Wyrok I PKN 472/00

Wyrok z dnia 20 czerwca 2001 r. I PKN 472/00 Pracownica samotnie wychowująca dzieci, z którą pracodawca rozwiązał umowę o pracę za wypowiedzeniem, nie może skutecznie powoływać się na art. 8 KP w celu uznania tego wypowiedzenia za sprzeczne z zasadami współ- życia społecznego, jeżeli po zakończeniu urlopu wychowawczego i zgłoszeniu się do pracy, dopuściła się ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków pracowniczych, polegającego na niepodjęciu wykonywania pracy bez uspra- wiedliwionej przyczyny. Przewodniczący SSN Katarzyna Gonera, Sędziowie SN: Józef Iwulski, Andrzej Wasilewski (sprawozdawca). Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 20 czerwca 2001 r. sprawy z po- wództwa Elżbiety W. przeciwko Urzędowi Gminy w P. o przywrócenie do pracy, na skutek kasacji powódki od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Szczecinie z dnia 31 stycznia 2000 r. [...] o d d a l i ł kasację. U z a s a d n i e n i e Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Goleniowie wyrokiem z dnia 19 listopada 1999 r. [...] oddalił powództwo Elżbiety W. przeciwko Urzędowi Gminy w P. o przywrócenie do pracy. W uzasadnieniu tego wyroku Sąd Rejonowy stwierdził, że w świetle zgro- madzonego w rozpoznawanej sprawie materiału dowodowego należało uznać, iż - pomimo ciążącego na niej obowiązku podjęcia pracy po zakończonym urlopie wy- chowawczym - powódka nie stawiła się w dniu 19 marca 1999 r. u strony pozwanej celem przejęcia obowiązków pracowniczych, a tym samym dopuściła się ciężkiego naruszenia obowiązków pracowniczych, co dla strony pozwanej stanowiło podstawę do rozwiązania z nią stosunku pracy. Sąd Rejonowy pokreślił przy tym, że: po pierw- sze - strona pozwana nie skorzystała z możliwości rozwiązania z powódką umowy o 2 pracę bez wypowiedzenia, pomimo że w danym wypadku mogła to uczynić, ale za- stosowała korzystniejszą dla powódki formę rozwiązania za wypowiedzeniem; oraz po drugie - w danym wypadku wypowiedzenie umowy o pracę było tym bardziej uza- sadnione, że powódka nie spełniała formalnych wymagań koniecznych dla zatrud- nienia jej na stanowisku młodszego instruktora kultury, określonych przepisami roz- porządzenia Ministra Kultury i Sztuki z dnia 9 marca 1999 r. w sprawie wymagań kwalifikacyjnych i trybu stwierdzania kwalifikacji uprawniających do zajmowania okre- ślonych stanowisk w niektórych instytucjach kultury, dla których organizatorem jest administracja rządowa lub jednostki samorządu terytorialnego (Dz.U. Nr 26, poz. 234), w Ośrodku Kultury w P., gdzie miała przejąć obowiązki , bowiem nie posiadała ona wymaganego co najmniej średniego wykształcenia. W apelacji od tego wyroku, powódka zarzuciła, że rozstrzygnięcie Sądu Rejonowego narusza art. 45 § 1 KP, ponieważ niesłusznie przyjmuje się w nim, że wypowiedzenie jej umowy o pracę było uzasadnione, a ponadto narusza także art. 30 § 4 KP, bowiem Sąd ten dokonał oceny zasadności wypowiedzenia umowy o pracę poza granicami przyczyn wskaza- nych powódce przez stronę pozwaną. W uzasadnieniu apelacji powódka podniosła w szczególności, że Sąd Rejonowy bezpodstawnie przyjął, jakoby powódka nie podjęła pracy u strony pozwanej po zakończeniu urlopu wychowawczego, tymczasem w rze- czywistości wróciła ona do pracy już w dniu 15 marca 1999 r., o czym świadczy przy- znanie jej od tego dnia wynagrodzenia, a do przekazania jej w dniu 19 marca 1999 r. Ośrodka Kultury w P. nie doszło, gdyż w rozmowie z inną pracownicą powódka do- wiedziała się, że przekazanie nastąpi dopiero w dniu 22 marca 1999 r. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Szczecinie wyrokiem z dnia 31 stycznia 2000 r. oddalił apelację powódki od powyższego wyroku Sądu Rejonowego. W uzasadnieniu wyroku Sąd Okręgowy stwierdził, że Sąd Rejonowy prawidłowo ustalił stan faktyczny w rozpoznawanej sprawie, który wskazuje na to, że: po pierwsze - urlop wychowawczy powódki zakończył się w dniu 13 marca 1999 r.; po drugie - nie jest zasadne twierdzenie powódki, że po powrocie z urlopu wycho- wawczego podjęła pracę już w dniu 15 marca 1999 r., bowiem z akt osobowych po- wódki wynika, że w dniach 15 - 17 marca 1999 r. „załatwiała ona dopiero formalności związane z badaniami lekarskimi o przydatności do pracy (mimo, iż wcześniej wiedziała o konieczności ich wykonania), a do podjęcia faktycznych obowiązków - pracy w Ośrodku Kultury miało dojść 18 marca 1999 r. Tego dnia powódka nieza- sadnie, zdaniem Sądu Okręgowego, odmówiła przejęcia Ośrodka i tym samym nie 3 przystąpiła do pracy. Zgodnie bowiem z § 15 ust. 4 Regulaminu Organizacyjnego Urzędu Gminy w P. przekazywanie protokolarne zakresu pracy i obowiązków nastę- puje jedynie w przypadku zmian personalnych pracowników Urzędu, nie zaś przy przejęciu obowiązków, jak w niniejszej sprawie, po powrocie pracownika z urlopu i to na okres urlopu innego pracownika”. Powódka nie miała przejmować odpowiedzial- ności materialnej za powierzone mienie, a w Ośrodku nie było też na tyle cennych przedmiotów, aby obawiać się podjęcia w nim pracy bez komisyjnego ich przekaza- nia. Jednakże pozwany, chcąc pójść na rękę powódce, zgodził się mimo to na komi- syjne przekazanie Ośrodka powódce, w drodze spisu na oryginalnych drukach in- wentaryzacyjnych w dniu następnym, tj. w dniu 19 marca 1999 r. o godz. 1700 . Tego dnia powódka nie stawiła się jednak do pracy i pracy nie świadczyła. Powódka nie tylko nie podjęła pracy w dniu 19 marca 1999 r., lecz nie stawiła się także do pracy w dniach 20 i 21 marca 1999 r., jakkolwiek Ośrodek Kultury w P. był czynny w godzi- nach od 1700 do 2200 w okresie od wtorku do niedzieli każdego tygodnia. W kasacji od powyższego wyroku Sądu Okręgowego powódka zarzuciła: po pierwsze - naruszenie art. 233 § 1 KPC, wobec braku wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego, pominięcia dowodów - dokumentu pracodawcy z dnia 15 marca 1999 r. ustalającego powódce stosowne wynagrodzenie, co świadczy o tym, że w tym dniu powódka podjęła pracę u strony pozwanej. Ponadto, także wobec od- mowy wiarygodności zeznaniom powódki, bez podania motywów jakimi kierował się Sąd przy ocenie jej zeznań. W kasacji zarzucono przy tym, że: „zupełnie bezsen- sowne i nielogiczne byłoby zachowanie powódki polegające na nie podjęciu przez nią pracy po urlopie wychowawczym - w sytuacji, gdy w dalszym ciągu mogła na tym urlopie przebywać. Sądy obu instancji do kwestii tej nie odniosły się w uzasadnieniu swoich orzeczeń, jak też w toku postępowania nie próbowały nawet jej wyjaśnić”. Po drugie - naruszenie art. 45 § 1 KP wobec przyjęcia, że wypowiedzenie powódce umowy o pracę było uzasadnione. Jakkolwiek bowiem z wypowiedzenia umowy o pracę wynika, że jego przyczyną było „nie podjęcie pracy po urlopie wychowaw- czym”, to jednak z materiału dowodowego zebranego w sprawie nie wynika, aby była to przyczyna rzeczywista i trafna, skoro powódka stawiła się do pracy w dniu 15 marca 1999 r., następnie na żądanie pracodawcy przeprowadziła badania lekarskie, a „w dniu 18 marca 1999 r. stawiła się do Ośrodka Kultury celem przejęcia mienia”, ale „odmówiła ostatecznie przejęcia mienia - albowiem jej żądanie komisyjnego spi- sania i przekazania majątku na formularzach inwentaryzacyjnych nie zostało speł- 4 nione. Ten sposób przekazywania mienia wynikał z dotychczasowej praktyki (...) gwarantował zabezpieczenie interesów pracodawcy w zakresie ochrony mienia, jak też zabezpieczał pracowników przed ewentualnymi perturbacjami w przypadku stwierdzenia braku mienia. Bezspornym jest, iż następnego dnia, tj. w dniu 19 marca 1999 r. - pomimo wcześniejszych uzgodnień - powódka nie stawiła się w Ośrodku Kultury i nie doszło do przekazania mienia. Relacje stron co do przyczyn nieobecno- ści powódki są rozbieżne. Powódka podnosi, iż została wprowadzona w błąd co do terminu przekazania mienia przez pracownika Urzędu, natomiast strona pozwana podnosi, iż zmiany terminu nie dokonano, a powódka z niewiadomych przyczyn nie stawiła się na przekazanie. Brak powódki w pracy w dniu 19 marca 1999 r. i ewen- tualnie w dniach 20 - 22 marca powinien być potraktowany jako nieobecność w pracy - nie zaś jako nie podjęcie pracy po powrocie z urlopu wychowawczego”. Po trzecie - naruszenie art. 8 KP wobec uznania „wypowiedzenia umowy o pracę za uzasadnione pomimo, iż jest ono sprzeczne z zasadami współżycia społecznego”, bowiem „powódka jest matką samotnie wychowującą dwoje dzieci, utrzymującą siebie i ro- dzinę z zasiłku dla bezrobotnych oraz alimentów na dzieci. Również jako sprzeczne z zasadami współżycia społecznego należy uznać wypowiedzenie stosunku pracy powódce - przy uwzględnieniu zasad wynikających ze szczególnej ochrony pracy kobiet. Polskie prawo gwarantuje szczególną ochronę pracy kobiet w związku z ciążą i macierzyństwem oraz wychowaniem dzieci”. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Kasacja nie jest zasadna. W wyniku postępowania dowodowego w rozpozna- wanej sprawie Sądy obu instancji prawidłowo ustaliły, że: po pierwsze - urlop wycho- wawczy powódki zakończył się w dniu 13 marca 1999 r., tj. w sobotę; po drugie - w dniu 15 marca 1999 r. (tj. w poniedziałek) powódka zgłosiła się wprawdzie po urlopie wychowawczym u strony pozwanej, jednak bez uprzedniego przeprowadzenia wy- maganych badań lekarskich; po ich przeprowadzeniu w następnym dniu, powódka ponownie stawiła się do pracy i została poinformowana, że w dniu 18 marca 1999 r. (tj. we czwartek) ma zgłosić się w Ośrodku Kultury w P., celem podjęcia pracy; po trzecie - w dniu 18 marca 1999 r. (tj. we czwartek) powódka zgłosiła się w Ośrodku Kultury w P., lecz podjęcie pracy uzależniła od uprzedniego komisyjnego spisania i przekazania majątku tej placówki na urzędowych formularzach inwentaryzacyjnych; 5 w konsekwencji, doszło wówczas pomiędzy stroną pozwaną i powódką do uzgodnie- nia, że do przekazania majątku Ośrodka Kultury w P. powódce w trybie przez nią oczekiwanym dojdzie w dniu 19 marca 1999 r. (tj. w piątek); po czwarte - pomimo wcześniejszego uzgodnienia, w dniu 19 marca 1999 r. (tj. w piątek) powódka nie zgłosiła się w Ośrodku Kultury w P. w celu komisyjnego przejęcia majątku i podjęcia pracy; powódka nie zgłosiła się do pracy w Ośrodku Kultury w P. także w następnych dniach, a w szczególności w dniu 20 marca 1999 r. (sobota) i w dniu 21 marca 1999 r. (niedziela), pomimo że wiedziała o tym, iż Ośrodek Kultury w P. jest czynny zaw- sze od wtorku do niedzieli w godzinach od 1700 do 2200 ; po piąte - w tej sytuacji, w dniu 22 marca 1999 r. (tj. w poniedziałek) strona pozwana na podstawie art. 36 § 1 pkt. 3 KP wypowiedziała powódce umowę o pracę z powodu nie podjęcia przez nią obowiązków pracowniczych po urlopie wychowawczym, z zachowaniem trzymie- sięcznego okresu wypowiedzenia od dnia 1 kwietnia 1999 r. do dnia 30 czerwca 1999 r. Powyższym ustaleniom dotyczącym faktów nie zaprzecza także powódka. Jakkolwiek w kasacji podnosi ona, że „relacje co do przyczyn nieobecności powódki są rozbieżne”, to jednak materiał dowodowy zebrany w sprawie wskazuje jedno- znacznie, że rozbieżność w kwestii oceny przyczyn zaistniałych faktów wynika wy- łącznie stąd, że to powódka przedstawiła odmienną, aniżeli wynika z przedstawio- nych w sprawie dowodów (dokumentów i zeznań świadków), wersję przyczyn jej nie- obecności w pracy i niepodjęcia przez nią obowiązków pracowniczych w dniach od 19 do 21 marca 1999 r. Ponadto, w uzasadnieniu kasacji powódka dała wyraz prze- konaniu, że: „Abstrahując od rzeczywistych przyczyn nieobecności powódki w uzgodnionym dniu - należy wskazać, iż nieobecność powódki na przekazaniu mienia w dniu 19 marca 1999 r. błędnie zakwalifikowano jako nie podjęcie pracy po urlopie wychowawczym. Brak powódki w pracy w dniu 19 marca 1999 r. i ewentualnie w dniach 20 - 22 marca powinien być potraktowany jako nieobecność w pracy - nie zaś jako nie podjęcie pracy po powrocie z urlopu wychowawczego”. Argumentacja ta nie może mieć jednak żadnego znaczenia dla oceny trafności zaskarżonego wyroku co najmniej z dwóch powodów: po pierwsze - dlatego, że w rozpoznawanej sprawie jest poza sporem to, iż po zakończeniu urlopu wychowawczego powódka zgłosiła się wprawdzie do pracy, ale w ciągu tygodnia od daty zgłoszenia swego powrotu do pracy, pracy tej nie podjęła i to pomimo, że strona pozwana uczyniła wszystko, aby umożliwić powódce podjęcie pracy po dokonaniu przekazania mienia Ośrodka Kultu- 6 ry w P. w trybie zaproponowanym przez powódkę; po drugie - powódka nie bierze pod uwagę, że nawet jednorazowa nieusprawiedliwiona nieobecność pracownika w pracy może być oceniona, stosownie do okoliczności konkretnego wypadku, nawet jako ciężkie naruszenie obowiązków pracowniczych, które uzasadnia rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia (art. 52 § 1 pkt. 1 KP). W tej sytuacji, podniesione w kasacji zarzuty naruszenia zarówno art. 233 § 1 KPC, jak i art. 45 § 1 KP okazały się oczywiście bezzasadne. W konsekwencji, bez- zasadny okazał się również podniesiony w kasacji zarzut dotyczący naruszenia art. 8 KP. Przeciwnie, pracownica samotnie wychowująca dzieci, z którą pracodawca roz- wiązał umowę o pracę za wypowiedzeniem (art. 30 § 1 pkt. 2 KP), bowiem pomimo, że po zakończeniu urlopu wychowawczego zgłosiła się do pracy, dopuściła się rów- nocześnie ciężkiego naruszenia obowiązków pracowniczych, polegającego na nie- podjęciu przez nią pracy bez usprawiedliwionej przyczyny, nie może skutecznie po- woływać się na art. 8 KP w celu uznania tego wypowiedzenia za sprzeczne z zasa- dami współżycia społecznego. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Najwyższy na podstawie art. 39312 KPC orzekł jak w sentencji. ========================================