Wyrok I PKN 455/98

Wyrok z dnia 24 listopada 1998 r. I PKN 455/98 Przepis art. 411 KP ma zastosowanie jeżeli zarządzono likwidację praco- dawcy, chyba że czynność ta jest nieważna lub pozorna. Przewodniczący: SSN Kazimierz Jaśkowski, Sędziowie SN: Adam Józefowicz, Walerian Sanetra (sprawozdawca). Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 24 listopada 1998 r. sprawy z po- wództwa Bożeny G. i Aliny S. przeciwko Gminnej Spółdzielni „S.Ch.” w G. o przywró- cenie do pracy, na skutek kasacji powódek od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 18 grudnia 1997 r. [...] o d d a l i ł kasację i zasądził od powódek po 100 (sto) zł na rzecz strony poz- wanej tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. U z a s a d n i e n i e W imieniu powódek Bożeny G. i Aliny S. wniesiona została kasacja od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 18 grudnia 1997 r. [...], którym Sąd ten w wyniku ich apelacji zmienił wyrok Sądu Rejonowego-Sądu Pracy w Kozienicach z dnia 17 stycznia 1997 r. [...]. Zmieniając wyrok Sądu Pracy, Sąd drugiej instancji zasądził od Gminnej Spółdzielni „S.Ch.” w G. na rzecz Bożeny G. kwotę 1440 zł tytułem odszkodowania za niezgodne z prawem wypowiedzenie umowy o pracę oraz - z tego samego tytułu - na rzecz Aliny S. kwotę 1440 zł, oddalając ich apelację w zakresie dalej idącym. Powódki Bożena G. i Alina S. wniosły o uznanie za bezskuteczne wypowie- dzeń umowy o pracę oraz przywrócenie do pracy w Gminnej Spółdzielni „S.Ch.” w G. W toku postępowania Sąd Pracy ustalił, że powódka Bożena G. była zatrudniona w pozwanej Spółdzielni od 1969 r. na podstawie umowy o pracę na czas nie określony na stanowisku kasjera. Powódka Alina S. była zatrudniona od 1967 r., ostatnio na stanowisku kierownika piekarni, na podstawie umowy na czas nie określony. Bożena 2 G. pełniła funkcję członka zarządu działającej na terenie zakładu Komisji Zakładowej NSZZ „Solidarność”, a Alina S. - przewodniczącej zarządu zakładowej organizacji związkowej, ponadto od 1994 r. jest radną Rady Gminy w G. W dniu 16 czerwca 1996 r. decyzją Walnego Zgromadzenia Przedstawicieli Gminna Spółdzielnia „S.Ch.” w G. postawiona została w stan likwidacji. Likwidator Spółdzielni stwierdził koniecz- ność rozwiązania z częścią pracowników stosunków pracy. Na 45 dni przed termi- nem dokonania wypowiedzeń powiadomił o tym na piśmie zakładową organizację związkową i Rejonowy Urząd Pracy w K. Komisja Zakładowa NSZZ „Solidarność” wykazała gotowość podjęcia negocjacji, których wynikiem było porozumienie z dnia 8 sierpnia 1996 r. Porozumienie to podpisała między innymi Alina S. Uzgodniono, z którymi osobami zostaną rozwiązane umowy o pracę i imiennie je wyszczególniono. Poza tym do zwolnienia przewidziano jeszcze dwie osoby z administracji nie podając ich nazwisk. Zgodnie z przyjętą strukturą organizacyjną Spółdzielnia miała nadal za- trudniać 18 osób. Powódki Bożana G. i Alina S. z dniem 29 września 1996 r. otrzy- mały wypowiedzenia umów o pracę za 3-miesięcznym wypowiedzeniem (rozwiązały się one 31 grudnia 1996 r.) z powodu „braku możliwości zatrudnienia”. W ocenie Sądu Pracy likwidator pozwanej Spółdzielni dokonując zwolnień dostosował się do trybu przewidzianego w ustawie z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. z 1990 r. Nr 4, poz. 19 ze zm.). Likwi- dator prawidłowo zawiadomił o konieczności rozwiązania stosunków pracy niektórych pracowników organizację związkową i Kierownika Rejonowego Urzędu Pracy w K. Zawarto również stosowne porozumienie pomiędzy przedstawicielami Komisji Zakła- dowej NSZZ „Solidarność”, a przedstawicielami likwidowanej Spółdzielni. Porozu- mienie to uprawniało likwidatora do zwolnienia osób, które spełniały określone kryte- ria. Likwidacja Spółdzielni uzasadniała potrzebę dokonania zmian organizacyjnych zmierzających do zmniejszenia zatrudnienia. W stosunku do Bożeny G. była to likwi- dacja jej stanowiska zgodnie z nową strukturą zatrudnienia, natomiast w stosunku do Aliny S. faktyczny brak obowiązków. Rozpoznając apelację powódek Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych zważył w szczególności co następuje. Bezsporne jest w sprawie, że decyzją Walnego Zgro- madzenia Przedstawicieli Gminnej Spółdzielni „S.Ch.” w G. z dnia 16 czerwca 1996 r. Spółdzielnia ta postawiona została w stan likwidacji. Powstała konieczność rozwią- zania umów o pracę z częścią pracowników. Likwidator Spółdzielni zgodnie z treścią 3 art. 2 i art. 3 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywa- nia z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw o konieczności rozwiązania umów o pracę powiadomił zak- ładową organizację związkową NSZZ „Solidarność” i Rejonowy Urząd Pracy w K. Przewidziany w ustawie termin dla dokonaniach tych czynności został zachowany. W związku z koniecznością zmniejszenia zatrudnienia w Spółdzielni (z 29 do 18 osób), postanowiono rozwiązać umowy o pracę ze wszystkimi osobami przebywającymi na urlopach wychowawczych, ze sprzedawcami likwidowanych sklepów i z pięcioma osobami pracującymi w administracji. W grupie tych osób znalazły się powódki, dla których w nowym schemacie organizacyjnym Spółdzielni nie było stanowisk pracy. Powódka Bożena G. była zatrudniona na stanowisku kasjerki - stanowisko to uległo likwidacji, a powódka Alina S. zatrudniona na stanowisku kierownika piekarni przez ostatnie 3 lata, wobec likwidacji tego stanowiska, wykonywała prace zlecone w admi- nistracji. W tej sytuacji, skoro stanowisk pracy powódek w nowym schemacie organi- zacyjnym nie przewidziano, wypowiedzenie im umów o pracę było uzasadnione. Poz- wana Spółdzielnia została postawiona w stan likwidacji i w takiej sytuacji powódki jako członkowie zakładowej organizacji związkowej - a Alina S. również jako radna - nie mogły korzystać z ochrony prawnej przed wypowiedzeniem im umów o pracę z art. 32 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (Dz.U. Nr 55, poz. 234 ze zm.) i z ustawy z dnia 22 marca 1990 r. o pracownikach samorządowych (Dz.U. Nr 21, poz. 124 ze zm.). Ochronę tę uchyla bowiem art. 411 § 1 KP. Natomiast zdaniem Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych naruszony został art. 4 pkt 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracow- nikami stosunków pracy w zakresie dotyczącym zawarcia porozumienia pomiędzy kierownikiem zakładu pracy, a związkami zawodowymi. Nie można zgodzić się z ustaleniem Sądu Pracy, że porozumienie takie miało miejsce 8 sierpnia 1996 r. W dniu 8 sierpnia 1996 r. odbyło się zebranie, w którym uczestniczył likwidator Spół- dzielni, główna księgowa, przewodniczący Rady Nadzorczej i przewodnicząca zakła- dowej organizacji związkowej, którzy omówili na jakich zasadach ma zostać zawarte porozumienie ale w tym dniu do porozumienia nie doszło. Protokół z tego zebrania sporządzono z datą 27 sierpnia 1996 r. w formie porozumienia. Ustalenia dokonane przez Sąd Pracy, że porozumienie pomiędzy kierownikiem zakładu, a organizacją związkową zostało zawarte w dniu 8 sierpnia 1996 r. w powyższych okolicznościach jest sprzeczne z zebranym materiałem dowodowym. Sąd Pracy i Ubezpieczeń Spo- 4 łecznych uznał więc, że został naruszony art. 4 pkt 1 ustawy z 28 grudnia 1989 r. i na podstawie art. 45 § 3 KP zasądził odszkodowanie w wysokości 3-miesięcznego wy- nagrodzenia stosownie do treści art. 471 KP. W kasacji zaskarżonemu wyrokowi postawiony został zarzut naruszenia art., 45 § 3 KP przez przyjęcie, że zakład pracy został postawiony w stan likwidacji. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Kasacja nie zasługuje na uwzględnienie. W istocie bowiem jej zarzut, iż w zas- karżonym rozstrzygnięciu doszło do naruszenia art. 45 § 3 KP oparty jest na założe- niu, że Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych dokonał niewłaściwego ustalenia fak- tycznego, a mianowicie, że strona pozwana ulega likwidacji (prowadzone jest pos- tępowanie likwidacyjne). W uzasadnieniu kasacji twierdzi się bowiem, że Spółdzielnia mimo podjętej decyzji o jej likwidacji, podlega jedynie procesowi restrukturyzacji, a wobec tego nie mógł mieć do powódek zastosowania art. 45 § 3 KP, w zakresie w jakim ustanawia on wyjątek od przewidzianej w nim reguły, dla sytuacji objętych art. 411 KP. Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych przyjął jednakże, że Spółdzielnia zos- tała poddana procesowi likwidacji i jest to ustalenie natury faktycznej. Nie ma bowiem podstaw, by w oparciu o twierdzenia i rozumowanie, które znalazły się w uzasadnie- niu jego wyroku, przyjmować, iż założył on, że mimo iż Spółdzielnia poddana została jedynie procesowi restrukturyzacji, to jest to równoznaczne z jej likwidacją, gdyż przepis art. 411 KP obejmuje w istocie obok „właściwej likwidacji”, także restruktury- zację pracodawcy. Uzasadnienie to prowadzi do wniosku, iż Sąd Pracy i Ubezpie- czeń Społecznych przyjmuje, że decyzja o likwidacji Spółdzielni jest realizowana. W tym też znaczeniu twierdzenie, że nie jest ona likwidowana stanowi zaprzeczenie ustaleniom faktycznym stanowiącym podstawę rozstrzygnięcia tego Sądu. W postę- powaniu kasacyjnym - z uwagi na sposób ujęcia podstawy kasacji w skardze powó- dek - zanegowanie tych ustaleń nie może być jednakże wzięte przez Sąd Najwyższy pod uwagę. Sąd Najwyższy rozpoznaje bowiem sprawę w granicach kasacji (art. 39311 KPC) i zasadniczo jest związany faktyczną podstawą rozstrzygnięcia (art. 39315 KPC), chyba że wiarygodność tej podstawy zostanie w pośredni sposób pod- ważona przez uprawdopodobnienie, iż w sprawie doszło do naruszenia konkretnych przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 3931 pkt 2 KPC). W kasacji powódek nie zarzuca się jednakże, iż doszło do uchybienia 5 przepisom (przepisowi) postępowania, a to oznacza, że przy jej rozpatrywaniu Sąd Najwyższy nie mógł wyjść poza to, co w kwestii ustaleń natury faktycznej wynika z zaskarżonego nią wyroku. To zaś prowadzi do wniosku, iż brak jest podstaw do zak- westionowania ustalenia przyjętego w tym wyroku, że Spółdzielnia znajdowała się w likwidacji (obejmował ją ustawowy zwrot z art. 411 KP „w razie likwidacji pracodaw- cy”). Oceny tej nie zmienia odwoływanie się uzasadnienia kasacji do poglądu, iż „lik- widacja zakładu pracy to całkowite, stałe faktyczne jego unieruchomienie jako cało- ści, a nie likwidacja jednostki organizacyjnej zakładu”. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie wynika bowiem, że likwidacja Spółdzielni miała się zakończyć jedynie na zlikwidowaniu tylko jej pewnych (pewnej) jednostek organizacyjnych. Likwidacja pra- codawcy jest z reguły pewnym procesem, przy czym nie można przyjąć, że art. 411 KP ma zastosowanie dopiero wtedy, gdy dochodzi do faktycznego (i prawnego) zlik- widowania pracodawcy, bo jeżeli pracodawca zostaje już zlikwidowany, to nie ma tym samym podmiotu, który mógłby rozwiązać stosunki pracy z pracownikami. Nie- przypadkowo więc w art. 411 KP nie mówi się o „zlikwidowaniu” pracodawcy, a o jego „likwidacji”, znaczy to, że przepis ten ma zastosowanie już wtedy, gdy zostaje zarzą- dzona likwidacja pracodawcy (nie zawsze jednakże do likwidacji pracodawcy docho- dzi w następstwie formalnego „zarządzenia” jego likwidacji). Wniosek taki szczególne potwierdzenie znajduje w art. 1 ust. 2 i art. 7a ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o zwolnieniach z przyczyn ekonomicznych. Pierwszy z tych przepisów stanowiący, iż ustawa ta ma zastosowanie także w przypadku ogłoszenia upadłości lub likwidacji zakładu pracy, nakazuje uwzględnienie jej art. 7a. Przepis ten wprowadza zaś szczególną (dodatkową) możliwość rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia w razie ogłoszenia upadłości lub zarządzenia likwidacji zakładu pracy. Oznacza to więc, że „zarządzenie likwidacji zakładu pracy” mieści się w pojęciu „likwidacji zakła- du pracy” z art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. (gdyby miało być inaczej, to występujący w tym przepisie zwrot „z zastrzeżeniem przepisów art. 7a”, byłby niezro- zumiały, bo skoro „zarządzenie likwidacji zakładu pracy” miałoby się odbywać niejako poza „likwidacją zakładu pracy”, to tym samym nie miałoby nic wspólnego z art. 1 ust. 2 ustawy z 28 grudnia 1989 r. i tym samym czynienie w tym zakresie jakiegoś „zas- trzeżenia” w tym przepisie byłoby pozbawione sensu), a tym samym i w pojęciu likwi- dacji z art. 411 KP. Nie ma bowiem powodów, by zwrot z art. 411 KP „w razie ogło- szenia upadłości lub likwidacji pracodawcy” inaczej pojmować niż wyrażenie „w przy- padku ogłoszenia upadłości lub likwidacji” z art. 1 ust. 2 ustawy z 28 grudnia 1989 r. 6 o zwolnieniach z przyczyn ekonomicznych. Innymi słowy, pojęcie likwidacji praco- dawcy z art. 411 KP obejmuje zarówno przypadek zarządzenia likwidacji, jak i przy- padki, w których do likwidacji dochodzi na innej drodze (bez formalnej decyzji zarzą- dzającej likwidację pracodawcy). O likwidacji pracodawcy w rozumieniu tego przepisu nie można by jedynie mówić wtedy, gdyby decyzja ta była nieważna lub miała pozor- ny charakter. Okoliczności tego typu wymagają jednakże osobnego ustalenia, co uzależnione jest od stwierdzenia najpierw wystąpienia określonych faktów. Faktów takich zaś Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych nie stwierdził w zaskarżonym wy- roku i wobec tego nie ma podstaw do dokonywania oceny jego rozstrzygnięcia w tej płaszczyźnie przez Sąd Najwyższy. Sposób sformułowania zarzutów w skardze ka- sacyjnej wyklucza bowiem możliwość stawiania przez Sąd Najwyższy pod znakiem zapytania tego, co zostało uznane za faktyczną podstawę rozstrzygnięcia przez Sąd drugiej instancji. W tym stanie rzeczy należy stwierdzić, że zarzut uchybienia przepi- sowi art. 45 § 3 KP jest bezzasadny. Z powyższych względów na podstawie art. 39312 KPC orzeczono jak w sen- tencji. ========================================