Sygn. akt II Ca 504/16
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
K., dnia 8 grudnia 2016 r.
Sąd Okręgowy w Kaliszu II Wydział Cywilny Odwoławczy
w składzie:
Przewodniczący:
SSO Wojciech Vogt
Sędziowie:
SSO Janusz Roszewski (spr.)
SSO Wojciech Tomalak
Protokolant:
st. sekr. sąd. Elżbieta Wajgielt
po rozpoznaniu w dniu 8 grudnia 2016 r. w Kaliszu
na rozprawie
sprawy z powództwa M. K.
przeciwko J. S.
o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli
na skutek apelacji pozwanej
od wyroku Sądu Rejonowego w Ostrzeszowie
z dnia 7 czerwca 2016r. sygn. akt I C 134/15
1. zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że oddala powództwo w całości.
2. nie obciąża powódki kosztami procesu w postępowaniu apelacyjnym;
3. przyznaje od Skarbu Państwa Sądu Rejonowego w Ostrzeszowie na rzecz Kancelarii Adwokackiej adwokata A. G. w O. kwotę 3600 ( trzy tysiące sześćset) złotych podwyższona o stawkę 23% podatku od towarów i usług tytułem wynagrodzenia za udzieloną nieodpłatnie pozwanej J. S. pomoc prawną z urzędu przez tego adwokata w postępowaniu apelacyjnym.
SSO Wojciech Tomalak SSO Wojciech Vogt SSO Janusz Roszewski
Sygnatura akt II Ca 504/16
UZASADNIENIE
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 7 czerwca 2016r. Sąd Rejonowy w Ostrzeszowie utrzymał w mocy wyrok zaoczny Sądu Rejonowego w Ostrzeszowie z dnia 21 kwietnia 2015 roku wydany w sprawie VI C 216/14, którym nakazał pozwanej J. S. złożenie oświadczenie woli o przeniesieniu na rzecz powódki M. K. prawa własności nieruchomości położonej w P. (gmina K.), oznaczonej jako działki numer (...) o obszarze l,03.00 ha, dla której w Sądzie Rejonowym w Ostrzeszowie prowadzona była księga wieczysta KW (...) ciąg dalszy P. wykaz 26, orzekł o kosztach postepowania i nadał rygor natychmiastowej wykonalności. Zaskarżonymi wyrokiem Sąd Rejonowy orzekł również o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu pozwanej.
Apelacje od wyroku Sądu Rejonowego w Ostrzeszowie z dnia 7 czerwca 2016 r., wniosła pozwana J. S.. Pozwana mimo wskazania na pkt 1 tego wyroku w istocie zaskarżyła wyrok w całości, co wynika z treści wniosku apelacyjnego oraz zakresu rozstrzygnięcia o kosztach procesu i rygorze natychmiastowej wykonalności, będących konsekwencją uwzględnienia powództwa.
Zaskarżonemu wyrokowi pozwana zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 898 § 1 k.c. poprzez jego niewłaściwe zastosowaniei uznanie, że w okolicznościach przedmiotowej sprawy zachowanie pozwanej względem powódki wyczerpało przesłankę „rażącej niewdzięczności”.
Wskazując na powyższe apelująca wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uchylenie wyroku zaocznego i oddalenie powództwa w całości względnie uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancjii zasądzenie na rzecz pełnomocnika pozwanej kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, które nie zostały uiszczone ani w całości ani w części.
W odpowiedzi na apelacje pozwanej powódka wniosła o oddalenie tej apelacjiw całości i zwolnienie powódki od kosztów sądowych w postepowaniu apelacyjnym.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje;
Apelacja pozwanej jest uzasadniona.
Nie zachodzi podstaw do powtarzania stanu faktycznego, albowiem pozwana w apelacji ustaleń tych nie podważa.
Także Sąd Okręgowy w całości podziela ustalenia faktyczne i rozważania dokonane przez Sąd Rejonowy i uznaje je za własne. W takiej sytuacji gdy sąd odwoławczy orzeka na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego w pierwszej instancji i aprobuje dotychczasowe ustalenia, nie musi ich powtarzać (por. postanowienie Sądu Najwyższegoz dnia 26 kwietnia 2007 r., II CSK 18/07, Lex nr 966804; orzeczenie Sadu Najwyższegoz dnia 13 grudnia 1935 r., C III 680/34. Zb. Urz. 1936, poz. 379, z dnia 14 lutego 1938 r., C II 21172/37, Przegląd Sądowy 1938, poz. 380 i z dnia 19 listopada 1998 r., III CKN 792/98, OSNC 1999, nr 4, poz. 83; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 marca 2006 r., I CSK 147/05).
Sad Rejonowy uchybił natomiast przepisom prawa materialnego w zakresie zastosowanej normy wy5razonej w przepisie art. 898 §1 k.c., gdyż ocena iż ustalonew sprawie zachowanie pozwanej wobec powódki może być zakwalifikowane jako mające cechy rażącej niewdzięczności jest oceną nietrafną. Sąd Okręgowy nie podziela argumentacji Sądu I instancji przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku i dlatego zachodzi potrzeba ponownej oceny dochodzonego pozwem roszczenia.
Podkreślić przede wszystkim należy, iż przesłanka rażącej niewdzięczności według art. 898 § 1 KC obejmuje zachowania o szczególnie niewłaściwym charakterze, wysokim stopniu naganności, stanowiące rozmyślnie nieprzyjazne akty skierowane względem darczyńcy. Trzeba też zwrócić uwagę, że w procesie o zwrot przedmiotu darowizny, z uwagi na jej skuteczne odwołanie z powodu rażącej niewdzięczności obdarowanego, sąd, z natury rzeczy ogranicza się do badania, czy zaszły okoliczności, wskazane przez darczyńcę w pisemnym oświadczeniu, o jakim mowa w przepisie art. 900 k.c. przy uwzględnieniu treści art. 899 §3 k.c. oraz przy założeniu, że oświadczenie takie może być złożone również w pozwie, a ponadto oświadczenie prowadzące do zniweczenia skutków materialno-prawnych uprzednio zawartej umowy powinno zostać złożone w ciągu roku od daty, kiedy darujący dowiedział się o jego przyczynie. Jego przekroczenie powoduje, iż roszczenie wygasa.
Składając w dołączonym do pozwu oświadczeniu z dnia 20 maja 2014r. o odwołaniu darowizny powódka nie wskazała konkretnego zachowania, o którym dowiedziała się że było rażąco niewdzięczne przed upływem roku do dnia jego złożenia, ograniczając się wyłącznie do stwierdzenia m.in., że „ […] po dokonaniu darowizny pozostawiła matkę (powódkę) bez opieki, nie kontaktuje się ze mną (powódką), nie zajmuje się mną ani otrzymanymw darowiźnie domem, nie ponosi kosztów jego prawidłowego utrzymania i eksploatacji, nie pomaga mi w bieżącym życiu,[..] i dalej, „ […] obdarowana wykazuje zła wolę oraz naganne etycznie zachowanie wobec darczyńcy […]”. Następnie odwołując się do ustawowego pojęcia „rażącej niewdzięczności” oraz odwołania darowizny zażądała od córki przeniesienia na jej rzecz przedmiotu darowizny. Złożony w sprawie pozew nie zawiera innego uzasadnienia.
Sąd Rejonowy wszystkie te zarzuty ocenił pod kątem przesłanki rażącej niewdzięczności i przyjął, iż mają taki właśnie charakter. Tymczasem dokonane w sprawie ustalenia faktyczne dokonane w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wprawdzie uzasadniają przekonanie powódki o niewdzięczności pozwanej, lecz nie dają podstaw do przyjęcia, że pozwana działała wobec powódki z zamiarem nieprzyjaznym, gdyż istnienia takich intencji nie wykazano. Odnosząc się do twierdzenia o uchybieniu obowiązkowi pomocy i opieki, to wymagało przede wszystkim wykazania w toku procesu zaistnienia konkretnych sytuacji, w których powódka takiej pomocy potrzebowała, oraz że pozwana o tej potrzebie wiedziała, znała konsekwencje jej nieudzielenia - a mimo to pomocy odmówiła. Trudno natomiast wymagać od pozwanej, nawet przy negatywnej ocenie moralnej takiego zachowania, aby deklarowała się z pomocą, której powódka nie potrzebowała w zakresie koniecznym dla jej podstawowych potrzeb życiowych. Ponadto uchybienie obowiązkowi pomocy nie może być wywodzone jedynie z braku zgody na wspólne zamieszkanie czy braku odwiedzin i być kwalifikowane jako podstawa odwołania darowizny, gdyż pozwana co do zasady miała prawo do organizacji własnego życia. Podobnie -oczekiwane od pozwanej wypełnianie obowiązków, które nie wynika z treści umowy darowizny a zatem także ich uchybianie, aktualny wiek i związany z tym stan zdrowia powódki, niedbanie o darowaną nieruchomość, nie może stanowić podstawy odwołania darowizny. Tylko ocena intencji obdarowanej, oparta wyłącznie na złym zamiarze niewdzięczności, która świadomie dopuszcza się wobec darczyńcy działania (zaniechania) wywołującego u tego ostatniego poczucie krzywdy, może stanowić podstawę do odwołania darowizny z tej przyczyny.
Powódka nie wykazała aby brakowało jej kiedykolwiek niezbędnych środków utrzymania, których nie mogła sobie zapewnić, albo że pozwana odmówiła pomocy w okresie ciężkiej choroby, czy wreszcie naruszyła jej godność osobistą w związku z istniejącym konfliktem rodzinnym etc. Tylko takie wskazane działanie lub zaniechania zakwalifikować można jako rażące. Przesłanka niewdzięczności, w stopniu rażącym, ma charakter kwalifikowany i odnosi się do zachowania, które w chwili rozsądnej oceny, przy uwzględnieniu obiektywnego i subiektywnego miernika, muszą być uznane za wysoce niewłaściwe i krzywdzące darczyńcę. Ustawodawca bowiem poprzez wartościowanie niewdzięczności jako „rażącej” miał na uwadze zachowania negatywne obdarowanego, które przekraczają przeciętne normy istniejące w danym środowisku. Przyjęcie natomiast sposobu argumentacji powódki czyni takie rozróżnienie niemożliwym, skoro dla niej niewdzięczność bez względu na okoliczności sprawy i przyjęte normy etyczne, zawsze jest wyłącznie rażąca.
Za zbędne natomiast należało uznać rozważania kwestii zachowania rocznego terminu dla odwołania przez powódkę darowizny w sytuacji powoływania się przez nią w pozwie złożonym w czerwcu 2013 roku na zachowania pozwanej istniejące po dokonaniu darowizny, która miała miejsce w 2002 roku. Ocena tej okoliczności posiada prawne znaczenie jedyniew wypadku istnienia takowych przesłanek albo w okolicznościach sprawy, w których staje się samodzielną podstawą rozstrzygnięcia.
Z powyższych względów Sąd Okręgowy uznając rozważania Sądu pierwszej instancji za nietrafne, zaś zgłoszone przez pozwaną zarzuty za właściwe, znajduje podstawy do uwzględnienia jej apelacji i z mocy art. 386 §1 k.c. i zmiany zaskarżonego wyroku przez oddalenie powództwa w konsekwencji przez uchylenie wyroku zaocznego, do którego odnosi się skarżone rozstrzygniecie..
O kosztach postępowania przed sądami obu im stancji, w tym kosztach procesui kosztach sądowych orzeczone na podstawie 102 k.p.c. i art. 11 ust.4 ustawy o kosztach sądowych […] w zw. z art. 108 §1 k.p.c. uznając, że zachodzą podstawy do nieobciążania nimi strony przegrywające ze względu na szczególny charakter dochodzonego roszczenia jak i okoliczności w jakich doszło do sporu. O kosztach obejmujących wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika procesowego za udzielona nieodpłatnie pomoc prawnaz urzędu stronie w postepowaniu apelacyjnym orzeczona w oparciu o §3 i §4 Rozp. Min.Spraw. z 22.10.2015r. ( Dz.U. 2015,poz.1801)
SSO Wojciech Tomalak SSO Wojciech Vogt SSO Janusz Roszewski