Postanowienie II CSK 222/15

Sygn. akt II CSK 222/15 POSTANOWIENIE Dnia 22 kwietnia 2016 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Katarzyna Tyczka-Rote (przewodniczący) SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca) SSA Janusz Kaspryszyn w sprawie z wniosku nabywców licytacyjnych: A. W. i G. M. przy uczestnictwie dłużnika J. D. o wpis prawa własności, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 22 kwietnia 2016 r., skargi kasacyjnej uczestnika postępowania od postanowienia Sądu Okręgowego w K. z dnia 17 października 2014 r., oddala skargę kasacyjną. 2 UZASADNIENIE Sąd Rejonowy postanowieniem z dnia 31 października 202 r. dokonał w dziale II księgi wieczystej KW […] następującego wpisu: wykreślił D. D. (dłużnika) jako dotychczasowego właściciela nieruchomości gruntowej i wpisał A. W. i G. M. jako nowych współwłaścicieli tej nieruchomości na zasadach współwłasności łącznej wspólników spółki cywilnej (art. 860 k.c.). Wpis ten dotyczył nieruchomości o obszarze 11,0552 ha. Podstawę wpisu stanowiły postanowienia o udzieleniu przybicia nieruchomości z dnia 19 grudnia 2007 r. i o przysądzeniu własności nieruchomości z dnia 29 listopada 2011 r. Tego samego dnia (kilkadziesiąt minut później) Sąd Rejonowy dokonał drugiego wpisu do księgi wieczystej Kw […] , zastępując pierwotnie oznaczony obszar nieruchomości podaniem jej nowej powierzchni o - 10.6056 ha. Wpisu tego dokonano na podstawie odpowiedniego wyciągu z rejestru gruntów (k. 1115 akt sprawy, t. VI). J. D. (dłużnik) złożył apelację od wpisu z dnia 31 października 2012 r., a Sąd Okręgowy ją oddalił jako nieuzasadnioną. Sąd Okręgowy badał dokumenty będące przedmiotem pierwszego wpisu, tj. własności nowych właścicieli gruntu. Dostrzegł brak zgodności dokumentów będących podstawą wpisu, bowiem we wniosku o wpis i w orzeczeniu z dnia 29 listopada 2011 r. podano obszar nieruchomości - 10,6056 ha, a w dziale II księgi wieczystej powierzchnię tej nieruchomości określono jako 11.0552 ha. Zdaniem Sądu, taka niezgodność powierzchni powinna powodować oddalenie wniosku o wpis, a mimo to Sąd Rejonowy dokonał wspomnianego wpisu dotyczącego zmiany właściciela nieruchomości. Skoro w księdze wieczystej dokonano tego samego dnia wpisu korygującego powierzchnię nieruchomości (w dziale I - O na 10,6056 ha), to nastąpiła konwalidacja pierwotnie wadliwego wpisu i ostatecznie kwestionowany wpis okazał się prawidłowy. Wpis bowiem został dokonany zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym nieruchomości, a uchylenie tego wpisu i oddalenie wniosku nowych właścicieli nieruchomości byłoby sprzeczne z celem prowadzenia ksiąg wieczystych. Nabywcy licytacyjni 3 nieruchomości przy ponownym złożeniu wniosku o wpis prawa własności (po jego uchyleniu) ponownie wpisani zostaliby jako współwłaściciele nieruchomości. W skardze kasacyjnej dłużnika podnoszono zarzuty naruszenia art. 6266 § 1 k.p.c. w zw. z art. 6288 § 1 k.p.c. i art. 6269 k.p.c. Skarżący wnosił o uchylenie zaskarżonego postanowienia. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Sąd wieczystoksięgowy rozpoznający wniosek o wpis bada jedynie treść i formę wniosku, dołączonych dokumentów oraz treść księgi wieczystej, w której wpis ma nastąpić (art. 6268 § 2 k.p.c.). Przepis ten wyznacza zakres kognicji Sądu w postępowaniu wieczystoksięgowym. W orzecznictwie Sądu Najwyższego ukształtowała się zasada, że przy rozpoznaniu wniosku o wpis w księdze wieczystej decydujące znaczenie ma zawsze stan rzeczy istniejący w chwili złożenia wniosku i kolejność wpływu wniosku (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 16 grudnia 2009 r. III CZP 80/09, OSN 2010, z. 6, poz. 84). Oznacza to uściślenie kognicji sądu wieczystoksięgowego wynikającej z art. 6288 § 2 k.p.c. Rozpoznając apelację dłużnika od wpisu prawa własności w dziale II księgi wieczystej, Sąd Okręgowy wyjaśnił, że w niniejszej sprawie doszło do niezgodności powierzchni nieruchomości opisanej we wniosku i orzeczeniu z dnia 29 listopada 2011 r. z treścią wpisu w dziale II księgi wieczystej w związku z innym oznaczeniem obszaru nieruchomości. Sąd Okręgowy odwołał się do konstrukcji konwalidacji wpisu wadliwego, ponieważ wadliwość ta nie powodowała nieważności, a dokonanie obu wpisów (wpisu prawa własności nowych właścicieli i wpisu korygującego obszar nieruchomości) doprowadziło ostatecznie do zgodności treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Nietrudno zauważyć, że u podstaw stanowiska Sądu Okręgowego leżą przede wszystkim racje natury pragmatycznej, w sytuacji, w której zachowana została zasada dbałości Sądu wieczystoksięgowego o prawidłowość i rzetelność dokonywanych wpisów. Można stwierdzić, że rozstrzygnięcie Sądu Okręgowego odpowiada ostatecznie prawu, ale przy przyjęciu odmiennej argumentacji prawnej 4 niż odwoływanie się do konstrukcji prawnej konwalidacji wpisu poprzedniego przez wpis następczy. Oba wpisy dotyczyły niewątpliwie tej samej księgi wieczystej, a wpis drugi korygował jedynie obszar nieruchomości (z większego na mniejszy). Dzielił je minimalny przedział czasowy z punktu widzenia możliwych późniejszych zdarzeń prawnych w obrocie prawnym a dotyczących nieruchomości. Skoro postępowanie apelacyjne stanowi kontynuację merytorycznego postępowania rozpoznawczego przed sądem pierwszej instancji, to sąd apelacyjny powinien mieć taki sam zakres kognicji jak sąd pierwszoinstancyjny. Może zatem - rozpatrując apelację - zbadać istnienie podstaw do wpisu przewidzianych w art. 6268 § 2 k.p.c., w tym treść księgi wieczystej. Należy przyjąć, że powinien także z urzędu wziąć pod uwagę treść kolejnego wpisu (wpisu korygującego obszar nieruchomości) pojawiającego się w tej samej księdze wieczystej po dokonaniu wpisu objętego apelacją. Jednocześnie należy zwrócić uwagę na charakter wpisu korygującego obszar nieruchomości. W orzecznictwie Sądu Najwyższego stwierdza się, że wpis taki - dokonany w dziale I księgi wieczystej - nie odzwierciedla jednak stanu prawnego nieruchomości, a jedynie oznacza jej faktyczny opis wynikający z dokumentów będących podstawą wpisu (w rozpoznawanej sprawie - z wypisu z rejestru gruntów z dnia 26 października 2012 r. k. 1111 akt sprawy, t. VI). Zmiany takie nie przesądzają prawa własności ani innych praw ujawnionych w księdze wieczystej (por. np. ostatnio postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 marca 2015 r., V CZ 4/15, nie publ. i podane tam orzecznictwo Sądu Najwyższego). Z przedstawionych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814 k.p.c. oddalił apelację dłużnika jako nieuzasadnioną. jw db eb