązków badaw- czych, dydaktycznych i wychowawczych pracownika naukowo dydaktycznego. Dla- tego też powierzenie nauczycielowi akademickiemu obowiązków wykraczających poza ramy jego obowiązków organizacyjnych powinno być dodatkowo wynagra- dzane. Powód nie zgodził się także z twierdzeniem Sądu Okręgowego, że udział w komisji przetargowej stanowi realizację zarządzania uczelnią, o której mowa w art. 6 ustawy, bowiem zgodnie z jego ust. 2 społeczność akademicka uczestniczy w zarzą- dzaniu uczelnią przez wybieralne organy kolegialne i jednoosobowe, a zatem odnosi się on do funkcjonowania organów uczelni (senatu, rady wydziału, rektora, dziekana, kolegium elektorów). Pozwany w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie i zasądze- nie kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu swojego sta- nowiska podzielił ocenę prawną dokonaną przez Sąd Okręgowy. Wywiódł także, iż w pozwanej uczelni działa około 40 stałych komisji, którym zwyczajowo przewodniczy osoba posiadająca tytuł profesora lub zatrudniona na stanowisku profesora. Praca w komisji przetargowej wymagała znajomości przepisów ustawy o zamówieniach pu- blicznych, natomiast nie była wymagana specjalistyczna wiedza prawnicza, tech- niczna, finansowa, ekonomiczna, bowiem przewodniczący mógł korzystać w tym 6 zakresie z wiedzy specjalistów zatrudnionych u pozwanego. Ostatecznie zaś wybór wykonawcy zatwierdza rektor (w przypadku pozwanego, zgodnie z podziałem kom- petencji, prorektor do spraw nauki). Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności nie sposób się zgodzić z koncepcją skarżącego odnośnie wąskiego pojmowania obo- wiązków organizacyjnych ciążących na pracowniku naukowo - dydaktycznym z mocy art. 99 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym. Skar- żący w swoich wywodach ogranicza te obowiązki wyłącznie do czynności związa- nych ściśle z organizacją nauczania, kształcenia kadr, prowadzenia prac badaw- czych, czy organizacją działalności wychowawczej, powołując się na względy aksjo- logiczne. W istocie podstawowym celem uczelni jest - zgodnie z przepisem art. 3 ust. 1 i 2 ustawy - praca dydaktyczna, badawczo - naukowa i wychowawcza. Cele te po- stawione zostały całej jednostce organizacyjnej, jaką jest uczelnia. Realizuje ona nałożone na nią zadania za pomocą całej struktury organizacyjnej, wynikającej z przepisów ustawy oraz statutu, i stanowiącej ustrój uczelni. Wszystkie zatem podej- mowane przez te ustrojowe struktury działania zmierzają - pośrednio i bezpośrednio - do jednego, wspólnego celu wynikającego z przepisów ustawy, chociaż nie muszą stanowić pracy stricte naukowej - badawczej, dydaktycznej i wychowawczej. Wbrew zatem wywodom skargi funkcjonalna wykładnia przepisu art. 99 ust.1 pkt 3 ustawy prowadzi do wniosku, że obowiązkowe uczestnictwo nauczyciela akademickiego w pracach organizacyjnych uczelni nie ogranicza się wyłącznie do prac bezpośrednio związanych z organizacją pracy naukowo - badawczej, dydaktycznej i wychowaw- czej. Również wykładnia gramatyczna tego przepisu prowadzi do tego samego wnio- sku. Użyto w nim sformułowania „prace organizacyjne uczelni”, a zatem odwołano się do prac organizujących uczelnię jako strukturalną całość - a więc wszystkich prac związanych z funkcjonowaniem uczelni. Odwołanie się skarżącego do innego aktu prawnego z dziedziny nauki na poparcie swojej argumentacji nie jest przekonujące. Wskazane w art. 38 ust. 1 ustawy z dnia 25 lipca 1985 r. o jednostkach badawczo - rozwojowych (skarżący błędnie powołał art. 36 ust. 1 tej ustawy) obowiązki pracow- nika naukowego nie stanową listy zamkniętej skoro ustawodawca wymieniając je posłużył się zwrotem „w szczególności”, formułując jednocześnie generalną zasadę, 7 że do obowiązków pracownika naukowego należy realizacja zadań statutowych jed- nostki badawczo-rozwojowej. Nie może budzić wątpliwości twierdzenie, że ustawowe struktury organizacyj- ne (wybieralne organy) uczelni (senat, rady wydziałów, rektor, dziekan) tworzą nie tylko jej ustrój, ale także zarządzają jej bieżącą działalnością. Za ich pośrednictwem w zarządzaniu tym uczestniczy społeczność akademicka (art. 6 ustawy). Ustrój ten tworzą także organy statutowe, zgodnie bowiem z treścią art. 9 ustawy szczegółowy ustrój uczelni oraz inne sprawy dotyczące jej funkcjonowania, nieuregulowane w ustawie, określa statut, uchwalany w myśl art. 11 ustawy przez senat. Organy te zaj- mują się bieżącą organizacją działalności uczelni w zakresach wynikających ze sta- tutowo przyznanych kompetencji. Udział w tych organach stanowi zatem uczestnic- two w pracach organizacyjnych uczelni. W wywodach skargi pominięto całkowitym milczeniem argumentację zawartą w zaskarżonym wyroku, odwołującą się do § 21 statutu pozwanej uczelni. Wynika z niej, że na podstawie tego przepisu rektor może powołać komisje pełniące funkcje organów doradczych, przy czym umocowany jest do wskazania ich nazwy oraz składu i trybu działania. Zasadnie Sądy obu instancji upatrywały podstawy prawnej działania komisji przetargowej właśnie w tym przepisie. Zgodnie z obowiązującym w spornym okresie art. 20a ust. 3 ustawy 10 czerwca 1994 r. o zamówieniach publicz- nych (jednolity tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 72, poz. 664 ze zm.) członkowie komisji przetargowej przygotowują i przeprowadzają postępowanie o udzielenie zamówienia publicznego, w szczególności dokonują oceny, czy dostawcy lub wykonawcy speł- niają wymagane warunki, oceniają oferty oraz proponują wybór oferty najkorzystniej- szej, a wyboru oferty najkorzystniejszej dokonuje kierownik jednostki lub osoba upo- ważniona, zatwierdzając propozycję komisji przetargowej. Podobnie kwestię tę (od 3 lutego 2004 r ) reguluje ustawa z dnia 29 stycznia 2004 r. - Prawo zamówień publicz- nych (jednolity tekst: Dz.U. z 2007 r. Nr 223, poz. 1655). Mianowicie, komisja prze- targowa jest zespołem pomocniczym kierownika zamawiającego powoływanym do oceny spełniania przez wykonawców warunków udziału w postępowaniu o udzielenie zamówienia oraz do badania i oceny ofert (art. 20 ust. 1). W szczególności przedsta- wia kierownikowi zamawiającego propozycje wykluczenia wykonawcy, odrzucenia oferty oraz wyboru najkorzystniejszej oferty, a także występuje z wnioskiem o unie- ważnienie postępowania o udzielenie zamówienia (art. 20 ust. 3). Objęte tymi przepi- sami czynności mają jak najbardziej charakter czynności doradczych, a ostateczna 8 decyzja należy do kierownika zamawiającego (uprzednio kierownika jednostki), któ- rym w przypadku uczelni jest rektor (bądź prorektor, zgodnie z podziałem kompeten- cji). Wbrew wywodom skargi praca przewodniczącego komisji przetargowej nie wymagała od powoda specjalistycznej wiedzy prawniczej, technicznej, ekonomicznej, skoro, jak ustalił to Sąd, mógł on korzystać w tym zakresie z wiedzy specjalistów za- trudnionych u pozwanego - radców prawnych i pracowników Działu Aparatury i Po- mocy Dydaktycznych. Niezależnie od tego przepisy ustawy - Prawo zamówień pu- blicznych (art. 21 ust. 4) oraz przepisy poprzednio obowiązującej ustawy o zamówie- niach publicznych (art. 20a ust. 2) umożliwiały korzystanie z pomocy biegłych przy czynnościach związanych z przygotowaniem i przeprowadzeniem postępowania o udzielenie zamówienia. Stąd też odpowiedzialność przewodniczącego komisji prze- targowej może być rozpatrywana jedynie w kontekście dochowania procedur wyni- kających z przepisów ustawy, z którymi obowiązany jest się zapoznać. Nie jest więc tak, jak wywodzi skarżący, że praca w komisji przetargowej nałożyła na niego obo- wiązki przekraczające jego kompetencje i wykraczające poza wymagania wobec na- uczyciela akademickiego, obciążając go jednocześnie odpowiedzialnością za ewen- tualne wadliwe wykonanie obowiązków, do których nie ma przygotowania. Przepis § 12 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 26 września 2001 r. w sprawie warunków wynagradzania za pracę i przyznawania innych świad- czeń związanych z pracą dla pracowników zatrudnionych w państwowej uczelni za- wodowej nie przewiduje dodatkowego wynagrodzenia za wykonywanie przez nau- czycieli akademickich obowiązków organizacyjnych wynikających z uczestnictwa w statutowym organie uczelni, jakim jest komisja przetargowa. Podstawę do żądania dodatkowego wynagrodzenia mogłoby jedynie stanowić przekroczenie obowiązują- cych norm czasy pracy, określonych w Kodeksie pracy, w związku z powierzeniem dodatkowych obowiązków, co - jak wynika z ustaleń Sądu - nie miało miejsca w niniejszej sprawie. Mając na uwadze powyższe Sąd Najwyższy na mocy art. 39816 k.p.c. orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania rozstrzygnięto na podstawie art. 98 k.p.c. w z związku z art. 391 § 1 k.p.c. w związku z art. 39821 k.p.c. oraz na podstawie § 12 ust. 4 pkt 2 w związku z § 11 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedli- wości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych 9 oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu ( Dz.U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.). ========================================-