Sygn. akt I C 215/23
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Warszawa, dnia 13 maja 2026 roku
Sąd Okręgowy w Warszawie I Wydział Cywilny
w składzie:
Przewodniczący sędzia Marcin Polit
Protokolant Karol Rostkowski
po rozpoznaniu w dniu 29 kwietnia 2026 roku w Warszawie
na rozprawie
sprawy z powództwa J. C., M. K., Z. W., A. C., E. C., W. C. i M. C.
przeciwko Skarbowi Państwa – Wojewodzie (...)
o zapłatę
I.
zasądza od pozwanego Skarbu Państwa – Wojewody (...) na rzecz:
1.
powoda J. C. kwotę 111 652,53 zł (sto jedenaście tysięcy sześćset pięćdziesiąt dwa złote i pięćdziesiąt trzy grosze) wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie:
a)
od kwoty 20 442,67 zł (dwadzieścia tysięcy czterysta czterdzieści dwa złote i sześćdziesiąt siedem groszy) od dnia 8 października 2019 roku do dnia zapłaty,
b)
od kwoty 2 792,88 zł (dwa tysiące siedemset dziewięćdziesiąt dwa złote i osiemdziesiąt osiem groszy) od dnia 1 grudnia 2021 roku do dnia zapłaty,
c)
od kwoty 72 582,85 zł (siedemdziesiąt dwa tysiące pięćset osiemdziesiąt dwa złote i osiemdziesiąt pięć groszy) od dnia 8 listopada 2022 roku do dnia zapłaty,
d)
od kwoty 15 834,13 zł (piętnaście tysięcy osiemset trzydzieści cztery złote i trzynaście groszy) od dnia 27 listopada 2025 roku do dnia zapłaty;
2.
powódki M. K. kwotę 111 652,53 zł (sto jedenaście tysięcy sześćset pięćdziesiąt dwa złote i pięćdziesiąt trzy grosze) wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie:
a)
od kwoty 20 442,67 zł (dwadzieścia tysięcy czterysta czterdzieści dwa złote i sześćdziesiąt siedem groszy) od dnia 8 października 2019 roku do dnia zapłaty,
b)
od kwoty 2 792,88 zł (dwa tysiące siedemset dziewięćdziesiąt dwa złote i osiemdziesiąt osiem groszy) od dnia 1 grudnia 2021 roku do dnia zapłaty,
c)
od kwoty 72 582,85 zł (siedemdziesiąt dwa tysiące pięćset osiemdziesiąt dwa złote i osiemdziesiąt pięć groszy) od dnia 8 listopada 2022 roku do dnia zapłaty,
d)
od kwoty 15 834,13 zł (piętnaście tysięcy osiemset trzydzieści cztery złote i trzynaście groszy) od dnia 27 listopada 2025 roku do dnia zapłaty;
3.
powódki Z. W. kwotę 111 652,53 zł (sto jedenaście tysięcy sześćset pięćdziesiąt dwa złote i pięćdziesiąt trzy grosze) wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie:
a)
od kwoty 20 442,67 zł (dwadzieścia tysięcy czterysta czterdzieści dwa złote i sześćdziesiąt siedem groszy) od dnia 8 października 2019 roku do dnia zapłaty,
b)
od kwoty 2 792,88 zł (dwa tysiące siedemset dziewięćdziesiąt dwa złote i osiemdziesiąt osiem groszy) od dnia 1 grudnia 2021 roku do dnia zapłaty,
c)
od kwoty 72 582,85 zł (siedemdziesiąt dwa tysiące pięćset osiemdziesiąt dwa złote i osiemdziesiąt pięć groszy) od dnia 8 listopada 2022 roku do dnia zapłaty,
d)
od kwoty 15 834,13 zł (piętnaście tysięcy osiemset trzydzieści cztery złote i trzynaście groszy) od dnia 27 listopada 2025 roku do dnia zapłaty;
4.
powoda A. C. kwotę 37 217,51 zł (trzydzieści siedem tysięcy dwieście siedemnaście złotych i pięćdziesiąt jeden groszy) wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie:
a)
od kwoty 6 814,22 zł (sześć tysięcy osiemset czternaście złotych i dwadzieścia dwa grosze) od dnia 8 października 2019 roku do dnia zapłaty,
b)
od kwoty 930,96 zł (dziewięćset trzydzieści złotych i dziewięćdziesiąt sześć groszy) od dnia 1 grudnia 2021 roku do dnia zapłaty;
c)
od kwoty 24 194,28 zł (dwadzieścia cztery tysiące sto dziewięćdziesiąt cztery złote i dwadzieścia osiem groszy) od dnia 8 listopada 2022 roku do dnia zapłaty,
d)
5 278,05 zł (pięć tysięcy dwieście siedemdziesiąt osiem złotych i pięć groszy) od dnia 8 listopada 2022 roku do dnia zapłaty;
5.
powódki E. C. kwotę 111 652,53 zł (sto jedenaście tysięcy sześćset pięćdziesiąt dwa złote i pięćdziesiąt trzy grosze) wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie:
a)
od 6 814,22 zł (sześć tysięcy osiemset czternaście złotych i dwadzieścia dwa grosze) od dnia 8 października 2019 roku do dnia zapłaty,
b)
od kwoty 930,96 zł (dziewięćset trzydzieści złotych i dziewięćdziesiąt sześć groszy) od dnia 1 grudnia 2021 roku do dnia zapłaty,
c)
od kwoty 88 073,22 zł (osiemdziesiąt osiem tysięcy siedemdziesiąt trzy złote i dwadzieścia dwa grosze) od dnia 8 listopada 2022 roku do dnia zapłaty,
d)
od kwoty 15 834,13 zł (piętnaście tysięcy osiemset trzydzieści cztery złote i trzynaście groszy) od dnia 27 listopada 2025 roku do dnia zapłaty;
6.
powódki W. C. kwotę 27 913,13 zł (dwadzieścia siedem tysięcy dziewięćset trzynaście złotych i trzynaście groszy) wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie:
a)
od kwoty 6 814,22 zł (sześć tysięcy osiemset czternaście złotych i dwadzieścia dwa grosze) od dnia 8 października 2019 roku do dnia zapłaty,
b)
od kwoty 930,96 zł (dziewięćset trzydzieści złotych i dziewięćdziesiąt sześć groszy) od dnia 1 grudnia 2021 roku do dnia zapłaty,
c)
od kwoty 20 167,95 zł (dwadzieścia tysięcy sto sześćdziesiąt siedem złotych i dziewięćdziesiąt pięć groszy) od dnia 8 listopada 2022 roku do dnia zapłaty;
7.
powódki M. C. kwotę 37 217,51 zł (trzydzieści siedem tysięcy dwieście siedemnaście złotych i pięćdziesiąt jeden groszy) wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie:
a)
od kwoty 6 814,22 zł (sześć tysięcy osiemset czternaście złotych i dwadzieścia dwa grosze) od dnia 8 października 2019 roku do dnia zapłaty,
b)
od kwoty 930,96 zł (dziewięćset trzydzieści złotych i dziewięćdziesiąt sześć groszy) od dnia 1 grudnia 2021 roku do dnia zapłaty;
c)
od kwoty 24 194,28 zł (dwadzieścia cztery tysiące sto dziewięćdziesiąt cztery złote i dwadzieścia osiem groszy) od dnia 8 listopada 2022 roku do dnia zapłaty,
d)
5 278,05 zł (pięć tysięcy dwieście siedemdziesiąt osiem złotych i pięć groszy) od dnia 8 listopada 2022 roku do dnia zapłaty;
II.
w pozostałej części oddala powództwo;
III.
orzeka, że pozwany powinien zwrócić powodom całość poniesionych przez nich kosztów procesu, pozostawiając ich szczegółowe wyliczenie referendarzowi sądowemu.
Sygn. akt I C 215/23
UZASADNIENIE
Pozwem wniesionym do Sądu Rejonowego dla Warszawy-Śródmieścia w Warszawie dnia 22 lipca 2019 roku (data prezentaty – k. 2) J. C., M. K., Z. W., A. C., E. C., W. C., M. C. wnieśli o zasądzenie od pozwanego Skarbu Państwa – Wojewody (...):
kwoty 20 442,67 zł na rzecz J. C. wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 13 lutego 2018 roku do dnia zapłaty,
kwoty 20 442,67 zł na rzecz M. K.wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 13 lutego 2018 roku do dnia zapłaty,
kwoty 20 442,67 zł na rzecz Z. W. wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 13 lutego 2018 roku do dnia zapłaty,
kwoty 6 814,22 zł na rzecz A. C. wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 13 lutego 2018 roku do dnia zapłaty,
kwoty 6 814,22 zł na rzecz E. C. wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 13 lutego 2018 roku do dnia zapłaty,
kwoty 6 814,22 zł na rzecz W. C. wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 13 lutego 2018 roku do dnia zapłaty,
kwoty 6 814,22 zł na rzecz M. C. wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 13 lutego 2018 roku do dnia zapłaty,
Powodowie wnieśli też o zasądzenie od pozwanego na ich rzecz kosztów postępowania wg norm przepisanych (pozew – kk. 2-3).
Skarb Państwa – Wojewoda (...) w odpowiedzi na pozew datowanej na dzień 7 października 2019 roku (k. 57), a wniesionej 8 października 2019 roku (data stempla pocztowego – k. 60v.) wniósł o oddalenie powództwa w całości, przekazanie sprawy wg właściwości rzeczowej do Sądu Okręgowego w Warszawie oraz o zasądzenie od powodów solidarnie na rzecz pozwanego kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych (odpowiedź na pozew – kk. 57-58).
Postanowieniem z dnia 21 października 2019 roku Sąd Rejonowy dla Warszawy-Śródmieścia w Warszawie (sygn. VI C 1490/19) stwierdził swą niewłaściwość rzeczową i sprawę przekazał do rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Warszawie Wydziałowi Cywilnemu (postanowienie – k. 61).
Postanowieniem z dnia 19 grudnia 2019 roku Sąd Okręgowy w Warszawie XXIV Wydział Cywilny (sygn. XXIV C 1320/19) stwierdził swą niewłaściwość miejscową i przekazał sprawę do rozpoznania Sądowi Rejonowemu dla Warszawy-Śródmieścia w Warszawie (postanowienie – k. 66).
W piśmie procesowym wniesionym dnia 20 października 2021 roku (data prezentaty – k. 312) stanowiącym rozszerzenie powództwa powodowie J. C., M. K., Z. W., A. C., E. C., W. C. i M. C. oświadczyli, że rozszerzają powództwo w ten sposób, że obecnie wnoszą o zasądzenie od pozwanego:
kwoty 69 706,66 zł na rzecz J. C. wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 13 lutego 2018 roku do dnia zapłaty,
kwoty 69 706,66 zł na rzecz M. K. wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 13 lutego 2018 roku do dnia zapłaty,
kwoty 23 235,55 zł na rzecz Z. W. wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 13 lutego 2018 roku do dnia zapłaty,
kwoty 23 235,55 zł na rzecz A. C. wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 13 lutego 2018 roku do dnia zapłaty,
kwoty 23 235,55 zł na rzecz E. C.wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 13 lutego 2018 roku do dnia zapłaty,
kwoty 23 235,55 zł na rzecz W. C. wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 13 lutego 2018 roku do dnia zapłaty,
kwoty 23 235,55 zł na rzecz M. C. wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 13 lutego 2018 roku do dnia zapłaty,
Ponadto wnieśli o rozliczenie opłaty sądowej od pozwu w rozszerzonym zakresie w orzeczeniu kończącym sprawę w instancji oraz o zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów kosztów procesu (pismo procesowe powodów z 20.10.2021 – kk. 312-313).
Jednak w kolejnym piśmie procesowym z dnia 3 listopada 2021 roku a wniesionym dnia 9 listopada 2021 roku (data prezentaty – k. 319) stanowiącym modyfikację powództwa, powodowie J. C., M. K., Z. W., A. C., E. C., W. C. i M. C. oświadczyli, że zmieniają powództwo w ten sposób, że obecnie wnoszą o zasądzenie od pozwanego:
kwoty 23 235,55 zł na rzecz J. C. wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 13 lutego 2018 roku do dnia zapłaty,
kwoty 23 235,55 zł na rzecz M. K. wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 13 lutego 2018 roku do dnia zapłaty,
kwoty 23 235,55 zł na rzecz Z. W. wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 13 lutego 2018 roku do dnia zapłaty,
kwoty 7 745,18 zł na rzecz A. C. wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 13 lutego 2018 roku do dnia zapłaty,
kwoty 7 745,18 zł na rzecz E. C. wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 13 lutego 2018 roku do dnia zapłaty,
kwoty 7 745,18 zł na rzecz W. C. wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 13 lutego 2018 roku do dnia zapłaty,
kwoty 7 745,18 zł na rzecz M. C. wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 13 lutego 2018 roku do dnia zapłaty,
Ponadto wnieśli o zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów kosztów procesu (pismo procesowe powodów z 3.11.2021 – kk. 319-320). Powodowie podtrzymali żądanie w piśmie z dnia 17 listopada 2021 roku i cofnęli żądanie z pisma z dnia 20 października 2021 roku (k. 326).
Następnie pismem z dnia 2 grudnia 2021 roku powódka M. K. rozszerzyła swoje powództwo w ten sposób, że wniosła o zasądzenie od pozwanego na jej rzecz kwoty 69 820 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 13 lutego 2018 roku do dnia zapłaty (pismo procesowe powódki M. K. z 2.12.2021 – k. 343).
Kolejnym pismem z dnia 2 grudnia 2021 roku powodowie rozszerzyli powództwo w ten sposób, że wnieśli o zasądzenie od pozwanego:
kwoty 69 820 zł na rzecz J. C. wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 13 lutego 2018 roku do dnia zapłaty,
kwoty 69 820 zł na rzecz Z. W. wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 13 lutego 2018 roku do dnia zapłaty,
kwoty 23 273,33 zł na rzecz A. C. wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 13 lutego 2018 roku do dnia zapłaty,
kwoty 23 273,33 zł na rzecz E. C. wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 13 lutego 2018 roku do dnia zapłaty,
kwoty 23 273,33 zł na rzecz W. C.wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 13 lutego 2018 roku do dnia zapłaty,
kwoty 23 273,33 zł na rzecz M. C. wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 13 lutego 2018 roku do dnia zapłaty,
oraz o zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów kosztów procesu (pismo procesowe powodów z 2.12.2021 – kk. 345-346).
Pozwany wniósł o oddalenie powództwa i podniósł zarzut przedawnienia roszczenia w zakresie rozszerzonego powództwa (pismo procesowe pozwanego z 13.12.2021 – kk. 353-353v.; pismo procesowe pozwanego z 10.01.2022 – kk. 369-369v.).
W piśmie procesowym z dnia 11 października 2022 roku M. K. rozszerzyła powództwo w ten sposób, że wniosła o zasądzenie od pozwanego na rzecz powódki kwoty 95 818,40 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 13 lutego 2018 roku do dnia zapłaty oraz o zasądzenie kosztów procesu (pismo procesowe powódki M. K. z 11.10.2022 – kk. 477-477v.).
W piśmie procesowym z dnia 3 października 2022 roku pozostali powodowie rozszerzyli powództwo w ten sposób, że wnieśli o zasądzenie od pozwanego:
kwoty 95 818,40 zł na rzecz J. C. wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 13 lutego 2018 roku do dnia zapłaty,
kwoty 95 818,40 zł na rzecz Z. W. wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 13 lutego 2018 roku do dnia zapłaty,
kwoty 31 939,46 zł na rzecz A. C. wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 13 lutego 2018 roku do dnia zapłaty,
kwoty 95 818,40 zł na rzecz E. C.wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 13 lutego 2018 roku do dnia zapłaty,
kwoty 31 939,46 zł na rzecz W. C. wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 13 lutego 2018 roku do dnia zapłaty,
kwoty 31 939,46 zł na rzecz M. C. wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 13 lutego 2018 roku do dnia zapłaty,
oraz o zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów kosztów procesu (pismo procesowe powodów z 3.10.2022 – kk. 480-481).
Postanowieniem z dnia 18 października 2022 roku Sąd Rejonowy dla Warszawy-Śródmieścia w Warszawie (sygn. VI C 1566/20) stwierdził swą niewłaściwość rzeczową i sprawę przekazał do rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Warszawie (postanowienie – k. 491).
Postanowieniem z dnia 25 stycznia 2023 roku tut. Sąd na podstawie art. 7 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2016 roku o Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej wezwał do udziału w sprawie Prokuratorię Generalną Rzeczypospolitej Polskiej – jako reprezentanta pozwanego (postanowienie – k. 515). Prokuratoria Generalna RP przekazała z urzędu Wojewodzie (...) do prowadzenia sprawę zawisłą przed tut. Sądem pod sygn. I C 215/23 (pismo Prokuratorii Generalnej RP z 27.03.2023 – kk. 533-534).
Postanowieniem z dnia 9 marca 2023 roku tut. Sąd oddalił wniosek o połączenie niniejszej sprawy do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia ze sprawą XXIV C 545/19 tut. Sądu (postanowienie – k. 527).
Powodowie podtrzymali dotychczasowe stanowisko w sprawie, podobnie jak pozwany, który podtrzymał zarzut przedawnienia roszczenia co do części, o którą rozszerzono powództwo (protokół z 25.10.2023 – k. 565).
Kolejnym rozszerzeniem powództwa z dnia 8 marca 2025 roku powodowie wnieśli o zasądzenie od pozwanego:
kwoty 111 652,53 zł na rzecz J. C. wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 13 lutego 2018 roku do dnia zapłaty,
kwoty 111 652,53 zł na rzecz M. K. wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 13 lutego 2018 roku do dnia zapłaty,
kwoty 111 652,53 zł na rzeczZ. W.wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 13 lutego 2018 roku do dnia zapłaty,
kwoty 37 217,51 zł na rzecz A. C. wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 13 lutego 2018 roku do dnia zapłaty,
kwoty 111 652,53 zł na rzecz E. C. wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 13 lutego 2018 roku do dnia zapłaty,
kwoty 37 217,51 zł na rzecz W. C. wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 13 lutego 2018 roku do dnia zapłaty,
kwoty 37 217,51 zł na rzecz M. C. wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 13 lutego 2018 roku do dnia zapłaty,
oraz o zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów kosztów procesu (pismo procesowe powodów z 8.03.2025 – kk. 660-661; pismo procesowe powodów z 13.01.2026 – kk. 718-719).
Pozwany podtrzymał dotychczasowe stanowisko, w tym zarzut przedawnienia roszczenia co do części, o którą rozszerzono powództwo (pismo procesowe z 16.03.2026 – kk. 739-739v.).
Strony podtrzymały swoje stanowiska na rozprawie w dniu 29 kwietnia 2026 – protokół – kk. 762-762v.).
Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny.
K. i J. C. (1) byli właścicielami nieruchomości rolnej pod nazwą (...) o łącznej pow. 83,4407 ha, położonej w gminie (...), powiat (...). Obecnie przedmiotowa nieruchomość położona we wsi P., gm. (...), powiat (...), województwo (...), stanowi pięć działek ew.:
nr 57 o pow. 0,2000 ha (zgodnie z treścią księgi wieczystej, stanowiąca własność C. G.)
nr 6/1 o pow. 1,4800 ha (zgodnie z treścią księgi wieczystej, stanowiąca własność J. K. i B. K.)
nr 6/2 o pow. 0,2600 ha (zgodnie z treścią księgi wieczystej, stanowiąca własność A. K. i B. K.)
nr 6/4 o pow. 6,4300 ha (zgodnie z treścią księgi wieczystej, stanowiąca własność W. S. i B. S.)
nr 6/5 o pow. 10,7300 ha (zgodnie z treścią księgi wieczystej, stanowiąca własność C. G.)
łącznie 19,1000 ha. Nieruchomość obejmuje grunty rolne i grunty siedliskowe (opinia prywatna rzeczoznawcy majątkowego z 31.08.2018 – kk. 27-31; okoliczność przyznana przez pozwanego – protokół k. 151; KW – kk. 407-421).
Postanowieniem z dnia 18 marca 1948 roku Sąd Grodzki w Makowie (sygn. Ns 50/48) na skutek wniosku M. C. (1) (działającej osobiście i w imieniu nieletnich dzieci A. i A. C. (1)) odtworzył akt notarialny, mocą którego dnia 26 stycznia 1938 roku K. i J. C. (1) darowali swoim dzieciom T. C. i T. C. (1) części swojego majtku nieruchomego. Majątek ziemski K. i J. C. (1) obejmował pow. 83,4407 ha. Składał się z 4 działów, oznaczonych numerami 5 (o pow. 19,3109 ha), 12 (o pow. 2,2360 ha), 27 (o pow. 49,2401 ha) i 30 (o pow. 12,6537 ha). Zgodnie z umową darowizny, K. i J. C. (1) podarowali swoim dzieciom T. i T. (1) większą część nieruchomości. T. otrzymał obszar 50,2401 ha, na który składał się cały dział 27 (49,2401 ha) oraz część działu 12 o pow. 1 ha. T. (1) otrzymała cały dział 30 o pow. 12,6537 ha. Darczyńcy pozostawili sobie dział 5 oraz pozostałą część działu 12 (1,2360 ha) (postanowienie Sądu Grodzkiego w Makowie z 18.03.1948 – kk. 22-25; ponadto uwierzytelniona kopia akt – kk. 104-116).
Orzeczeniem z dnia 16 listopada 1949 roku, znak (...) Urząd Wojewódzki (...) uznał, że nieruchomość ziemska p.n(...) o pow. 83,4407 ha położona w gm. (...), powiat (...), stanowiąca współwłasność K. i J. (1) małżonków C. podpada pod działanie przepisu art. 2 ust I pkt e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 roku o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. R.P. nr 3 z 1945 r., poz. 13). W uzasadnieniu wskazano, że podniesiona przez stronę okoliczność podziału majątku w formie darowizny, dokonanej aktem notarialnym z dnia 26 stycznia 1938 roku, nie została dostatecznie udowodniona, gdyż złożone do akt sprawy w odpisie postanowienie Sądu Grodzkiego w Makowie z dnia 18 marca 1948 roku, mocą którego Sąd odtworzył treść zniszczonego aktu, „zapadło bez udziału Prokuratorii Generalnej i nie wiąże Skarbu Państwa” (orzeczenie z 16.11.1949 – k. 21).
Decyzją z dnia 13 kwietnia 2017 roku znak (...) Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdził nieważność orzeczenia Urzędu Wojewódzkiego (...) z dnia 16 listopada 1949 roku w części w jakiej orzeka o przejęciu na rzecz państwa nieruchomości o pow. 12,6537 ha stanowiącej własność T. C. (1) oraz odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia w części, w jakiej orzeka o przejęciu na rzecz państwa nieruchomości o pow. 50,2401 ha stanowiącej własność T. C..
Ostateczną decyzją z dnia 12 lutego 2018 roku (...) Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdził nieważność orzeczenia Urzędu Wojewódzkiego (...) z dnia 16 listopada 1949 roku w części w jakiej orzeka o przejęciu na rzecz państwa nieruchomości o pow. 19,3109 ha stanowiącej własność K. i J. C. (1).
W uzasadnieniu decyzji Minister wskazał, że jak twierdzili wnioskodawcy, na mocy transakcji darowizny z dnia 26 stycznia 1938 roku nieruchomość ziemska (...) została podzielona na trzy odrębne nieruchomości, z których żadna nie przekraczała areału 50 ha użytków rolnych, wymaganego przepisami dekretu. Treść aktu notarialnego – umowy darowizny, została odtworzona postanowieniem Sądu Grodzkiego w Makowie z dnia 18 marca 1948 roku. Uznanie przez organ nacjonalizacyjny postanowienia Sądu Grodzkiego za niewiążące ze względu na nieuczestniczenie w postępowaniu sądowym przedstawicieli Prokuratorii Generalnej i orzeczenie o przejęciu nieruchomości, której dotyczył akt notarialny z 26 stycznia 1938 roku stanowi ich zdaniem rażące naruszenie prawa.
Organ ustalił, że majątek ziemski K. i J. C. (1) obejmował pow. 83,4407 ha. Składał się z 4 działów, oznaczonych numerami 5 (o pow. 19,3109 ha), 12 (o pow. 2,2360 ha), 27 (o pow. 49,2401 ha) i 30 (o pow. 12,6537 ha). Zgodnie z umową darowizny, K.i J. C. (1) podarowali swoim dzieciom T. i T. (1) większą część nieruchomości. T. otrzymał obszar 50,2401 ha, na który składał się cały dział 27 (49,2401 ha) oraz część działu 12 o pow. 1 ha. T. (1) otrzymała cały dział 30 o pow. 12,6537 ha. Darczyńcy pozostawili sobie dział 5 oraz pozostałą część działu 12 (1,2360 ha).
Organ stwierdził, że z żadnego przepisu ówcześnie obowiązującego prawa nie wynikał ani obowiązek bezwzględnego udziału Prokuratorii Generalnej w postępowaniu o odtworzenie dokumentów, ani sankcja w postaci nieważności (czy choćby nieważności względnej, wobec Skarbu Państwa) postanowienia o odtworzeniu dokumentu. Zgromadzone w sprawie dowodu pozwalają na wzruszenie orzeczenia Urzędu Wojewódzkiego (...) z 16.11.1949 w części, w jakiej orzeczono o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości K. i J. C. (1). Z umowy darowizny z 1938 roku wynika jasno, że nieruchomość, która przypadała po dokonaniu darowizn na K. iJ. C. (1), nie przekraczała żadnej z norm obszarowych ustalonych w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Brak jest podstaw, aby zakwestionować transakcję darowizny, a w szczególności powodem negowania jej skuteczności nie może być brak udziału Prokuratorii Generalnej w sądowym postępowaniu w przedmiocie odtworzenia dokumentu. Negatywną przesłanką stwierdzenia nieważności orzeczenia Urzędu Wojewódzkiego (...) (w stosunku do nieruchomości K. i J. C. (1)) mogłoby być zaistnienie nieodwracalnych skutków prawnych w rozumieniu art. 156 §2 k.p.a. Nieodwracalne skutki prawne odnosić należy wyłącznie do skutków prawnych wywołanych przez decyzję nieważną, a nie do jakichkolwiek innych zdarzeń prawnych, które wynikają z późniejszych decyzji czy czynności cywilnoprawnych. Takich bezpośrednich skutków kontrolowanego orzeczenia – zdaniem organu – nie można wymienić (decyzja z 12.02.2018 – kk. 18-20v., a ponadto akta (...) – bn.; postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 11.06.2024 o sprostowaniu oczywistej omyłki – kk. 606-607).
Postanowieniem Sądu Rejonowego w Pułtusku z 14 maja 2007 roku (I Ns 126/07) stwierdzono, że spadek po M. C. (1) zmarłej 24 listopada 1984 roku na podstawie ustawy nabyli: mąż M. C. (2) w 1/3 części oraz dzieci: A. W. i A. C. (1) po 1/3 części każde z nich (postanowienie z 14.05.2007 – k. 12).
Postanowieniem Sądu Rejonowego w Przasnyszu z 29 września 2007 roku (I Ns 345/07) stwierdzono, że spadek po T. C. zmarłym dnia 25 lutego 1943 roku, na podstawie ustawy, w tym również wchodzące w skład spadku gospodarstwo rolne, nabyli żona M. C. (1) oraz dzieci A. W. i A. C. (1) – po 1/3 części spadku (postanowienie z 29.09.2007 – k. 13).
Postanowieniem Sądu Rejonowego w Ciechanowie z 17 września 2009 roku (I Ns 428/09) stwierdzono, że spadek po R. C. zmarłym 15 lipca 2009 roku na podstawie testamentu notarialnego rep. (...) z dnia 6 lipca 2006 roku sporządzonego przed notariuszem R. N. prowadzącą Kancelarię (...) w C., otwartego i ogłoszonego w Sądzie Rejonowym w Ciechanowie w dniu 17 września 2009 roku nabyła żona E. C. z d. P. w całości (postanowienie z 17.09.2009 – k. 17).
Postanowieniem Sądu Rejonowego w Wyszkowie z 12 listopada 2013 roku (V Ns 874/13) stwierdzono, że spadek po M. C. (2) zmarłym w dniu 24 lutego 2013 roku nabyli na podstawie testamentu własnoręcznego, sporządzonego przez spadkodawcę w dniu 27 stycznia 2009 roku w P., otwartego i ogłoszonego przez Sąd Rejonowy w Wyszkowie dnia 7 listopada 2013 roku w sprawie o sygn. V Ns 873/13 A. C. (1) oraz A. W. w 1/2 części każde z nich (postanowienie z 12.11.2013 – k. 14).
Postanowieniem Sądu Rejonowego w Ciechanowie z 31 maja 2016 roku (I Ns 8/16) stwierdzono, że:
I.
spadek po H. C. zmarłej dnia 15 kwietnia 1950 roku na podstawie ustawy nabyli ojciec K. C. i matka J. C. (1) z d. K. (1) po 1/4 części, rodzeństwo K. C. (1), W. C. i T. M. po 1/6 części oraz bratanek A. C. (1) i bratanica A. W. po 1/12 części;
II.
spadek po K. C., zmarłym dnia 18 czerwca 1951 roku na podstawie ustawy nabyli żona J. C. (1) z d. K. (1), syn K. C. (1) i córka T. M. po 1/4 części oraz wnuki A. C. (1) i A. W. po 1/8 części;
III.
spadek po K. C. (1) zmarłym dnia 1 listopada 1992 roku na podstawie ustawy nabyli żona J. C. (2) z d. U. w 1/4 części oraz dzieci J. C. (2), M. K., Z. W., W. C. i R. C. po 3/20 części;
IV.
spadek po W. C. zmarłym dnia 10 stycznia 1994 roku na podstawie ustawy nabyli żona W. C. (1) z d. S., syn A. C.i córka M. C. po 1/3 części;
V.
spadek po J. C. (2) z d. U. zmarłej dnia 4 grudnia 2001 roku na podstawie ustawy nabyli dzieci J. C., R. C., M. K. i Z. W. po 1/5 części oraz wnuki A. C. i M. C. po 1/10 części (postanowienie z 31.05.2016 – k. 580).
Postanowieniem Sądu Rejonowego dla Warszawy Pragi-Południe w Warszawie z 30 marca 2017 roku (I Ns 580/16) stwierdzono, że spadek po J. C. (1) z d. K. zmarłej w dniu 31 grudnia 1977 roku nabyli z ustawy: córka spadkodawczyni i K. C. T. M. z d. C. w 1/3 części, syn spadkodawczyni i K. C. K. C. (1) w 1/3 części oraz wnuki – dzieci zmarłego T. C.: A. C. (1) w 1/6 części i A. W. z d. C. w 1/6 części (postanowienie z 30.03.2017 – k. 16).
W konsekwencji J. C., M. K., Z. W. (wnuki K. i J. C. (1), synowie K. C. (1)), A. C., M. C. (dzieci W. i E. C.; W. C. był także synem K. C. (1)), W. C. (synowa K. C. (1), wdowa po W. C. (1)) i E. C. (synowa K. C. (1), wdowa po R. C.) są spadkobiercami K. i J. C. (1), zmarłych odpowiednio w dniach 18 czerwca 1951 roku oraz 31 grudnia 1977 roku, w udziałach:
1)
J. C. w wysokości 3/45
2)
M. K. w wysokości 3/45
3)
Z. W. w wysokości 3/45
4)
A. C.w wysokości 1/40
5)
E. C. w wysokości 3/45
6)
W. C. w wysokości 1/60
7)
M. C. w wysokości 1/40.
Pismem z dnia 23 października 2018 roku A. C., A. W. i T. M. wezwali Wojewodę (...) do wypłaty odszkodowania w łącznej wysokości 613 280 zł, powiększonego o ustawowe odsetki za opóźnienie do dnia zapłaty w następujących częściach:
1)
kwota 153 320 zł na rzecz A. C. wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie do dnia zapłaty;
2)
kwota 153 320 zł na rzecz A. W. wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie do dnia zapłaty;
3)
kwota 306 640 zł na rzecz T. M.wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie do dnia zapłaty.
W uzasadnieniu pisma wskazano, że wzywający są spadkobiercamiK. i J. (1) małżonków C. oraz ich następców prawnych. Ich udziały spadkowe wyglądają następująco:
1)
A. C. (1) w wysokości 1/6 spadku,
2)
A. W. w wysokości 1/6 spadku,
3)
T. M. w wysokości 2/6 spadku.
Orzeczenie Urzędu Wojewódzkiego (...) wyrządziło szkodę K. i J. C. (1), a w efekcie ich spadkobiercom (wzywającym) przez odjęcie im prawa własności nieruchomości i w konsekwencji zbycie go przez Skarb Państwa osobom trzecim. Jak wynika z decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju wsi, ww. orzeczenie było nieważne, a zatem wywłaszczenie było bezprawne. Nie jest jednocześnie możliwe odzyskanie tych gruntów czyli zwrot w naturze, z uwagi na podzielenie i zbycie nieruchomości, w związku z czym wzywającym przysługuje roszczenie o odszkodowanie pieniężne, w oparciu o zleconą wycenę nieruchomości dokonaną przez rzeczoznawcę majątkowego (wezwanie do wypłaty odszkodowania – kk. 41-42v.).
Pismem z dnia 4 lutego 2019 roku pracownik (...) Urzędu Wojewódzkiego w W. poinformował pełnomocnika wzywających, że na obecnym etapie postępowania brak jest podstaw do wypłaty odszkodowania. Skarb Państwa – Wojewoda (...) kwestionuje zgłoszone roszczenie zarówno co do zasady jak i wysokości, a stwierdzenie nieważności orzeczenia nie przesądza o zobowiązaniu do wypłaty odszkodowania (pismo z 4.02.2019 – k. 44).
Spadkobiercy K. i J. C. (1) nie otrzymali żadnych odszkodowań z tytułu wywłaszczenia z przedmiotowej nieruchomości. Nie wystąpili również o zwrot nieruchomości w naturze (zeznania świadka P. K. – protokół kk. 149v.-150; zeznania powódki M. K. – protokół kk. 150v.-151; zeznania powódki W. C. – protokół k. 150v.; zeznania powódki M. B. – protokół k. 151).
Wartości rynkowe nieruchomości gruntowych niezabudowanych, położonych w P., gmina (...), pow. (...), woj. (...), oznaczone w ewidencji gruntów jako działki ew. nr (...) o pow. łącznej 19,10 ha, w obrębie (...), dla których Sąd Rejonowy w Przasnyszu IV Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą (...), (...), (...), (...), wg stanu na dzień wydania prawomocnej decyzji o przejęciu ich na rzecz Skarbu Państw na cele reformy rolnej, tj. na dzień 16 listopada 1949 roku, a wg cen aktualnych, wynoszą:
działka nr (...) – 129 100 zł
działka nr (...) – 64 100 zł
działka nr (...) – 300 900 zł
działka nr (...) – 502 200 zł
działka nr (...) – 49 300 zł,
łącznie 1 045 600 zł (opinia biegłego z 15.08.2021 – k. 261);
działka nr (...) – 130 729 zł
działka nr (...) – 50 934 zł
działka nr (...) – 489 966 zł
działka nr (...) – 717 787 zł
działka nr (...) – 47 860 zł,
łącznie 1 437 276 zł (opinia biegłego z 16.05.2022 – k. 380);
działka nr (...) – 159 273 zł
działka nr (...) – 71 526 zł
działka nr (...) – 551 694 zł
działka nr (...) – 827 975 zł
działka nr (...) – 64 320 zł,
łącznie 1 674 788 zł (opinia biegłego z 14.01.2025 – k. 643).
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie zgromadzonych w aktach sprawy dokumentów oraz ich kopii, a także dokumentów z akt dołączonej sprawy administracyjnej. Dokumenty nie budziły wątpliwości Sądu co do ich wiarygodności. Sąd kolejno dopuścił dowody z kolejnych opinii biegłych z zakresu wyceny nieruchomości A. K. oraz M. P. celem ustalenia obecnej rynkowej wartości prawa własności nieruchomości gruntowych niezabudowanych, położonych w P., gmina (...), pow. (...), woj. (...), oznaczonych jako działki ew. nr (...) o pow. łącznej 19,10 ha. Celem aktualizacji opinii oraz odpowiedzi na zarzuty stron w toku postępowania Sąd dopuścił dowody z uzupełniających opinii (ustna opinia uzupełniająca biegłego A. K. – protokół kk. 338v.-339v.; ustna opinia uzupełniająca biegłego M. P. – protokół kk. 483v.-484; pisemna opinia uzupełniająca biegłej M. P. z 27.11.2025 – kk. 696-700) i ostatecznie oparł się na opinii biegłej M. P. z 14.01.2025, która ustaliła łączną wartość nieruchomości na 1 674 788 zł. Posiłkowo Sąd też dopuściły dowody z zeznań świadka oraz stron z ograniczeniem do strony powodowej, choć nie były one kluczowe dla rozstrzygnięcia sprawy. Pozostałe, niewymienione wyżej dokumenty a znajdujące się w aktach Sąd pominął mając na uwadze art. 227 k.p.c.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Powództwo podlegało uwzględnieniu w przeważającej części.
Powodowie dochodzili odszkodowania za szkodę powstałą w majątku ich spadkodawców – którą to sytuację prawną odziedziczyli – na skutek wydania wadliwego orzeczenia Urzędu Wojewódzkiego (...) z 16 listopada 1949 roku znak (...). Konsekwencją tego było przejęcie nieruchomości pn. (...) o pow. 83,4407 ha, gmina (...), przez Skarb Państwa jako podpadającej pod przepisy o reformie rolnej. Ww. orzeczenie zostało uznane za nieważne ostateczną decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 12 lutego 2018 roku znak (...) Podstawą żądania odszkodowawczego był art. 160 k.p.a.
Na wstępie rozważań prawnych wskazać należy, iż wątpliwości Sądu nie budziła kwestia legitymacji czynnej i biernej stron. Powodowie są bowiem następcami prawnymi pierwotnych właścicieli nieruchomości K. i J. C. (1). Mając na uwadze, że przedmiotem żądania w niniejszej sprawie było świadczenie pieniężne - a więc mające charakter podzielny - przyjąć należało, że należne od pozwanego świadczenie dzieli się, stosownie do art. 379§1 k.c., na tyle części, ilu jest, będących wierzycielami, spadkobierców a tym samym każdy z nich może samodzielnie dochodzić zaspokojenia w części odpowiadającej jego udziałowi spadkowemu (tak trafnie M. Pazdan, K. Pietrzykowski, Komentarz, t. II, s. 1085; J. Kremis (w:) E. Gniewek, Komentarz, s. 1561).
Z kolei
statio fisci Skarbu Państwa – Wojewody (...) należy wywieść z art. 65 ust. 1 ustawy z dnia 21 stycznia 2000 roku o zmianie niektórych ustaw związanych z funkcjonowaniem administracji publicznej (Dz. U. nr 12, poz. 136), który stanowi, że w postępowaniach administracyjnych i sądowych, w których stroną jest Skarb Państwa, wynikających z działalności państwowych jednostek organizacyjnych nie mających osobowości prawnej, które:
1) przed dniem 1 stycznia 1999 r. uzyskały osobowość prawną lub zostały zlikwidowane albo
2) z dniem 1 stycznia 1999 r. zostały przejęte przez jednostkę samorządu terytorialnego,
Skarb Państwa reprezentuje wojewoda właściwy ze względu na siedzibę jednostki. Kwestię tę rozstrzygnięto też w uchwale Sądu Najwyższego podjętej w składzie 7 sędziów z 7 grudnia 2006 r., sygn. akt III CZP 99/06 (OSNC 2007/6/79, Biul.SN 2006/12/6), zgodnie z którą to Skarb Państwa jest biernie legitymowany w sprawie o naprawienie szkody wynikłej z ostatecznej decyzji administracyjnej, wydanej w okresie, w którym nie istniały jednostki samorządu terytorialnego.
Swoje roszczenie pieniężne strona powodowa oparła na gruncie art. 160 k.p.a. Zgodnie z treścią art. 160 §1 k.p.a. stronie, która poniosła szkodę na skutek wydania decyzji z naruszeniem przepisu art. 156§1 albo stwierdzenia nieważności takiej decyzji, służy roszczenie o odszkodowanie za poniesioną rzeczywistą szkodę, chyba że ponosi ona winę za powstanie okoliczności wymienionych w tym przepisie. W myśl §2 cytowanego przepisu do odszkodowania stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego, z wyłączeniem art. 418 tego kodeksu. Stosownie do jego §3 odszkodowanie przysługuje od organu, który wydał decyzję z naruszeniem przepisu art. 156§1, chyba że winę za powstanie okoliczności wymienionych w tym przepisie ponosi inna strona postępowania dotyczącego tej decyzji; w tym ostatnim przypadku roszczenie o odszkodowanie służy w stosunku do strony winnej powstania tych okoliczności. §6 tego przepisu stanowił, że roszczenie o odszkodowanie przedawnia się z upływem trzech lat od dnia, w którym stała się ostateczna decyzja stwierdzająca nieważność decyzji wydanej z naruszeniem przepisu art. 156§1 albo decyzja, w której organ stwierdził, w myśl art. 158 §2, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisu art. 156 §1.
Podstawa prawna dochodzonego roszczenia jest właściwa, albowiem przepis ten znajduje zastosowanie w odniesieniu do szkód spowodowanych wydaniem przed 1 września 2004 roku ostatecznej decyzji administracyjnej, której nieważność w świetle przepisu art. 156 §1 k.p.a. lub której wydanie z naruszeniem prawa w rozumieniu art. 158 §2 k.p.a. stwierdzono następnie decyzją nadzorczą. W takich sytuacjach przepis ten stanowi podstawę odpowiedzialności Skarbu Państwa w brzmieniu obowiązującym z 31 sierpnia 2004 roku. Przepis art. 160 k.p.a. został co prawda uchylony w dniu 1 września 2004 r. na mocy art. 2 pkt 2 ustawy z 17 czerwca 2004 r. o zmianie ustawy Kodeks cywilny i niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2004 r. nr 162 poz. 1692), jednak w myśl art. 5 tej ustawy, do zdarzeń i stanów prawnych powstałych przed jej wejściem w życie stosuje się m.in. właśnie przepis art. 160 w brzmieniu obowiązującym do dnia wejścia w życie tej ustawy. Ostatecznie kwestię tę przesądził Sąd Najwyższy w uchwale pełnego składu Izby Cywilnej z 31 marca 2011 r., wskazując, że do roszczeń o naprawienie szkody wyrządzonej ostateczną decyzją administracyjną wydaną przed 1 września 2004 r., której nieważność lub wydanie z naruszeniem art. 156 §1 k.p.a. stwierdzono po tym dniu, ma zastosowanie art. 160 §1, 2, 3 i 6 k.p.a. (III CZP 112/10, OSNC 2011/7-8/75).
Przepis art. 160 k.p.a. nie zawiera żadnej regulacji dotyczącej przesłanek odpowiedzialności odszkodowawczej za szkodę wyrządzoną wadliwą decyzją administracyjną, odsyłając w tym zakresie do przepisów k.c. Przesłankami odpowiedzialności odszkodowawczej są zatem: powstanie szkody oraz istnienie normalnego związku przyczynowego pomiędzy szkodą a zdarzeniem, które ją wywołało. Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w wyroku z 6 lutego 2004 r. (II CK 433/02, LEX nr 163987) stwierdzenie, że decyzja wydana została z naruszeniem prawa, przesądza o odpowiedzialności Skarbu Państwa za szkodę poniesioną w wyniku wadliwej decyzji. Art. 160 §1 k.p.a. stanowi bowiem samodzielną, wyłączną podstawę odpowiedzialności Skarbu Państwa za szkodę będącą następstwem wydania decyzji rażąco naruszającej prawo lub nieważnej. Wiąże ono jednakże Sąd o tyle tylko, o ile stanowi wypełnienie podstawowej przesłanki odpowiedzialności odszkodowawczej przewidzianej w art. 160 §1 k.p.a.; nie przesądza natomiast w sposób wiążący dla sądu o istnieniu normalnego związku przyczynowego pomiędzy wadliwą decyzją a dochodzoną szkodą. Każdorazowo, dla stwierdzenia istnienia przesłanki normalnego związku przyczynowego pomiędzy wadliwą decyzją a dochodzoną szkodą, nieodzowne jest przeprowadzenie oceny, o której mowa w art. 361 §1 k.c., czy szkoda nastąpiłaby także wtedy, gdyby zapadła decyzja zgodna z prawem (uchwała SN z 21 marca 2003 r., III CZP 6/03, OSNC 2004/1/4).
W orzecznictwie ugruntowany został pogląd, zgodnie z którym zakres kognicji sądów nie obejmuje oceny prawidłowości decyzji wydanych we właściwym postępowaniu administracyjnym przez kompetentne organy, w tym także zgodności z prawem decyzji nadzorczych, stwierdzających nieważność decyzji administracyjnych albo też ich wydanie z naruszeniem prawa (uchwały składu siedmiu sędziów SN z 8 lutego 1971 r., III CZP 74/70 i z 18 listopada 1982 r., III CZP 26/82; wyr. SN z 6 lutego 2004 r., II CK 433/02; wyr. SN z 6 czerwca 2009 r., I CSK 504/08; wyr. SN z 4 marca 2010 r., I CSK 380/09). Konieczną przesłanką powstania odpowiedzialności odszkodowawczej jest związek przyczynowy o charakterze adekwatnym, czego wymaga art. 361 §1 k.c. Dla oceny istnienia związku przyczynowego między określonym zdarzeniem a szkodą konieczne jest w pierwszej kolejności ustalenie, czy gdyby zdarzenie to nie miało miejsca, szkoda by się pojawiła.
W ocenie Sądu bezprawność działania organów publicznych i poniesiona wskutek tego działania szkoda była oczywista. Nie może budzić wątpliwości, że gdyby nie wydano decyzji o przejęciu na rzecz państwa nieruchomości o pow. 19,3109 ha stanowiącej własność K. i J. C. (1), nie doszłoby do kolejnych zdarzeń, które spowodowały, że co do nieruchomości powodowie, względnie ich poprzednicy prawni, nie mogli zrealizować swojego prawa. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w decyzji z dnia 12 lutego 2018 roku uznał, że nie zostały spełnione przesłanki z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z 6 września 1944 r., stanowiące podstawę wydania orzeczenia o podpadaniu nieruchomości pod przepisy reformy rolnej z 16 listopada 1949 r. Wadliwa ocena w tym zakresie przesądziła o treści decyzji nadzorczej, którą Sąd rozpoznający sprawę niniejszą jest związany. Orzeczenie Urzędu Wojewódzkiego (...) z 16 listopada 1949 r. było decyzja szkodzącą, na podstawie której należy przyznać powodom odszkodowanie. Tytuł prawny do tych składników stracili oni ex lege na mocy dekretu z 6 września 1944 r. Orzeczenie o podpadaniu gruntu pod działanie przepisów dekretu z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej z 1949 r. była warunkiem koniecznym wystąpienia szkody. Gdyby postępowanie dotyczące przejęcia nieruchomości rolnych zostało przeprowadzone prawidłowo, to ww. orzeczenie nie zostałaby wydane, w konsekwencji, nieruchomość powodów nie przeszłaby z mocy prawa na własność Państwa. W ocenie Sądu to właśnie to orzeczenie z 1949 r. faktycznie pozbawiło poprzedników prawnych powodów możliwości korzystania z nieruchomości gruntowej wskazanej w pozwie. Niewątpliwie zatem między wydaną decyzją, a szkodą w majątku poprzedników prawnych powodów, a tym samym powodów, zachodzi adekwatny związek przyczynowy.
W konsekwencji nie zasługiwała na uwzględnienie argumentacja strony pozwanej, jakoby powodom nie służyło roszczenie o odszkodowanie za poniesioną szkodę w postaci utraty prawa własności nieruchomości i jakoby nie istniała w takim wypadku żadna szkoda, a wyeliminowanie nieważnej decyzji z obrotu prawnego powodowało, że uprawnionemu nie służy odszkodowanie.
Nie zasługiwał na uwzględnienie zarzut przedawnienia roszczenia, albowiem powodowie zmieścili się w 3-letnim terminie wynikającym z art. 160 §6 k.p.a., liczonym od momentu, w którym stała się ostateczna decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 12 lutego 2018 roku nr (...), skoro pozew wniesiono w dniu 22 lipca 2019 roku. Co się tyczy natomiast zarzutu przedawnienia roszczenia w stosunku do rozszerzenia powództwa, to Sąd Najwyższy w licznych orzeczeniach przez lata prezentował stanowisko, zgodnie z którym wniesienie pozwu z żądaniem zapłaty przerywa bieg przedawnienia roszczenia, nawet jeżeli ostatecznie żądana kwota z tytułu dochodzonego roszczenia okaże się wyższa od sformułowanej w pozwie (a dzieje się tak przecież na skutek wydania w sprawie opinii biegłego) – bieg przedawnienia przerywa się zatem w stosunku do całego roszczenia, nawet w przypadku rozszerzenia powództwa w toku procesu (zob. wyrok SN z 13.12.2012 r., wyrok IV CSK 142/12, LEX nr 1341697; wyrok SN z 6.04.2011 r., I CSK 684/09, LEX nr 951732. Argumentacja pozwanego opierała się na tym, że nastąpił wyłom od tej linii (wyrok SN z 17.09.2021 r., I CSKP 258/21, OSNC 2022, nr 5, poz. 52; wyrok SN z 12.07.2022 r., II CSKP 391/22, LEX nr 3480030), który sprowadza się do przekonania, że wieloletnia linia orzecznicza była związana z obowiązywaniem przepisu art. 321 §2 k.p.c., w myśl którego w niektórych kategoriach spraw sąd powinien orzekać o roszczeniach wynikających z faktów przytoczonych przez powoda także wówczas, gdy roszczenie nie było objęte żądaniem lub gdy było w nim zgłoszone w rozmiarze mniejszym niż usprawiedliwiony wynikiem postępowania. Uchylenie tego przepisu w przekonaniu SN oznacza, że aktualnie w myśl §1 Sąd nie jest uprawniony do orzekania o roszczeniu, którego powód nie zgłosił ani też do udzielenia mu ochrony w szerszych granicach niż zażądał i nie może być wyjątku od tej reguły. Sąd jednak przychyla się do tego pierwszej, wieloletniej koncepcji i zgadza się w każdym razie ze stanowiskiem wyrażonym w doktrynie, że jeżeli z treści pozwu wynika wyraźnie, że zamiarem wnoszącego go jest uzyskanie pełnej kompensaty, to należy uznawać, że zainicjowanie procesu przerwało bieg przedawnienia co do całego uszczerbku, w granicach faktycznych zakreślonych przez powoda (zob. E. Stawicka, Czy wytoczenie powództwa o odszkodowanie przerywa bieg przedawnienia co do całości roszczenia, choćby jego wysokość wskazana w pozwie była niższa?, Palestra 2022, nr 7-8, s. 207-211). Oczywistym jest przecież, że w sprawach odszkodowawczych z tytułu wywłaszczenia nieruchomości nie jest możliwe w pełni określenie wysokości odszkodowania odpowiadającej poniesionej szkodzie, a dopiero opinia biegłego – profesjonalna wycena wartości nieruchomości, stanowi podstawę do precyzyjnego sformułowania roszczenia pieniężnego i biorąc pod uwagę czasochłonność procesu cywilnego, trudno obciążać wynikającymi z niej konsekwencjami stronę poszkodowaną. Jeżeli powód zgłosił żądanie odszkodowania w wysokości odpowiadającej poniesionej szkodzie, niemożliwej do określenia w chwili wnoszenia powództwa, dochodzi do przerwania biegu przedawnienia co do całości prawa o odszkodowanie (tak SN w wyroku z 17.02.2023 r., II CSKP 602/22, LEX nr 3549757).
Nie może zasługiwać na uwzględnienie również argumentacja pozwanego, jakoby roszczenie odszkodowawcze powodom nie przysługiwało, ponieważ jest możliwy zwrot tych utraconych korzyści w naturze – odzyskanie własności nieruchomości. Nie ulega wątpliwości, że nieruchomość przejęta przez państwo w poprzednim ustroju polityczno-prawnym została następnie rozdysponowana i w tym momencie przedmiotowe działki mają już nowych właścicieli. Z art. 160 k.p.a. wynika wprost, że podstawą roszczenia odszkodowawczego, jest stwierdzenie wydana decyzji administracyjnej z naruszeniem przepisu art. 156 §1 albo stwierdzenie nieważności takiej decyzji.
Stosownie do art. 363 §2 k.c. wysokość odszkodowania ustala się według cen z daty orzekania. U podstaw tego rozwiązania stoi założenie, że odszkodowanie wypłacane w pieniądzu ma powetować doznany uszczerbek. Za odszkodowanie uprawniony winien zatem móc nabyć przedmiot, który w następstwie zdarzenia szkodzącego utracił. Jak ustalił biegły, wartość przedmiotowej nieruchomości wynosi 1 674 788 zł i takiej łącznie kwoty domagali się powodowie, stosownie do udziałów przysługujących każdemu z powodów z tytułu spadkobrania.
Jak ustalił Sąd, J. C., M. K., Z. W., A. C., E. C., W. C. i M. C. są spadkobiercami K. i J. C. (1), zmarłych odpowiednio w dniach 18 czerwca 1951 roku oraz 31 grudnia 1977 roku, w udziałach:
1)
J. C. w wysokości 3/45
2)
M. K. w wysokości 3/45
3)
Z. W. w wysokości 3/45
4)
A. C. w wysokości 1/40
5)
E. C. w wysokości 3/45
6)
W. C. w wysokości 1/60
7)
M. C. w wysokości 1/40.
Okazało się to ustalenie nieco odmienne od wyliczeń strony powodowej, która błędnie podnosiła, że A. C., M. C.i W. przysługują udziały w wysokości 1/45. Wynikało to z tego, że:
1.
powodowie A. C. i M. C. nabyli swoje roszczenia nie tylko w wyniku dziedziczenia po swoim ojcu W. C. (1), ale później również po babce J. C. (2), która odziedziczyła udział w tych roszczeniach po W. C. (1),
2.
powódka W. C. i jej dzieci A. C. i M. C. nabyli udziały w roszczeniach po W. C. (1) po 1/3, ale jej dzieci, oprócz roszczeń po ojcu, nabyły też udziały jako wnuki po J. C. (2), jako że W. C. (1) zmarł przed J. C. (2) (1/12 x 1/5).
Z uwagi jednak na fakt, że Sąd orzeka w granicach art. 321 k.p.c., a przysługujące A. C. i M. C. udziały okazały się wyższe niż wynikało to z żądanego powództwa, to ich roszczenia podlegały uwzględnieniu w całości.
Z kolei powództwo W. C. podlegało uwzględnieniu stosownie do jej udziału 1/60, a zatem w zakresie kwoty 27 913,13 zł (1/60 x 1 674 788).
W konsekwencji, sporo powodowie ostatecznie domagali się łącznie kwoty 1 674 788 zł, zgodnie z wyliczeniami dokonanymi przez biegłego, na rzecz powodów Sąd przyznał odszkodowanie w kwotach:
111 652,53 zł na rzecz J. C.,
111 652,53 zł na rzecz M. K.,
111 652,53 zł na rzecz Z. W.,
37 217,51 zł na rzecz A. C.,
111 652,53 zł na rzecz E. C.,
27 913,13 zł na rzecz W. C.,
37 217,51 zł na rzecz M. C..
W przedmiocie odsetek roszczenia odsetkowego Sąd orzekł na podstawie art. 481 §1 i nast. k.c. oraz art. 455 k.c. uwzględniając roszczenie w części, a w stosownej części oddalając. Powodowie mimo kolejnych rozszerzeń powództwa dochodzili odsetek od dnia 13 lutego 2018 roku, jako dzień wymagalności całego roszczenia uznając dzień 12 lutego 2018 roku jako dzień wydania decyzji nadzorczej. Nie jest to rozumowanie właściwe i odsetki należą się stosownie do doręczonych stronie pozwanej wezwań do zapłaty, a za takie należy uznać dopiero pozew oraz poszczególne rozszerzenia powództwa – od takich kwot o jakie wzrastały żądania powodów w kolejnych modyfikacjach.
W zakresie powództwa J. C., M. K. i Z. W. odsetki należą się:
a)
od kwoty 20 442,67 zł od dnia 8 października 2019 roku, jako od dnia następującego po dniu sporządzenia odpowiedzi na pozew (k. 57),
b)
od kwoty 2 792,88 zł od dnia 1 grudnia 2021 roku, jako od dnia następującego po dniu doręczenia pozwanemu rozszerzenia powództwa o tę kwotę z dnia 3 listopada 2021 roku (rozszerzenie powództwa – kk. 319-320; protokół rozprawy z 30.11.2021 – k. 338),
c)
od kwoty 72 582,85 zł od dnia 8 listopada 2022 roku, jako od dnia następującego po dniu doręczenia pozwanemu rozszerzenia powództwa o tę kwotę z dnia 3 października 2022 roku i 11 października 2022 w stosunku do M. K.(rozszerzenia powództwa – kk. 480-481, k. 477; e.p.o. – k. 508),
d)
od kwoty 15 834,13 zł od dnia 27 listopada 2025 roku, jako od dnia następującego po dniu doręczenia pozwanemu rozszerzenia powództwa o tę kwotę z dnia 8 marca 2025 roku (rozszerzenie powództwa – kk. 660-661; e.p.o. – k. 706).
W zakresie powództwa E. C. odsetki należą się:
a)
od kwoty 6 814,22 zł od dnia 8 października 2019 roku, jako od dnia następującego po dniu sporządzenia odpowiedzi na pozew (k. 57),
b)
od kwoty 930,96 zł od dnia 1 grudnia 2021 roku, jako od dnia następującego po dniu doręczenia pozwanemu rozszerzenia powództwa o tę kwotę z dnia 3 listopada 2021 roku (rozszerzenie powództwa – kk. 319-320; protokół rozprawy z 30.11.2021 – k. 338),
c)
od kwoty 88 073,22 zł od dnia 8 listopada 2022 roku, jako od dnia następującego po dniu doręczenia pozwanemu rozszerzenia powództwa o tę kwotę z dnia 3 października 2022 roku (rozszerzenie powództwa – kk. 480-481, e.p.o. – k. 508),
d)
od kwoty 15 834,13 zł od dnia 27 listopada 2025 roku, jako od dnia następującego po dniu doręczenia pozwanemu rozszerzenia powództwa o tę kwotę z dnia 8 marca 2025 roku (rozszerzenie powództwa – kk. 660-661; e.p.o. – k. 706).
W zakresie powództwa A. C. i M. C. odsetki należą się:
a)
od kwoty 6 814,22 zł od dnia 8 października 2019 roku, jako od dnia następującego po dniu sporządzenia odpowiedzi na pozew (k. 57),
b)
od kwoty 930,96 zł od dnia 1 grudnia 2021 roku, jako od dnia następującego po dniu doręczenia pozwanemu rozszerzenia powództwa o tę kwotę z dnia 3 listopada 2021 roku (rozszerzenie powództwa – kk. 319-320; protokół rozprawy z 30.11.2021 – k. 338),
c)
od kwoty 24 194,28 zł od dnia 8 listopada 2022 roku, jako od dnia następującego po dniu doręczenia pozwanemu rozszerzenia powództwa o tę kwotę z dnia 3 października 2022 roku (rozszerzenie powództwa – kk. 480-481, e.p.o. – k. 508),
d)
5 278,05 zł (pięć tysięcy dwieście siedemdziesiąt osiem złotych i pięć groszy) od dnia 27 listopada 2025 roku, jako od dnia następującego po dniu doręczenia pozwanemu rozszerzenia powództwa o tę kwotę z dnia 8 marca 2025 roku (rozszerzenie powództwa – kk. 660-661; e.p.o. – k. 706).
W zakresie powództwa W. C.odsetki należą się:
a)
od kwoty 6 814,22 zł od dnia 8 października 2019 roku, jako od dnia następującego po dniu sporządzenia odpowiedzi na pozew (k. 57),
b)
od kwoty 930,96 zł od dnia 1 grudnia 2021 roku, jako od dnia następującego po dniu doręczenia pozwanemu rozszerzenia powództwa o tę kwotę z dnia 3 listopada 2021 roku (rozszerzenie powództwa – kk. 319-320; protokół rozprawy z 30.11.2021 – k. 338),
c)
od kwoty 20 167,95 zł od dnia 8 listopada 2022 roku, jako od dnia następującego po dniu doręczenia pozwanemu rozszerzenia powództwa z dnia 3 października 2022 roku (rozszerzenie powództwa – kk. 480-481, e.p.o. – k. 508).
Tym samym powództwo w pozostałym, nieuwzględnionym zakresie, tj. ponad kwotę roszczenia głównego zasądzonego na rzecz W. C. oraz ponad kwotę zasądzonego roszczenia odsetkowego, podlegało oddaleniu.
Mając na uwadze powyższe rozważania Sąd orzekł jak w punktach I-II sentencji wyroku.
W przedmiocie kosztów procesu Sąd orzekł na podstawie art. 100 i 108 §1 k.p.c., uznając, że skoro oddalono powództwo jedynie w niewielkim wymiarze (tj. w wymiarze 25% w zakresie powództwa W. C.), należało obciążyć stronę pozwaną obowiązkiem zwrotu całości poniesionych przez stronę powodową kosztów, a ich szczegółowe wyliczenie Sąd pozostawił referendarzowi sądowemu.