Uchwała I KZP 34/00

UCHWAŁA Z DNIA 20 LISTOPADA 2000 R. I KZP 34/2000 Jeżeli prawomocne skazanie za podobne przestępstwo umyślne nastąpiło w okresie próby określonej wyrokiem, który został objęty wyro- kiem łącznym, przed wydaniem tego wyroku, należy zarządzić na pod- stawie art. 75 § 1 k.k. wykonanie kary orzeczonej w wyroku wchodzącym w skład wyroku łącznego. Przewodniczący:sędzia SN E. Strużyna. Sędziowie SN: J. Szewczyk, F. Tarnowski (sprawozdawca). Prokurator Prokuratury Krajowej: R. Stefański. Sąd Najwyższy w sprawie Mariusza S., po rozpoznaniu, przekaza- nego na podstawie art. 441 § 1 k.p.k., przez Sąd Okręgowy w K., posta- nowieniem z dnia 10 sierpnia 2000 r., zagadnienia prawnego wymagają- cego zasadniczej wykładni ustawy: Czy możliwe jest zarządzenie wykonania kary pozbawienia wolno- ści objętej późniejszym wyrokiem łącznym, podczas kiedy wyrok, którego dotyczy „skazanie ponowne”, zapadł zanim wydano wyrok łączny? uchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej. 2 U Z A S A D N I E N I E Zagadnienie prawne przedstawione w pytaniu wyłoniło się w na- stępującej sytuacji procesowej. Sąd Rejonowy w G. postanowieniem z dnia 24 marca 2000 r., orzekł, iż nie zarządza wobec skazanego Mariusza S. wykonania kary 1 roku pozbawienia wolności wymierzonej na podstawie art. 11 § 1 w zw. z art. 208 d.k.k. prawomocnym wyrokiem tego sądu z dnia 20 marca 1998 r., ani też nie zarządza wykonania kary łącznej 2 lat pozbawienia wolno- ści orzeczonej przez tenże sąd wyrokiem łącznym z dnia 8 grudnia 1999 r. Postanowienie to zaskarżył Prokurator Rejonowy w G., zarzucając obrazę przepisu art. 75 § 1 k.k. polegającą na odmowie zarządzenia wy- konania wobec skazanego kary 1 roku pozbawienia wolności, a objętej wyrokiem łącznym w drugiej sprawie, pomimo że w okresie próby Ma- riusz S. popełnił podobne przestępstwo umyślne, za które Sąd Rejonowy w G. wyrokiem z dnia 21 maja 1999 r., skazał go na podstawie art. 279 § 1 k.k. na karę 1 roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem wykonania na okres 4 lat. W konkluzji skarżący wniósł o zmianę powyższego postanowienia przez zarządzenie w stosunku do Mariusza S. wykonania kary pozba- wienia wolności orzeczonej wyrokiem łącznym. Rozpatrując zażalenie Sąd Okręgowy w K. uznał, że w niniejszej sprawie wyłoniło się zagadnienie prawne wymagające zasadniczej wy- kładni ustawy. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zasadniczy problem, jaki pojawia się na tle zaistniałej sytuacji pro- cesowej, dotyczy zakresu kognicji sądu w postępowaniu o zarządzenie wykonania warunkowo zawieszonej kary pozbawienia wolności. W 3 szczególności zaś chodzi o to, czy zarządza się wykonanie kary, czy też nie zarządza, jeśli skazany popełnił nowe podobne przestępstwo umyśl- ne, za które orzeczono prawomocnie karę pozbawienia wolności w okre- sie próby określonej wyrokiem, który został następnie objęty wyrokiem łącznym. W wypadku odpowiedzi pozytywnej wyjaśnienia wymaga pod- noszona wątpliwość, czy na podstawie art. 75 § 1 k.k. należy zarządzić wykonanie kary pozbawienia wolności orzeczonej wyrokiem jednostko- wym, czy też wyrokiem łącznym. Sąd Rejonowy w G. odmawiając zarządzenia wykonania kary po- zbawienia wolności, pomimo spełnienia przez skazanego wymogów określonych w art. 75 § 1 k.k., uzasadnił swoje stanowisko unormowa- niem zawartym w art. 576 § 1 k.p.k., według którego wyroki podlegające połączeniu nie ulegają wykonaniu w zakresie objętym wyrokiem łącz- nym, z chwilą uprawomocnienia się tego wyroku. Natomiast zarządzenie wykonania kary orzeczonej wyrokiem łącznym, było niedopuszczalne, skoro prawomocne skazanie za przestępstwo podobne nastąpiło przed wydaniem wyroku łącznego i w stosunku do kary orzeczonej tym wyro- kiem nie zostały spełnione przesłanki wymagane w art. 75 § 1 k.k. Podobny tok rozumowania zaprezentował Sąd Okręgowy w K. w uzasadnieniu swego wystąpienia z pytaniem prawnym. Odpowiedź na wyżej przedstawione wątpliwości w istocie jest za- warta w treści przepisu art. 575 § 2 k.p.k., który statuuje, iż wyrok łączny traci moc, a sąd w miarę potrzeby wydaje nowy wyrok łączny, jeżeli choćby jeden z wyroków stanowiących podstawę wyroku łącznego ulega uchyleniu lub zmianie. Wyrok łączny traci bowiem moc ex lege zarówno z chwilą wydania nowego wyroku łącznego (§ 1 art. 575), jak też i w wy- padku uchylenia lub zmiany choćby jednego z połączonych wyroków (§ 2). 4 Przepis art. 575 k.p.k. zawiera analogiczne rozwiązanie jak art. 509 d.k.p.k., a opiera się ono na założeniu, że pomimo wydania wyroku łącz- nego, poszczególne wyroki stanowiące jego podstawę zachowują nadal swój byt prawny, chociaż orzeczone nimi kary nie są wykonywane. Moż- liwe jest więc, że któryś z tych wyroków zostanie uchylony lub zmieniony, zawsze jednak musi istnieć ku temu wyraźna podstawa prawna, gdyż tylko wtedy dopuszczalna jest ingerencja w prawomocny wyrok. Niewątpliwie, jest możliwe uchylenie wyroku w trybie kasacji (art. 537 § 1 k.p.k.), czy też uchylenie lub zmiana wyroku w trybie wznowienia postępowania (art. 547 § 2 i § 3 k.p.k.). Wyrok łączny traci również moc ipso iure wówczas, gdy choćby jeden z wyroków stanowiących podstawę wyroku łącznego zostanie uznany za nieważny (art. 101 § 1 k.p.k.), jeśli w stosunku do osoby skazanej chociażby co do jednego z połączonych wyroków zostanie zastosowany indywidualny akt łaski, albo gdy kara orzeczona w wyroku stanowiącym podstawę wyroku łącznego zostanie darowana bądź złagodzona na mocy amnestii. W tej mierze w zasadzie istniała i nadal istnieje zgodność poglą- dów w orzecznictwie Sądu Najwyższego oraz w doktrynie (zob. uchwała Izby Karnej z 20 marca 1964 r., VI Ko 53/63, OSNKW, z. 7-8, poz. 100; wyrok z 31 maja 1977 r., II KR 106/77, OSNKW, z. 9, poz. 106; posta- nowienie z 2 listopada 1984 r., I KZ 175/84, OSNKW 1985, z. 5-6, poz. 48; wyrok z 22 marca 1973 r., I KR 425/72, OSNKW, z. 7-8, poz. 96; M. Cieślak, Z. Doda: Przegląd orzecznictwa Sądu Najwyższego w zakresie postępowania karnego, Pal. 1978, z. 7, s. 72; A. Spotowski, Warunkowe zawieszenie wykonania kary a kara łączna, NP 1979, z. 5, s. 24-26; A. Kabat, Przegląd uchwał Sądu Najwyższego w zakresie prawa karnego materialnego, podjętych w roku 1978, Probl. Praw. 1979, z. 3, s. 48-49; Z. Kwiatkowski, Glosa do wyroku z dnia 20 lutego 1995 r., II KRN 2/95, PS 1996, z. 7-8, s. 161-162, S. Zabłocki, Glosa do wyroku z dnia 4 5 stycznia 1994 r., II KRN 358/93, PS 1994, z. 6, s. 89-90; J. Bratoszewski, L. Gardocki, Z. Gostyński, S. Przyjemski, R. Stefański, S. Zabłocki, Ko- deks postępowania karnego. Komentarz, Tom II, 1998, s. 831; P. Hofmański, E. Sadzik, K. Zgryzek, Kodeks postępowania karnego. Ko- mentarz, Tom II, 1999, s. 987-989; T. Grzegorczyk, Kodeks postępowa- nia karnego, Komentarz, 1998, s. 1122-1123; J. Grajewski i L. K. Pa- przycki, Kodeks postępowania karnego z komentarzem, 2000, s. 877- 878). W poprzednim stanie prawnym ustawodawca nie przewidywał łą- czenia kar pozbawienia wolności, których wykonanie zostało warunkowo zawieszone, jakkolwiek podejmowane były próby wykładni przepisów opowiadające się za taką możliwością. Dopiero unormowanie zawarte w Kodeksie karnym z 1997 r., w art. 89 § 1 k.k., rozstrzygnęło uprzednio istniejące kontrowersje, dopuszczając możliwość objęcia wyrokiem łącz- nym kar pozbawienia wolności orzeczonych prawomocnie z warunko- wym zawieszeniem wykonania (szerzej na ten temat wypowiedział się Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 25 października 2000 r., I KZP 28/2000, dot. nie publ.). W takiej sytuacji, jeżeli zostaną spełnione wa- runki przewidziane w art. 75 § 1 k.k. i nastąpi zarządzenie wykonania ka- ry wymierzonej choćby w jednym z wyroków jednostkowych, wyrok łącz- ny – stosownie do treści art. 575 § 2 k.p.k. – traci moc. Zarządzenie wy- konania kary pozbawienia wolności należy bowiem traktować jako zmia- nę wyroku, która powoduje, że podobnie jak w innych wyżej wskazanych sytuacjach, wyrok łączny traci moc ipso iure. Oczywiście zarządzeniu wykonania podlega kara wymierzona w wyroku jednostkowym, gdyż skazany w okresie próby określonym tym właśnie wyrokiem popełnił podobne przestępstwo umyślne, za które prawomocnie orzeczono wobec niego karę pozbawienia wolności, zanim zapadł wyrok łączny. Odstąpienie w takim wypadku od zarządzenia wy- 6 konania kary byłoby nieuzasadnioną premią dla skazanego, a przede wszystkim stanowiłoby obrazę art. 75 § 1 k.k., który przewiduje obligato- ryjność zarządzenia. Niemożliwe byłoby natomiast zarządzenie wykonania kary orze- czonej wyrokiem łącznym, albowiem ponowne przestępstwo nie zostało popełnione w okresie próby określonej tym wyrokiem. Takie zaś prze- szkody nie zachodziłyby w razie popełnienia podobnego przestępstwa i prawomocnego skazania po wydaniu wyroku łącznego.