Wyrok I PRN 49/94

Wyrok z dnia 4 sierpnia 1994 r.

I PRN 49/94

1) W świetle art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r. o

zasadach

tworzenia zakładowych systemów wynagradzania w brzmieniu podanym w

jednolitym tekście tej ustawy (opublikowanym w Dz. U. z 1988 r., Nr 28,

poz.

196) przepis art. 3 ust. 1 tej ustawy oraz przepisy jej rozdziału 2 mają

zastoso-

wanie do zakładowych systemów wynagradzania w zakładach pracy nie

objętych układem zbiorowym pracy zawartym po tej dacie.

2) W razie istotnej zmiany siły nabywczej pieniądza po powstaniu

zobowiązania, spełnienie świadczenia przez zapłatę kwoty nominalnej nie

zaspokaja interesu wierzyciela i nie powoduje wygaśnięcia zobowiązania,

chyba że wierzyciel przyjmie takie świadczenie na zaspokojenie swojej

wierzytelności. Spełnienie świadczenia następuje wtedy, gdy zostaje ono

zaofiarowane przez dłużnika i przyjęte przez wierzyciela. Oświadczenie

wierzyciela o przyjęciu zapłaty kwoty nominalnej na zaspokojenie

wierzytel-

ności może zostać złożone przez każde zachowanie ujawniające taką wolę w

sposób dostateczny (art. 60 k.c.).

3) Określony w art. 4771 § 1 k.p.c. obowiązek orzekania w sprawach z

zakresu prawa pracy o roszczeniach wynikających z faktów przytoczonych

przez pracownika, choćby nie były objęte jego żądaniem lub zgłoszone w

rozmiarze mniejszym niż usprawiedliwiony wynikiem postępowania dotyczy

także waloryzacji świadczenia na podstawie art. 3581 § 3 k.c.

4) Od zwaloryzowanego na podstawie art. 3581 § 3 k.c. świadczenia, w

części przekraczającej jego nominalną wysokość, odsetki za opóśnienie

należą się dopiero od daty wyroku sądowego, mocą którego dokonano

waloryzacji.

Przewodniczący SSN: Antoni Filcek (sprawozdawca), Sędziowie SN:

Maria

Mańkowska, Walery Masewicz,

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 4 sierpnia 1994 r. sprawy z

powództwa Barbary B. przeciwko Przedsiębiorstwu Przemysłu Drzewnego "U."

w U.

D. o nagrodę jubileuszową, na skutek rewizji nadzwyczajnej Rzecznika Praw

Obywatelskich [...] od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Rzeszowie z dnia 18 lutego 1993 r.[...],

1) u c h y l i ł zaskarżony wyrok w części oddalającej rewizję od

wyroku Sądu

Rejonowego-Sądu Pracy w Sanoku z dnia 27 listopada 1992 r., [...]

oddalającego

powództwo z wyjątkiem odsetek za okres do dnia 4 sierpnia 1994 r. i

zmieniając

wymieniony wyrok Sądu Rejonowego zasądził od Przedsiębiorstwa Przemysłu

Drzewnego "U" w U. D. na rzecz Barbary B. 1.309.625 zł. [...] z 54%

odsetkami w

stosunku rocznym od dnia 4 sierpnia 1994 r.

2) Rewizję nadzwyczajną w części dotyczącej odsetek za okres do dnia

4

sierpnia 1994 r. oddalił.

U z a s a d n i e n i e

Powódka Barbara B. domagała się zasądzenia od Przedsiębiorstwa Prze-

mysłu Drzewnego "U." w U.D. kwoty około 1.300.000 zł. wraz z odsetkami

tytułem

wyrównania wysokości należnej jej nagrody jubileuszowej za 15 lat pracy w

pozwanym Przedsiębiorstwie. Powódce wypłacono bowiem z rocznym

opóśnieniem

nagrodę jubileuszową w wysokości około 170.000 zł podczas gdy inni

szeregowi

pracownicy otrzymali za ten sam okres pracy nagrody 10 razy wyższe.

Strona pozwana w odpowiedzi na pozew wniosła o oddalenie powództwa

twierdząc, że wypłaciła powódce nagrodę jubileuszową w wysokości

obliczonej

zgodnie z § 4 aneksu do protokołu dodatkowego nr 3 z dnia 17 sierpnia

1988 r. do

porozumienia o zakładowym systemie wynagradzania, a także odsetki za

opóśnienie

w wypłacie tej nagrody.

Spór między stronami dotyczył podstawy wymiaru nagrody

jubileuszowej, a

konkretnie, czy podstawą tą powinno być najniższe wynagrodzenie

obowiązujące w

dniu nabycia prawa do nagrody (jak twierdziła strona pozwana), czy

wynagrodzenie

powódki z daty wypłaty nagrody (jak chciała powódka powołując się na

precedensowe orzeczenie Sądu Najwyższego wydane w sprawie III PZP 48/89).

Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Sanoku wyrokiem, z dnia 27 listopada 1992

r.,

[...] powództwo oddalił a wyrok swój oparł na następujących ustaleniach i

wnioskach:

Powódka pracowała w pozwanym Przedsiębiorstwie do dnia 30 czerwca

1992

r. W dniu 12 paśdziernika 1989 r. powódka nabyła prawo do nagrody

jubileuszowej

za 15 lat pracy w wysokości 150% podstawy wymiaru, którą stosownie do § 4

aneksu do protokołu dodatkowego nr 3 do porozumienia o zakładowym

systemie

wynagradzania stanowi najniższe wynagrodzenie obowiązujące w dniu nabycia

prawa do nagrody. Na tej podstawie strona pozwana obliczyła i wypłaciła

powódce w

dniu 10 listopada 1990 r. należną jej nagrodę jubileuszową w wysokości

171.000 zł,

a w dniu 15 maja 1991 r. odsetki za zwłokę w wypłacie nagrody w kwocie

330.000 zł.

uzupełnione już w toku procesu o kwotę 20.750 zł.. Obowiązująca w

pozwanym

Przedsiębiorstwie regulacja prawna w kwestii nagród jubileuszowych,

aczkolwiek

mniej korzystna od zasady ogólnej wyrażonej w zarządzeniu Ministra Pracy

i Polityki

Socjalnej z dnia 23 grudnia 1989 r. w sprawie ustalenia okresów pracy i

innych

okresów uprawniających do nagrody jubileuszowej oraz zasad jej obliczania

i

wypłacania (M.P. Nr 44, poz. 358) jest regulacją wiążącą i obowiązującą

zgodnie z

zasadą prawną, iż przepis szczególny wyłącza możliwość stosowania

przepisu

ogólnego, co potwierdza § 1 tegoż zarządzenia.

Rewizja powódki od powyższego orzeczenia została oddalona wyrokiem

Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie z

dnia

18 lutego 1993 r., [...], który podzielił argumentację prawną Sądu

Rejonowego

opartą na § 4 aneksu do protokołu dodatkowego do obowiązującego w

pozwanym

Przedsiębiorstwie porozumienia o zakładowym systemie wynagradzania.

Podobnie

bowiem jak powołany przez Sąd Rejonowy § 1 zarządzenia Ministra Pracy i

Polityki

Socjalnej z dnia 23 grudnia 1989 r. również § 1 uchwały nr 138 Rady

Ministrów z

dnia 22 września 1978 r.- za rządów której powódka nabyła prawo do

nagrody

jubileuszowej - stanowił, że zawarte w niej przepisy stosuje się przy

obliczaniu i

wypłacaniu nagród jubileuszowych przysługujących pracownikowi na

podstawie

układu zbiorowego pracy lub przepisów szczególnych, jeżeli przepisy te

nie

zawierają odmiennych zasad w tym zakresie. Zatem § 4 wspomnianego aneksu

wyłączył stosowanie § 9 ust. 1 wymienionej uchwały nr 138 Rady Ministrów

z dnia

22 września 1978 r. pozwalającego na obliczenie nagrody jubileuszowej

według

wynagrodzenia z daty wypłaty bądś z daty nabycia prawa do niej w

zależności od

tego, co jest dla pracownika korzystniejsze. W tej sytuacji, zdaniem Sądu

Wojewódzkiego nie zasługuje na uwzględnienie zarzut rewizji o

nierespektowaniu

przez Sąd Rejonowy stanowiska Sądu Najwyższego wyrażonego w sprawie III

PZP

48/89 opisanej w nr 25 z 1991 r. tygodnika "Prawo i Życie".

Przedstawiony wyrok Sądu Wojewódzkiego został zaskarżony rewizją

nadzwyczajną przez Rzecznika Praw Obywatelskich, który zarzucił temu

wyrokowi

rażące naruszenie prawa materialnego i procesowego przez:

- pominięcie przez Sąd Wojewódzki, iż Sąd Rejonowy nienależycie

wyjaśnił

wszystkie istotne okoliczności sprawy, naruszając art. 3 § 2, 224 § 1 i

316 § 1 k.p.c.;

- mało wnikliwą i powierzchowną ocenę stanu prawnego sprawy przez

Sądy

obu instancji (z naruszeniem art. 233 § 1 i 328 § 2 k.p.c.) mogącą

doprowadzić do

rażącego naruszenia przepisów prawa materialnego o obliczaniu i wypłacie

nagród

jubileuszowych;

- naruszenie art. 387 k.p.c. przez Sąd Wojewódzki przez oddalenie

rewizji

powódki oraz naruszenie art. 388 § 1 w zw. z art. 381 § 1 k.p.c. przez

ich nie-

zastosowanie; a także naruszenie interesu Rzeczypospolitej Polskiej. W

związku z

powyższym Rzecznik Praw Obywatelskich wniósł o uchylenie zaskarżonego

wyroku

oraz poprzedzającego go wyroku Sądu Rejonowego-Sądu Pracy w Sanoku z dnia

27 listopada 1992 r., [...] i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego

rozpoznania.

Uzasadniając bliżej wymienione zarzuty rażącego naruszenia prawa

Rzecznik

Praw Obywatelskich odniósł je do dwóch uchybień:

Po pierwsze Sąd Wojewódzki przeoczył, że Sąd Rejonowy zastosował w

sprawie postanowienia zakładowego systemu wynagradzania, w szczególności

§ 4

aneksu do protokołu dodatkowego nr 3 z dnia 17 sierpnia 1988 do

porozumienia o

zakładowym systemie wynagradzania, chociaż istnieje wątpliwość, czy mogły

one

mieć w sprawie zastosowanie. Wątpliwość ta łączy się z nie zbadaną przez

Sądy

obu instancji okolicznością, czy w pozwanym Przedsiębiorstwie obowiązywał

układ

zbiorowy pracy. A okoliczność ta miała dla sprawy istotne znaczenie w

świetle

przepisów ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r. o zasadach tworzenia

zakładowych

systemów wynagradzania (Dz. U. z 1988 r., Nr 28, poz. 196 ze zm.). W myśl

art. 3

ust. 1 tej ustawy szczegółowe zasady tworzenia zakładowych systemów

wynagra-

dzania przewidziane w rozdziale 2 mają zastosowanie tylko w zakładach nie

objętych układem zbiorowym pracy. W zakładach pracy objętych takim

układem

można tworzyć również zakładowe systemy wynagradzania (art. 3 ust. 2) ale

tylko w

ograniczonym zakresie przewidzianym w rozdziale 3. W tymże rozdziale 3

nie ma

uregulowanej problematyki nagród jubileuszowych, a art. 28 ust. 2

odsyłający do

odpowiedniego stosowania niektórych przepisów rozdziału 2 - nie wymienia

art. 20

ust. 4 głoszącego taką zasadę, jaką przyjęto w § 4 aneksu do protokołu

dodatkowego nr 3 z dnia 17 sierpnia 1988 r. do porozumienia o zakładowym

systemie wynagradzania u strony pozwanej, mianowicie, że podstawę

obliczenia

nagrody jubileuszowej stanowi najniższe wynagrodzenie obowiązujące w dniu

nabycia prawa do nagrody. Jeżeli więc u strony pozwanej obowiązywał układ

zbiorowy pracy, to § 4 przedmiotowego aneksu nie wywierałby skutków

prawnych.

Podjął bowiem problematykę, która nie może być objęta zakładowym systemem

wynagradzania, natomiast powinna być objęta układem zbiorowym pracy.

Każdy

układ prawdopodobnie reguluje to zagadnienie tak, jak w przepisach

powszechnie

obowiązujących, bądś też wprost odsyła do tych przepisów. Przepisami

powsze-

chnie obowiązującymi do 31 grudnia 1989 r. były postanowienia uchwały nr

138

Rady Ministrów z dnia 22 września 1978 r. w sprawie ustalania okresów

pracy i

innych okresów uprawniających do nagrody jubileuszowej oraz zasad jej

obliczania i

wypłacania (M.P. Nr 35, poz. 132), która w § 8 ust. 1 i 2 głosi zasadę,

że pracownik

nabywa prawo do nagrody w dniu upływu okresu uprawniającego do nagrody i

że

wypłata jej powinna nastąpić niezwłocznie po nabyciu przez pracownika

prawa do

nagrody. Konsekwencją tego unormowania był § 9 ust. 1 głoszący, że

podstawę

obliczania nagrody stanowi wynagrodzenie przysługujące pracownikowi w

dniu jej

wypłaty, a jeżeli jest to dla pracownika korzystniejsze - wynagrodzenie

przysługujące

mu w dniu nabycia prawa do nagrody. Nagrodę oblicza się - jak brzmi

zdanie drugie

- według zasad obowiązujących przy ustalaniu ekwiwalentu pieniężnego za

urlop

wypoczynkowy. Od 1 stycznia 1990 r. obowiązuje zarządzenie Ministra Pracy

i

Polityki Socjalnej z dnia 23 grudnia 1989 r. w sprawie ustalania okresów

pracy i

innych okresów uprawniających do nagrody jubileuszowej oraz zasad jej

obliczania i

wypłacania (M.P. Nr 44, poz. 358), które w § 7 ust. 1 i 2 oraz w § 8

głosi te same

zasady co uprzednio obowiązujące §§ 8 ust. 1, 2 i 9 ust. 1 uchwały nr

138. Analiza

prawna przepisów mogących mieć zastosowanie przy rozstrzyganiu sprawy

powódki, gdyby pozwany zakład był objęty układem zbiorowym pracy,

prowadzi

zatem do zarzutu, że wbrew zaskarżonym wyrokom, powódka miałaby rację,

żądając nagrody obliczonej na podstawie wynagrodzenia pobieranego przez

nią w

dacie wypłaty nagrody jubileuszowej.

Po drugie, jeżeli okazałoby się, że unormowania § 4 aneksu do

protokołu

dodatkowego do porozumienia w sprawie zakładowego systemu wynagradzania,

nie

przekraczają zakresu przedmiotowego przewidzianego kodeksem pracy i

ustawą o

zakładowych systemach wynagradzania, bo w pozwanym zakładzie nie

obowiązywał

układ zbiorowy pracy, to i tak zaskarżone wyroki budzą poważne

wątpliwości. Sądy

obu instancji pominęły całkowicie zarzuty powódki, iż pozwane

Przedsiębiorstwo nie

stosowało takich samych zasad, jakie zastosowano do niej, w stosunku do

innych

pracowników znajdujących się w podobnej lub takiej samej sytuacji

faktycznej. W

aktach (k-21) znajduje się kopia listy płacy, z której wprost wynika duże

zróżnicowanie wypłaconych nagród jubileuszowych z niższą wypłatą powódki.

W

dołączonych aktach [...] znajduje się oświadczenie Aleksandra B., który

pracę w

pozwanym Przedsiębiorstwie rozpoczął w tym samym okresie co powódka. On

otrzymał nagrodę jubileuszową za 15 lat pracy w wysokości 1.800.000 zł,

natomiast

powódka niecałe 10% tej sumy bo tylko 170.000 zł. W takiej sytuacji Sąd

Wojewódzki powinien był uchylić zaskarżony przez powódkę wyrok i

przekazać

sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu. Jeżeli bowiem

okazałoby

się, że w stosunku do powódki zastosowano inne przepisy i zasady, rażąco

obniżające wysokość należnej jej nagrody jubileuszowej, to wymagałoby

rozważenia, czy powoływanie się strony pozwanej na § 4 aneksu w sprawie

powódki

nie stanowi nadużycia prawa (art. 8 k.p.), a jako takie nie powinno

podlegać

ochronie. Stanowi bowiem naruszenie konstytucyjnej zasady równości i

sprawiedliwości społecznej, nierówne traktowanie pracowników znajdujących

się w

takiej samej lub podobnej sytuacji faktycznej w zakresie odnoszącym się

do ich

uhonorowania za długoletnią nienaganną pracę i przyznawanie tylko

nielicznym

rażąco niskich nagród jubileuszowych z powołaniem się na zakładowy system

wynagradzania, a stosowanie innych kryteriów i przepisów w stosunku do

innych

pracowników. Przy ocenie sprawy w tym aspekcie nie powinien być również

pominięty fakt, że wyłącznie z winy strony pozwanej nastąpiło rażące

opóśnienie w

wypłaceniu powódce tak niskiej nagrody.

Sąd Najwyższy zważył co następuje:

Oba zarzuty rewizji nadzwyczajnej nie są zasadne.

Abstrahując od tego, że wnoszący rewizję nadzwyczajną mógł we

własnym

zakresie ustalić, czy i jaki układ zbiorowy pracy obowiązuje w pozwanym

Przedsię-

biorstwie, to przy analizie przepisów ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r. o

zasadach

tworzenia zakładowych systemów wynagradzania w brzmieniu podanym w

jednoli-

tym tekście tej ustawy (opublikowanym w Dz. U. z 1988 r., Nr 28, poz.

196),

obowiązującym w dniu nabycia przez powódkę prawa do nagrody jubileuszowej

za

15 lat pracy, nie zwrócił on uwagi na przepis art. 2 pkt. 2 tej ustawy

stanowiący, że

ilekroć w wym. ustawie jest mowa o "układzie zbiorowym pracy" - rozumie

się przez

to układ zbiorowy pracy zawarty po dniu 31 grudnia 1986 r. co pozostaje w

związku

z nowym brzmieniem działu jedenastego Kodeksu pracy "Układy zbiorowe

pracy i

zakładowe umowy zbiorowe " obejmującego przepisy art. 238-24117 k.p.

wprowadzonym z dniem 1 stycznia 1987 r. na podstawie art. 1 ustawy z dnia

24

listopada 1986 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy (Dz. U. Nr 42, poz.

201).

Wcześniej zawarte układy zbiorowe pracy ustawa o zasadach tworzenia

zakłado-

wych systemów wynagradzania nazywa "dotychczasowymi układami zbiorowymi

pracy" (art. 2 pkt 3). W rezultacie przepis art. 3 ust. 1 rozważanej

ustawy i przepisy

jej rozdziału 2 mają zastosowanie do zakładowych systemów wynagradzania w

zakładach pracy nie objętych układem zbiorowym pracy zawartym po dniu 31

grudnia 1986 r., zaś art. 3 ust. 2 ustawy i przepisy jej rozdziału 3

dotyczą zakładów

pracy, objętych układem zbiorowym pracy zawartym po tej dacie. Regulacja

powyższa pozostała nie zmieniona w przepisach jednolitego tekstu

omawianej

ustawy ogłoszonego w Dz. U. z 1990 r. Nr 69, poz. 407. Na podstawie

informacji

urzędowej uzyskanej dnia 3 sierpnia 1994 r. w Departamencie Zbiorowych

Stosun-

ków Pracy Ministerstwa Pracy i Polityki Socjalnej Sąd Najwyższy ustalił,

że po dniu

31 grudnia 1986 r. nie został w tym Ministerstwie zarejestrowany nowy

układ

zbiorowy pracy dla przemysłu drzewnego, natomiast obowiązuje w tej branży

nadal

układ zbiorowy pracy dla przemysłów drzewnych z dnia 30 grudnia 1974 r. W

konsekwencji tego ustalenia pozwane Przedsiębiorstwo uprawnione było do

wprowadzenia zakładowego systemu wynagradzania opracowanego w oparciu o

przepisy zawarte w rozdziale 2 rozważanej ustawy, wśród których znajduje

się

wspomniany w rewizji nadzwyczajnej przepis art. 20 ust. 4 stanowiący, iż

"podstawę

wymiaru nagrody jubileuszowej stanowi najniższe wynagrodzenie

obowiązujące w

dniu nabycia prawa do nagrody" powtórzony w § 4 aneksu do protokołu doda-

tkowego nr 3 z dnia 17 sierpnia 1988 r. do porozumienia o zakładowym

systemie

wynagradzania w pozwanym Przedsiębiorstwie. Przepisy tego porozumienia

zastąpiły - w zakresie określonym w ustawie - odpowiednie przepisy o

wynagra-

dzaniu, w tym także postanowienia dotychczasowego układu zbiorowego pracy

(art.

23 ustawy) oraz przepisy powołanej wyżej uchwały nr 138 Rady Ministrów z

dnia 22

września 1978 r. (wyliczenie zawarte w art. 23 nie jest bowiem

wyczerpujące)

niezależnie od trafnej interpretacji § 1 tej uchwały dokonanej przez Sąd

Wojewódzki.

Powołany w rewizji nadzwyczajnej przepis art. 28 ust. 2 ustawy o zasadach

tworzenia zakładowych systemów wynagradzania nie mógł mieć w sprawie

zastosowania, gdyż mieści się w rozdziale 3 ustawy dotyczącym zakładowego

systemu wynagradzania w zakładach pracy objętych układem zbiorowym pracy

zawartym po dniu 31 grudnia 1986 r., do których pozwane Przedsiębiorstwo

- jak

wyżej ustalono - nie należało.

Próby zatem podważania mocy obowiązującej § 4 aneksu do protokołu

dodatkowego nr 3 z dnia 17 sierpnia 1988 r. do porozumienia o zakładowym

systemie wynagradzania w pozwanym Przedsiębiorstwie okazały się chybione.

Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę nie

podzielił

odmiennego stanowiska zajętego przez Sąd Najwyższy w analogicznej pod

względem faktycznym i prawnym sprawie III PZP 48/89 - I PR 410/89

opisanej w

tygodniku "Prawo i Życie" nr 25 z 1991 r., na które powoływała się

powódka w toku

niniejszego procesu, domagając się nagrody jubileuszowej obliczonej na

podstawie

wynagrodzenia przysługującego w dniu wypłaty nagrody. Stanowisko to

bowiem

wyrażone zostało wyłącznie w oparciu o przytoczony wyżej przepis § 9 ust.

1

uchwały nr 138 Rady Ministrów z dnia 22 września 1978 r. bez zwrócenia

uwagi na §

1 tejże uchwały oraz art. 23 ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r. o zasadach

tworzenia

zakładowych systemów wynagradzania (wg. numeracji jednolitego tekstu tej

ustawy

ogłoszonego w Dz. U. z 1988 r. Nr 28, poz. 196). Przyjął je także Sąd

Najwyższy w

wyroku z dnia 24 lipca 1990 r., I PR 143/90 jednakże dlatego, że

orzekając

ponownie w tej samej sprawie jako sąd rewizyjny był z mocy art. 389

k.p.c. związany

oceną prawną zawartą w poprzednim wyroku Sądu Najwyższego. Być może z

tego

powodu nie powoływał się na powyższe orzeczenie Sądu Najwyższego organ

wnoszący rewizję nadzwyczajną w niniejszej sprawie.

Przechodząc do drugiego zarzutu stwierdzić należy, że z pracowników,

którzy

razem z powódką w dniu 10 listopada 1990 r. pobierali nagrodę

jubileuszową tylko

Aleksander B. otrzymujący nagrodę jubileuszową w kwocie 1.656.000 zł (k.

21) z

ponad rocznym opóśnieniem znajdował się w identycznej sytuacji co powódka

(15

lat pracy. które upłynęły w dniu 29 września 1989 r.). Fakt ten przyznało

pozwane

Przedsiębiorstwo w odpowiedzi na rewizję nadzwyczajną wyjaśniając, że

pracownik

ten otrzymał bezpodstawnie zawyżoną nagrodę jubileuszową wskutek błędnego

przyjęcia w piśmie przyznającym mu tę nagrodę, że nabył on do niej prawo

w dniu

29 września 1990 r. zamiast w dniu 29 września 1989 r. Co do innych

pracowników,

to powódka nie wykazała, aby znajdowali się oni w identycznej sytuacji

jak ona.

Przeciwnie, w rewizji powódka podała (k. 44), że inni pracownicy,

pobierający w tym

samym okresie nagrody jubileuszowe z tytułu 15 lat pracy w normalnym

trybie tzn.

bez opóśnienia w wypłacie otrzymali kwoty 10 razy wyższe od nagrody

wypłaconej

powódce, czyli w wysokości 1.700.000-1.800.000 zł. Oznacza to, że nabyli

oni prawo

do nagród jubileuszowych rok póśniej niż powódka, a konkretnie - jak

wynika z listy

płac - w m-cu paśdzierniku 1990 r., kiedy stanowiące podstawę obliczenia

nagrody

najniższe wynagrodzenie wynosiło 368.000 zł. (k. 18), podczas gdy w

paśdzierniku

1989 r., kiedy to powódka nabyła prawo do nagrody jubileuszowej za 15 lat

pracy,

najniższe wynagrodzenie wynosiło 38.000 zł (k. 20). Skoro więc w

odniesieniu do

tych pracowników różnica wysokości nagrody była wynikiem nabycia prawa do

nagrody w innym czasie niż termin nabycia prawa do nagrody przez powódkę,

w

którym obowiązywała inna wysokość najniższego wynagrodzenia stanowiącego

podstawę obliczenia nagrody, to nie może być mowy o nierównym traktowaniu

z

nimi powódki. Nierówność ta zachodzi tylko w porównaniu z Aleksandrem B.

ale i

ona nie uzasadnia zarzutu naruszenia konstytucyjnej zasady równości.

Zasada ta

dotyczy bowiem równości w prawie a nie w bezprawiu, a przecież wypłacono

temu

pracownikowi zawyżoną nagrodę jubileuszową bezpodstawnie czyli wbrew

prawu.

Pojedyńcza wypłata nagrody jubileuszowej w zawyżonej wskutek pomyłki

wysokości

nie stanowi także dostatecznego argumentu dla uznania, że wypłata powódce

nagrody obliczonej zgodnie z obowiązującymi przepisami stanowi naruszenie

konstytucyjnej zasady sprawiedliwości społecznej. Skoro zaś nie nastąpiło

naru-

szenie wspomnianych zasad konstytucyjnych, to bezzasadny jest oparty na

ich

naruszeniu zarzut, że strona pozwana powołując się wobec powódki na § 4

aneksu

nadużyła prawa w świetle zasad współżycia społecznego (art. 8 k.p.).

Zarzutu tego nie uzasadnia również ponad roczna zwłoka strony

pozwanej w

wypłacie należnej powódce nagrody jubileuszowej. Sama bowiem zwłoka nie

była

powodem wypłaty tak niskiej nagrody, a obowiązujący w pozwanym zakładzie

pracy

sposób obliczania nagrody, oparty na przepisach ustawy o zasadach

tworzenia

zakładowych systemów wynagrodzenia i przede wszystkim istotny spadek siły

nabywczej pieniądza na przełomie lat 1989 i 1990, którego strony nie

mogły

przewidzieć, co wyklucza ewentualnie odpowiedzialność odszkodowawczą

strony

pozwanej w świetle art. 361 § 1 k.c. i art. 477 § 1 k.c. Ten ostatni

przepis ogranicza

zresztą odpowiedzialność odszkodowawczą dłużnika w razie jego zwłoki w

spełnieniu świadczenia do naprawienia szkody wynikłej ze zwłoki.

Mimo bezzasadności zarzutów rewizji nadzwyczajnej została ona co do

należności głównej przez Sąd Najwyższy uwzględniona, gdyż wyroki Sądów

obu

instancji wydane zostały z rażącym naruszeniem art. 3581 § 3 k.c. w zw. z

art. 12

ust. 2 ustawy z dnia 28 lipca 1990 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny

(Dz. U. Nr

55, poz. 321) i art. 300 k.p., co Sąd Najwyższy wziął z urzędu pod

rozwagę (art. 420

§ 2 k.p.c.). Art. 3581 § 3 k.c. stanowi, że "w razie istotnej zmiany siły

nabywczej

pieniądza po powstaniu zobowiązania, sąd może po rozważeniu interesów

stron,

zgodnie z zasadami współżycia społecznego, zmienić wysokość lub sposób

spełnienia świadczenia pieniężnego, chociażby były ustalone w orzeczeniu

lub

umowie", zaś według mającego charakter przepisu przejściowego art. 12

ust. 2

ustawy z dnia 28 lipca 1990 r. o zmianie kodeksu cywilnego do zobowiązań

pieniężnych powstałych od dnia 30 paśdziernika 1950 r. jeszcze nie

przedawnionych

i nie wykonanych do dnia wejścia w życie tejże ustawy (tj. do dnia 1

paśdziernika

1990 r.) stosuje się art. 3581 § 3 k.c. tylko do świadczeń w części nie

wykonanej.

Ponieważ dochodzone przez powódkę roszczenie niewątpliwie powstało po

dniu 30

paśdziernika 1950 r., a w dniu 1 paśdziernika 1990 r. nie było

przedawnione, to art.

3581 § 3 k.c. - przy istnieniu określonych w nim przesłanek - może mieć

do niego

zastosowanie, ale pod warunkiem, że świadczenie nie zostało do tego dnia

wykonane. Jeżeli więc wypłata powódce nagrody nastąpiła w dniu 10

listopada 1990

r., to z punktu widzenia wymienionego przepisu przejściowego nie ma

przeszkód,

aby art. 3581 § 3 k.c. mógł być do tego zobowiązania zastosowany.

Powstaje

natomiast zagadnienie, czy wypłacenie powódce nagrody w kwocie nominalnej

stanowiło wykonanie zobowiązania. W tym przedmiocie Sąd Najwyższy w

składzie

rozpoznającym niniejszą sprawę podziela uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 3

kwietnia 1992 r., I PZP 19/92 (OSNCP 1992 z. 9 poz. 166), w myśl której

art. 3581 §

3 k.c. w zw. z art. 300 k.p. może być odpowiednio zastosowany w sprawie o

należność z zakresu prawa pracy (odprawę rentową) także wówczas, gdy to

świadczenie pieniężne zostało spełnione przez zapłatę sumy nominalnej

lecz w

okolicznościach nie powodujących wygaśnięcia zobowiązania. W uzasadnieniu

powyższej uchwały Sąd Najwyższy wyjaśnił m.in. że zgodnie z art. 3581 § 1

k.c.

zapłata kwoty nominalnej stanowi jedynie spełnienie świadczenia. Nie

oznacza ona

jeszcze wykonania zobowiązania, gdyż do tego potrzebne jest ponadto

zaspokojenie

wierzyciela. Według art. 354 § 1 k.c. wykonanie zobowiązania przez

dłużnika

powinno być zgodne ze społeczno-gospodarczym celem zobowiązania oraz z

zasadami współżycia społecznego, a także ewentualnie ustalonymi

zwyczajami.

Zapobiega to sytuacjom, w których spełnienie przez dłużnika świadczenia

w sposób

formalnie zgodny z treścią zobowiązania nie zaspokajałoby uzasadnionego

interesu

wierzyciela. Taką sytuację tworzy istotna zmiana siły nabywczej pieniądza

po

powstaniu zobowiązania. Spełnienie w tej sytuacji świadczenia przez

zapłatę kwoty

nominalnej nie zaspokaja interesu wierzyciela i nie powoduje wygaśnięcia

zobowiązania, chyba że wierzyciel przyjmie takie świadczenie na

zaspokojenie

swojej wierzytelności. O spełnieniu świadczenia można mówić bowiem

dopiero

wtedy,gdy zostaje ono zaofiarowane przez dłużnika i przyjęte przez

wierzyciela.

Oświadczenie wierzyciela o przyjęciu zapłaty kwoty nominalnej na

zaspokojenie

wierzytelności może zostać złożone przez każde zachowanie ujawniające

taką wolę

w sposób dostateczny (art. 60 k.c.).

Niezwłoczne kwestionowanie przez powódkę w niniejszej sprawie

wysokości

wypłaconej nagrody (k. 9) świadczy zdaniem Sądu Najwyższego, w

dostateczny

sposób, że nie traktowała ona wypłaconej jej tytułem nagrody

jubileuszowej kwoty

nominalnej jako zaspokojenia swej wierzytelności z tego tytułu, a jako

wypłatę na

poczet należnej nagrody jubileuszowej. Umożliwia to zastosowanie w

sprawie

waloryzacji świadczenia określonej w art. 3581 § 3 k.c. Wprawdzie w

świetle art. 3581

§ 4 k.c. jest ona uzależniona od żądania wierzyciela, który go w

niniejszej sprawie

nie zgłosił, jednak - jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w uzasadnieniu

orzeczenia z dnia 30

stycznia 1992 r., I PRN 60/91 (PiZS 1992 nr 7 s. 64) - określony w art.

4771 § 1

k.p.c. obowiązek orzekania w sprawach z zakresu prawa pracy o

roszczeniach

wynikających z faktów przytoczonych przez pracownika, choćby nie były

objęte jego

żądaniem lub zgłoszone w rozmiarze mniejszym niż usprawiedliwiony

wynikiem

postępowania dotyczy także waloryzacji świadczenia na podstawie art. 3581

§ 3 k.c.

Powódka zaś w niniejszej sprawie powoływała się na zebrany w sprawie

materiał

dowodowy, który wskazywał na spadek siły nabywczej pieniądza w okresie po

nabyciu przez nią prawa do nagrody jubileuszowej a wypłatą tej nagrody w

kwocie

nominalnej. Spadek ten w powyższym okresie czyli między dniem 12

paśdziernika

1989 r. a 10 listopada 1990 r. był istotny, co jest faktem powszechnie

znanym, a

ponadto wynika z zebranego w sprawie materiału wskazującego, jak już

podano

wyżej, że najniższe wynagrodzenie pracownicze wynosiło w paśdzierniku

1989 r.

38.000 zł. a w paśdzierniku 1990 r. 368.000 zł. W efekcie opóśniona

wypłata

powódce nagrody jubileuszowej w kwocie nominalnej obliczonej na podstawie

wynagrodzenia z paśdziernika 1989 r. spowodowała z punktu widzenia zasad

współżycia społecznego i interesu powódki jej pokrzywdzenie. Zdaniem Sądu

Najwyższego waloryzacja powinna w niniejszej sprawie objąć różnicę

świadczenia

wynikającą ze spadku siły nabywczej pieniądza w okresie między nabyciem

przez

powódkę prawa do nagrody a jej wypłatą opóśnioną z winy strony pozwanej.

Najniższe wynagrodzenie pracownicze jest relatywną siły nabywczej

pieniądza i

dlatego Sąd Najwyższy dla potrzeb niniejszej sprawy przyjął, że może ono

stanowić

miernik waloryzacji.

Kierując się powyższymi przesłankami Sąd Najwyższy uznał, że po

walory-

zacji na podstawie art. 3581 § 3 k.c. strona pozwana zapłacić winna

powódce

tytułem wysokości nagrody jubileuszowej kwotę 1.309.625 zł. obliczoną w

następu-

jący sposób: Nagroda wyliczona na podstawie najniższego wynagrodzenia

obowią-

zującego w m-cu paśdzierniku 1990 r. = 1.656.000 zł (k. 18) pomniejszona

o kwotę

wypłaconej nagrody czyli 171.000 zł oraz o połowę wypłaconych odsetek w

kwocie

350.750 zł. czyli o 175.375 zł. Odliczenie przy waloryzacji nagrody

połowy wypła-

conych powódce odsetek uzasadnione jest ich częściowo waloryzacyjnym

charak-

terem, na co wskazuje wysokość odsetek ustawowych obowiązujących w

okresie

między powstaniem prawa powódki do nagrody a jej wypłatą, przekraczającą

wysokość odsetek kredytowych. Taką też kwotę z 8% od dnia 4 sierpnia 1994

r. Sąd

Najwyższy - uwzględniając rewizję nadzwyczajną i uchylając zaskarżony

wyrok Sądu

Wojewódzkiego oraz zmieniając poprzedzający go wyrok Sądu Rejonowego -

zasądził na rzecz powódki (art. 422 § 1 k.p.c.). Uwzględnieniu rewizji

nadzwyczajnej

w świetle art. 421 § 2 k.p. nie stała na przeszkodzie okoliczność, że

została ona

wniesiona po upływie 6 miesięcy od daty uprawomocnienia się zaskarżonego

wyroku, gdyż zaniechając waloryzacji dochodzonej należności Sądy obu

instancji nie

tylko rażąco naruszyły wskazane wyżej przepisy, lecz także interes

Rzeczypospolitej

Polskiej, która otacza roszczenia pracownicze wzmożoną ochroną, a w

niniejszej

sprawie ochrona ta była szczególnie potrzebna, gdyż chodzi o powódkę

pozostającą

bez pracy i samotnie wychowującą 2 dzieci, na które otrzymuje niewysokie

alimenty.

Sąd Najwyższy oddalił rewizję nadzwyczajną w części dotyczącej

odsetek za

okres od dnia 4 sierpnia 1994 r. Od zwaloryzowanego na podstawie art.

3581 § 3

k.c. świadczenia, w części przewyższającej jego nominalną wysokość,

odsetki za

opóśnienie należą się dopiero od daty wyroku sądowego, mocą którego

dokonano

waloryzacji. Samo bowiem istnienie przesłanek z art. 3581 § 3 k.p.c. nie

powoduje z

mocy prawa zmiany wysokości świadczenia. Konieczna jest inicjatywa

wierzyciela,

któremu jednak nie przysługuje roszczenie w znaczeniu materialnoprawnym.

Przysługuje mu tylko uprawnienie do żądania waloryzacji. Dlatego nie

można też

przed waloryzacją mówić o opóśnieniu dłużnika w wykonaniu zobowiązania

pieniężnego przekraczającego jego nominalną wysokość. Skutek w postaci

waloryzacji następuje dopiero z mocy orzeczenia sądu, które ma więc

charakter

konstytutywny. Nie miał - jak się wydaje - powyższych okoliczności na

uwadze Sąd

Najwyższy przy wydawaniu wyroku z dnia 16 września 1993 r. w sprawie I

PRN

70/93 (OSNCP 1994 z. 5 poz. 113). Natomiast uchwała Sądu Najwyższego z

dnia 8

lipca 1993 r., III CZP 80/93 (OSP 1994 r., nr. 3, poz. 50) dotyczy

wprawdzie odsetek

lecz nie od sumy zwaloryzowanej na podstawie art. 3581 § 3 k.c., a od

odszkodowania ustalonego na podstawie art. 363 § 2 k.c.

Odsetki od nominalnej kwoty nagrody za okres od dnia nabycia do niej

prawa

przez powódkę do dnia zapłaty zostały zaś przez stronę pozwaną uiszczone.

======================================