Wyrok I PKN 171/00

Wyrok z dnia 9 stycznia 2001 r. I PKN 171/00 Od dnia ogłoszenia upadłości przestają pracodawcę obowiązywać prze- pisy ograniczające możliwość wypowiadania i rozwiązywania umów o pracę, a ogłoszenie upadłości jest wystarczającą przyczyną wypowiedzenia umowy o pracę. Od tej chwili niedopuszczalną ingerencją w sprawy związane z proce- sem upadłościowym byłoby ze strony sądu pracy badanie stopnia zaawanso- wania postępowania upadłościowego i rozstrzyganie, w jakim momencie po- winna nastąpić likwidacja określonej działalności, sprzedaż składników mająt- kowych, zwalnianie poszczególnych pracowników oraz jego kolejność. Przewodniczący SSN Józef Iwulski, Sędziowie SN: Jadwiga Skibińska- Adamowicz (sprawozdawca), Barbara Wagner. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 9 stycznia 2001 r. sprawy z powódz- twa Mieczysława B. przeciwko Syndykowi K. Zakładów Narzędzi Gospodarczych w K. o przywrócenie do pracy, na skutek kasacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego- Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kielcach z dnia 24 listopada 1999 r. [...] 1. o d d a l i ł kasację; 2. oddalił wniosek strony pozwanej o zasądzenie na jej rzecz kosztów postę- powania kasacyjnego. U z a s a d n i e n i e Powód Mieczysław B. wniósł pozew o uznanie za bezskuteczne wypowiedze- nia umowy o pracę dokonanego dnia 8 lipca 1999 r. przez syndyka K. Zakładów Na- rzędzi Gospodarczych w K. Wyjaśnił, że jako radny Gminy B. podlegał szczególnej ochronie przed wypowiedzeniem umowy o pracę, a ponadto pismo zawierające oświadczenie pracodawcy o wypowiedzeniu zostało mu wręczone dnia 8 lipca 1999 r., chociaż wskazywało bieg okresu wypowiedzenia od 1 lipca 1999 r. 2 Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Końskich wyrokiem z dnia 21 września 1999 r. oddalił powództwo. Ustalił, że w pozwanych Zakładach od 1994 r. toczy się postępo- wanie upadłościowe oraz są podejmowane działania zmierzające do likwidacji przed- siębiorstwa. W celu sprzedaży wyprodukowanych narzędzi syndyk zatrudnił kilku pracowników, w tym od 1997 r. także powoda. Początkowo powód był zatrudniony na stanowisku kierownika do spraw normowania i jakości produkcji. W dniu 3 lutego 1999 r. otrzymał wypowiedzenie warunków pracy, w którym na miejsce dotychcza- sowego stanowiska syndyk zaproponował mu stanowisko dozorcy Muzeum Techniki w M. Od tego też dnia powód zaczął chorować i korzystał ze zwolnienia lekarskiego. Wobec tego na stanowisku dozorcy została zatrudniona inna osoba (Lucjan Z.) na czas określony, do 5 września 1999 r. Ponadto w charakterze dozorcy na czas okre- ślony do 10 października 1999 r. został zatrudniony Karol N. Do maja 1999 r. zostały sprzedane nieruchomości stanowiące własność strony pozwanej, z wyjątkiem nieru- chomości w M., której sprzedaż wymaga zatwierdzenia sędziego komisarza. Pozwa- ne Zakłady nie prowadzą produkcji ani sprzedaży swoich wyrobów, wobec czego syndyk masy upadłości wypowiedział pracownikom umowy o pracę z przyczyn doty- czących zakładu pracy. Sąd Rejonowy ustalił ponadto, iż powód jest radnym Gminy B. Z tego względu syndyk zwrócił się do Rady Gminy o zajęcie stanowiska w sprawie wypowiedzenia powodowi umowy o pracę. Rada Gminy nie podjęła jednak uchwały, gdyż nie otrzy- mała wyjaśnień dotyczących sytuacji zwalnianych osób oraz sytuacji przedsiębior- stwa. Jednak zdaniem Sądu Rejonowego, okoliczność ta nie ma znaczenia. Wypo- wiedzenie powodowi umowy o pracę nastąpiło bowiem na podstawie ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosun- ków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy, której art. 5 wprowadził ogranicze- nie ochrony trwałości stosunku pracy przewidzianej w przepisach szczególnych, wy- łączając tym samym stosowanie art. 25 ust. 2 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samo- rządzie terytorialnym. W konkluzji Sąd Rejonowy stwierdził, że ogłoszona i zaawan- sowana likwidacja pracodawcy oraz zniesienie w takiej sytuacji szczególnej ochrony pracowników przed wypowiedzeniem i rozwiązaniem stosunków pracy sprawiły, że wypowiedzenie powodowi umowy o pracę było uzasadnione i zgodne z prawem. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kielcach wyrokiem z dnia 24 listopada 1999 r. oddalił apelację powoda opartą na zarzucie nienależytego rozważenia przez Sąd pierwszej instancji okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia 3 sprawy, a mianowicie tych, że Rada Gminy B. nie wyraziła zgody na wypowiedzenie powodowi, będącemu radnym tej Gminy, umowy o pracę oraz że po dokonaniu po- wodowi wypowiedzenia umowy syndyk zatrudnił osiem osób, co dobitnie świadczy o możliwości dalszego zatrudniania powoda. Sąd Okręgowy stwierdził, że wobec ogłoszenia upadłości K. Zakładów Narzę- dzi Gospodarczych w 1994 r. i sprzedaży całego majątku oraz rozpoczęcia w dniu 5 maja 1999 r. produkcji przez nowego właściciela, zarówno powód jak i inni pracowni- cy otrzymali wypowiedzenia umów o pracę z przyczyn ekonomicznych dotyczących zakładu pracy. Decyzja ta była więc koniecznością, której nie mógł ubezskutecznić fakt, że powód był radnym. W myśl bowiem art. 411 § 1 KP przepisy przewidujące szczególną ochronę przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem stosunku pracy, mię- dzy innymi pracowników będących radnymi, zostają wyłączone w razie ogłoszenia upadłości pracodawcy. Od powyższego wyroku powód wniósł kasację, w której jako jej podstawę po- dał naruszenie art. 233 § 1 KPC wskutek pominięcia przez Sąd Okręgowy jego wyja- śnień świadczących o tym, że strona pozwana zatrudniła na stałe osoby spoza za- kładu pracy oraz że stopień zaawansowania likwidacji nie wymagał zwolnienia skar- żącego, gdyż prawdopodobnie potrwa ona do końca 2000 r. Poza tym powód zarzu- cił naruszenie art. 1 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasa- dach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakła- du pracy wskutek ustalenia, że istniała uzasadniona przyczyna wypowiedzenia po- wodowi umowy o pracę ze względu na likwidację stanowiska dozorcy, chociaż sta- nowisko to do tej pory nie zostało zlikwidowane. Wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz wyroku Sądu pierwszej instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Strona pozwana wniosła o oddalenie kasacji i zasądzenie na jej rzecz od poz- wanego kosztów postępowania kasacyjnego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zakres postępowania dowodowego w sprawie zależał od faktów, które miały istotne znaczenie dla jej rozstrzygnięcia (art. 227 KP). Z kolei istotność tych faktów zależała od przedmiotu postępowania ocenianego z punktu widzenia prawa mate- rialnego. W sprawie powoda, której przedmiotem było uznanie bezskuteczności wy- 4 powiedzenia umowy o pracę, a potem przywrócenie do pracy, istotne znaczenie miało to, czy - jak tego wymaga art. 45 § 1 KP - istniała uzasadniona przyczyna wy- powiedzenia umowy o pracę oraz czy strona pozwana nie naruszyła przepisów o wypowiadaniu umów o pracę, w tym także przepisów ustanawiających szczególną ochronę stosunku pracy pracowników ze względu na pełnione przez nich funkcje związkowe lub społeczne albo znajdujących się w określonej sytuacji życiowej. Kwestie te zostały właściwie postawione przez Sądy obu instancji i trafnie przez nie rozstrzygnięte. Sąd drugiej instancji ustalił w szczególności, że przyczyną wypowiedzenia powodowi umowy o pracę pismem z dnia 28 czerwca 1999 r. była całkowita sprzedaż K. Zakładów Narzędzi Gospodarczych w K. w maju 1999 r. Sprzedaż ta była następstwem ogłoszenia upadłości Zakładów w 1994 r. Mimo jed- nak ogłoszenia upadłości strona pozwana zatrudniała powoda tak długo, jak długo było to możliwe - na różnych stanowiskach pracy (od dyrektora do spraw produkcji do dozorcy Muzeum Techniki w M.). Ostatecznie, ze względu na sprzedaż całego majątku i rozpoczęcie od dnia 5 maja 1999 r. produkcji przez nowego właściciela, syndyk wypowiedział powodowi umowę o pracę. Ogłoszenie upadłości pracodawcy, które jest następstwem braku środków fi- nansowych między innymi na wynagrodzenia dla pracowników, jest uzasadnioną przyczyną wypowiedzenia umowy o pracę. Ogłoszenie upadłości znosi zarazem ograniczenia w zakresie wypowiadania przez pracodawcę umów o pracę przewidzia- ne w art. 38, art. 39 i art. 41 KP oraz w przepisach szczególnych dotyczących ochrony pracowników przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem umów o pracę. Wy- nika to wprost z treści art. 411 § 1 KP, który stanowi, że w razie ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy nie stosuje się przepisów art. 38, art. 39 i art. 41 ani prze- pisów szczególnych dotyczących ochrony pracowników przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem umowy o pracę. Co więcej, według tego przepisu, zwolnienie praco- dawcy z ograniczeń dotyczących wypowiadania i rozwiązywania umów o pracę nie zależy od etapu (zaawansowania) procesu likwidacyjnego, lecz wyłącznie od chwili, w której nastąpiło ogłoszenie upadłości. Według bowiem art. 15 w związku z art. 8 § 2 rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 24 czerwca 1934 r. Prawo upadłościowe (jednolity tekst: Dz.U. z 2000 r. Nr 114, poz. 1193 ze zm.), datą upadłości jest data ogłoszenia postanowienia sądu. Skoro więc od chwili ogłoszenia upadłości przestają pracodawcę obowiązywać przepisy ograniczające możliwość wypowiadania i rozwią- zywania umów o pracę, to tym samym fakt ogłoszenia upadłości staje się wystar- 5 czającą przyczyną wypowiedzenia pracownikowi umowy o pracę, jeżeli okazał się rzeczywistą jego przyczyną. Ponadto, skoro zasadność owej przyczyny powstaje w chwili ogłoszenia upadłości pracodawcy i wskutek ogłoszenia upadłości, to niedo- puszczalną ingerencją ze strony sądu pracy w sprawy związane z procesem upadło- ściowym byłoby badanie stopnia zaawansowania postępowania upadłościowego i rozstrzyganie, w jakim momencie powinna nastąpić likwidacja określonej działalno- ści, sprzedaż składników majątkowych i zwalnianie poszczególnych pracowników. Co więcej, jeżeli z powodu ogłoszenia upadłości pracodawcy ustaje szczególna ochrona pracowników przed wypowiadaniem i rozwiązywaniem umów o pracę – właśnie dlatego, że ogłoszenie upadłości jest samo w sobie wystarczającą przyczyną zniesienia tej ochrony – to tym samym ogłoszenie upadłości należy uznać za dosta- tecznie ważną przyczynę wypowiedzenia umowy o pracę, bez konieczności badania stanu zatrudnienia, kolejności zwolnień, potrzeby zatrudnienia innych osób na czas określony lub na innej podstawie niż umowa o pracę itp. W świetle przedstawionego poglądu nie mogły odnieść skutku zarzuty skarżą- cego, sprowadzające się do twierdzenia, że Sąd Okręgowy powinien ustalić - czego nie uczynił - w jakim etapie postępowania upadłościowego została powodowi wypo- wiedziana umowa o pracę, czy po jego zwolnieniu syndyk zatrudnił „na stałe osoby spoza upadłego” - jak utrzymywał powód - oraz czy ostatnie stanowisko skarżącego, tj. dozorcy Muzeum Techniki w M., zostało zlikwidowane czy nie. Bezskuteczność powyższych zarzutów wynika również stąd, że Sąd Rejonowy poświęcił tym kwe- stiom wystarczająco dużo uwagi i ustalił, że wobec długotrwałego zwolnienia lekars- kiego powoda syndyk masy upadłości zmuszony był zatrudnić na stanowisku dozor- cy inną osobę, lecz zawarł z nią umowę o pracę na czas określony. Poza tym syndyk zatrudnił na podstawie umowy zlecenia sześć osób na okres 14 dni w celu rozlicze- nia zarobków pracowników Muzeum Techniki w M. oraz przygotowania do archiwum akt osobowych pracowników. Sąd Okręgowy nie miał potrzeby powtarzać tych usta- leń w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, skoro ocenił je jako trafne. Z przedstawionych względów Sąd Najwyższy oddalił kasację jako niezasadną (art. 39312 KPC). ========================================