Wyrok I UK 95/05

Wyrok z dnia 30 listopada 2005 r. I UK 95/05 Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecz- nych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze zm.) nie przewiduje „zawieszenia działalności gospodarczej” powodującego brak obowiązku uiszczania składek ubezpiecze- niowych, a więc Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie jest upoważniony do zwolnienia ubezpieczonego z tego obowiązku. Przewodniczący SSN Jerzy Kwaśniewski, Sędziowie SN: Maria Tyszel (spra- wozdawca), Andrzej Wróbel. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 listopada 2005 r. sprawy z odwołania Grzegorza K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych- Oddziałowi w B. o ustalenie braku obowiązku podlegania ubezpieczeniu społecz- nemu, na skutek kasacji ubezpieczonego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Białym- stoku z dnia 19 stycznia 2005 r. [...] o d d a l i ł kasację. U z a s a d n i e n i e Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku wyro- kiem z dnia 26 sierpnia 2004 r. [...] oddalił odwołanie Grzegorza K. od decyzji Za- kładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w B. z 5 marca 2004 r., stwierdzającej, że podlega on obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym od 1 stycznia 1999 r. z ty- tułu prowadzenia pozarolniczej działalności w zakresie usług budowlanych. Rozstrzygnięcie to Sąd oparł na następujących ustaleniach. Grzegorz K. z dniem 1 lutego 1997 r. zarejestrował działalność gospodarczą w zakresie wykonaw- stwa budowlanego, kosztorysowania i projektowania, opodatkowaną zryczałtowanym podatkiem dochodowym od przychodów ewidencjonowanych. W dniu 6 grudnia 1999 r. zgłosił zawieszenie prowadzenia działalności gospodarczej, a po tej dacie dokony- wał wielokrotnych zawieszeń tej działalności w okresach, kiedy nie osiągał przy- 2 chodu. Sąd Okręgowy odwołując się do przepisów art. 6 ust. 1 pkt 5 i art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze zm., zwanej dalej ustawą o sus) i powołując się na treść posta- nowienia Sądu Najwyższego z dnia 17 lipca 2003 r., II UK 111/03 (błędnie powoła- nego jako uchwała), uznał, że prowadzenie działalności gospodarczej ma miejsce nie tylko w okresach osiągania przychodu, ale także podczas faktycznego niewykonywa- nia działalności, w związku z czym osoba prowadząca pozarolniczą działalność pod- lega obowiązkowi ubezpieczenia społecznego od dnia rozpoczęcia jej wykonywania do dnia zaprzestania. Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku, wyro- kiem z dnia 19 stycznia 2005 r. [...] oddalił apelację ubezpieczonego, podzielając ustalenia faktyczne i ocenę prawną dokonane przez Sąd pierwszej instancji. W kasacji od tego wyroku, pełnomocnik Grzegorza K. wniósł o jego zmianę i ustalenie, iż w okresie spornym Grzegorz K. nie podlegał obowiązkowemu ubezpie- czeniu społecznemu z tytułu pozarolniczej działalności gospodarczej, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego roz- poznania, zarzucając naruszenie prawa materialnego: art. 6 ust. 1 pkt 5 i art. 13 pkt 4 ustawy o sus oraz art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 19 listopada 1999 r. - Prawo działalno- ści gospodarczej (Dz.U. Nr 101, poz. 1178 ze zm.), „poprzez błędną ich wykładnię i w konsekwencji przyjęcie, iż w okresie spornym Grzegorz K. podlegał obowiązko- wemu ubezpieczeniu społecznemu z tytułu pozarolniczej działalności gospodarczej, pomimo braku, iż w tym czasie wielokrotnie dokonywał on zawieszenia swej działal- ności gospodarczej z uwagi na zły stan zdrowia, prowadzona przez niego firma w ogóle nie funkcjonowała, zaś on sam nie osiągał w związku z tym żadnych docho- dów”. Jako okoliczność uzasadniającą rozpoznanie przedmiotowej kasacji, wska- zano potrzebę rozstrzygnięcia kwestii dopuszczalności i legalności stosowania za- wieszenia działalności gospodarczej w sytuacji, gdy żadne normy prawne nie przewi- dują takiej możliwości, a mimo to zawieszenie jest bardzo często stosowanym środ- kiem w obrocie gospodarczym. W odczuciu skarżącego, potrzeba wyjaśnienia tego zagadnienia jest zasadna z punktu widzenia przepisu art. 32 ust. 1 Konstytucji RP i art. 2a ust. 1 i 2 ustawy o sus i wyrażonej tam zasady równości wobec prawa, w sy- tuacji, gdy osoba, która zawiesiła swą działalność gospodarczą, jest traktowana w ten sam sposób, jak osoba prowadząca taką działalność. 3 Sąd Najwyższy wziął pod uwagę, co następuje: Wobec wejścia w życie z dniem 6 lutego 2005 r. ustawy z dnia 22 grudnia 2004 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U. z 2005 r. Nr 13, poz. 98) stosownie do jej art. 3, do rozpoznania kasacji od orzeczenia wydanego przed dniem wejścia w życie ustawy, stosuje się przepisy dotychczasowe. Zgodnie z art. 39311 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy rozpoznaje sprawę w granicach kasacji, wyznaczonych przytoczonymi w niej podstawami skonkretyzowanymi zarzu- tami, ich uzasadnieniem oraz jej wnioskami. Wobec braku podstawy kasacyjnej z art. 3931 pkt 2 k.p.c., dokonując oceny zasadności zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego Sąd Najwyższy - zgodnie z art. 39311 § 2 k.p.c. - jest związany ustale- niami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego wyroku. Podstawą faktycz- ną w rozpoznawanej sprawie było ustalenie, że wnioskodawca prowadzący od 1997 r. pozarolniczą działalność gospodarczą w zakresie usług budowlanych, w dniu 6 grudnia 1999 r. „zgłosił zawieszenie prowadzenia działalności i po tej dacie dokony- wał wielokrotnych zawieszeń tej działalności w okresach szczegółowo wymienionych w zaskarżonej decyzji”. W tych okolicznościach faktycznych, kasacyjne zarzuty naruszenia prawa ma- terialnego są bezzasadne. W szczególności chybiony jest zarzut naruszenia art. 6 ust. 1 pkt 5 i art. 13 pkt 4 ustawy o sus. Z mocy art. 6 ust. 1 pkt 5 tej ustawy osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą obowiązkowo podlegają ubezpie- czeniom emerytalnemu i rentowym, natomiast - stosownie do jej art. 11 ust. 3 - osoby te, na swój wniosek, podlegają dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu, a zgod- nie z art. 13 pkt 4 tejże ustawy, obowiązek ubezpieczeń istnieje od dnia rozpoczęcia wykonywania pozarolniczej działalności gospodarczej do dnia zakończenia jej wyko- nywania. Skład orzekający podziela stanowisko Sądu Apelacyjnego, wyrażone za postanowieniem Sądu Najwyższego z 17 lipca 2003 r., II UK 111/03 (niepublikowa- ne), iż „nie może budzić wątpliwości, że osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą podlegają obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu od dnia rozpo- częcia wykonywania takiej działalności i ubezpieczenie to trwa do dnia zaprzestania jej wykonywania stosownie do art. 13 pkt 4 ustawy o sus”. Nie jest trafny pogląd ka- sacji, że postanowienie to zostało wydane w odmiennych okolicznościach faktycz- 4 nych. W okolicznościach tych, stanowiących podstawę powołanego postanowienia, przerwy w działalności były spowodowane „oczekiwaniami na zamówienie towarów”, a więc podobnie jak w rozpoznawanej sprawie były okresami, w których ubezpie- czony nie uzyskiwał przychodu z prowadzonej działalności. Obowiązujące przepisy zarówno ustawy o sus, jak również ustawy z 14 listopada 1999 r. - Prawo o działal- ności gospodarczej (Dz.U. Nr 101, poz. 1178 ze zm.), nie przewidują możliwości „za- wieszenia działalności gospodarczej”, lecz jedynie „zaprzestanie” jej wykonywania. Również, spowodowane niezdolnością do pracy okresy niewykonywania działalności gospodarczej, nie podlegają wyłączeniu z obowiązkowego ubezpieczenia, a dla osób objętych dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym, jeśli są udokumentowane zaświadczeniem lekarskim, mogą stanowić podstawę pobierania zasiłku chorobo- wego. Skarżący nietrafnie powołuje się też na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 stycznia 2002 r., II UKN 710/00 (OSNP 2003 nr 20, poz. 498), którego teza brzmi: „podpisanie w trakcie zwolnienia lekarskiego dokumentów finansowych nie może być traktowane jako prowadzenie działalności gospodarczej powodujące utratę prawa do zasiłku chorobowego (art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o świadcze- niach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, jednolity tekst: Dz.U. z 1983 r. Nr 30, poz. 143 ze zm.)” - dlatego, że stan faktyczny, będący podstawą orzekania w tamtej sprawie dotyczył kwestii przyznania zasiłku chorobowego przedsiębiorcy, który działając jako pracodawca wykonywał w czasie niezdolności do pracy pewne czynności związane z prowadzoną działalnością go- spodarczą. Przedmiotem rozstrzygnięcia w tej sprawie było prawo do zasiłku choro- bowego, a nie podleganie obowiązkom ubezpieczenia społecznego i związanej z nimi powinności odprowadzania składek z tego tytułu. Z ustalonego stanu faktycznego sprawy nie wynika, aby ubezpieczony zgła- szał wyrejestrowanie działalności gospodarczej z ewidencji tej działalności, prowa- dzonej przez organy gminy. Działalność gospodarcza jest działalnością, z którą zwią- zana jest konieczność ponoszenia przez przedsiębiorcę ryzyka gospodarczego. Za- tem przedsiębiorca rozpoczynający działalność powinien liczyć się z takim ryzykiem obejmującym okresy faktycznego przestoju w wykonywaniu działalności, czy to z po- wodu braku płynności finansowej, czy też na przykład z powodu choroby przedsię- biorcy i niemożności zastąpienia go w wykonywaniu czynności biznesowych przez współpracownika (pracownika firmy). Skoro nie nastąpiło wykreślenie działalności 5 gospodarczej z ewidencji, to należy domniemywać, że działalność ta była przez skar- żącego prowadzona - że istniał obowiązek zapłaty składek na obowiązkowe ubezpie- czenia społeczne. Podobny pogląd wyraził Sąd Apelacyjny w Białymstoku w uzasad- nieniu wyroku z dnia 17 grudnia 2003 r., III AUa 1531/03 (OSA 2004 nr 9, poz. 22), a także Sąd Najwyższy w wyroku z 11 stycznia 2005 r., I UK 105/04 (OSNP 2005 nr 13, poz. 198), w którym Sąd ten stwierdził, iż „wpis do ewidencji nie tylko „legalizuje” wykonywanie działalności gospodarczej, ale też wyznacza czasowe granice bycia przedsiębiorcą, a wynikają z niego również inne konsekwencje prawne, przewidziane w prawie podatkowym, czy finansowym i w prawie ubezpieczenia społecznego”. Zarzut naruszenia zaskarżonym wyrokiem art. 2 - Prawa o działalności gospo- darczej, jest nietrafny z tych samych względów, o których wspomniano wyżej. Warto przy tym dodać, że definicja legalna działalności gospodarczej, zamieszczona w tym przepisie, przez którą należy rozumieć „zarobkową działalność wytwórczą, handlową, budowlaną, usługową oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i eksploatację zasobów naturalnych, wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły”, oznacza, że działalność ta ma być z założenia działalnością wykonywaną w sposób zorganizowany i nasta- wioną na nieokreślony z góry okres czasu, zatem bez znaczenia dla charakteru takiej działalności są ewentualne przerwy w faktycznym wykonywaniu tej działalności, już po jej uruchomieniu. W związku z powyższym „zamrożenie” działalności, na które powołuje się pełnomocnik skarżącego, jest pozbawione znaczenia prawnego. Odnosząc się do postawionego przez skarżącego pytania, dlaczego „zawie- szony” przedsiębiorca „ma ponosić te same zobowiązania płatnicze, co przedsię- biorca normalnie prowadzący swą działalność gospodarczą i osiągający zysk?”( w kontekście konstytucyjnej zasady równości wobec prawa), winno być skierowane pod adresem ustawodawcy, a nie Sądu Najwyższego, powołanego do czuwania nad jed- nolitością orzecznictwa sądowego, a nie do stanowienia prawa. Sąd Najwyższy nie może poprawiać ustawodawcy, dokonując wykładni przepisów prawnych contra le- gem. Skoro ustawa o sus nie przewiduje „zawieszenia działalności”, powodującego brak obowiązku uiszczania składek ubezpieczeniowych, to Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie jest uprawniony do zwolnienia ubezpieczonego z tego obowiązku, a stanowisko Sądu Apelacyjnego było prawidłowe, zgodne z ustawą i nie stanowiło żadnej „nadinterpretacji prawa”. 6 Biorąc powyższe pod uwagę, skoro wszystkie zarzuty kasacyjne okazały się nieusprawiedliwione, Sąd Najwyższy w oparciu o przepis art. 39312 k.p.c. orzekł jak w sentencji wyroku. ========================================