Art. 4. Udział organizacji pozarządowych

1. Organizacje pozarządowe mające w zakresie swoich zadań statutowych ochronę wolności słowa lub osób uczestniczących w debacie publicznej lub organizacje pozarządowe, których zadania statutowe obejmują przedmiot debaty publicznej, w związku z którą toczy się postępowanie, mogą, za zgodą pozwanego wyrażoną na piśmie, przystąpić do niego w toczącym się postępowaniu.

2. Organizacje pozarządowe wymienione w ust. 1, które nie uczestniczą w sprawie, mogą przedstawiać sądowi istotne dla sprawy informacje lub pogląd wyrażony w uchwale lub oświadczeniu ich należycie umocowanych organów.

Komentarz do Art. 4.

Przepis określa, w jaki sposób organizacje pozarządowe mogą uczestniczyć w postępowaniu związanym z debatą publiczną albo wspierać sąd informacjami dotyczącymi takiej sprawy. Rozwiązanie obejmuje dwa odrębne uprawnienia.

Po pierwsze, organizacja może przystąpić do toczącego się postępowania, jeżeli spełnia jeden z określonych warunków. Jej zadania statutowe muszą obejmować ochronę wolności słowa lub osób uczestniczących w debacie publicznej albo przedmiot debaty publicznej, w związku z którą toczy się postępowanie. Skorzystanie z tej możliwości wymaga pisemnej zgody pozwanego. Zgoda ta jest więc warunkiem przystąpienia organizacji do sprawy, niezależnie od tego, że jej działalność statutowa pozostaje związana z ochroną debaty publicznej lub z jej przedmiotem.

Po drugie, organizacje spełniające wskazane kryteria, które nie uczestniczą w sprawie, mogą przedstawiać sądowi informacje istotne dla rozstrzyganej sprawy. Mogą również przedstawić pogląd wyrażony w uchwale lub oświadczeniu ich należycie umocowanych organów. Przepis nie uzależnia tego uprawnienia od przystąpienia organizacji do postępowania, dotyczy ono bowiem także organizacji, które w sprawie nie uczestniczą.

W praktyce regulacja tworzy dwie formy obecności organizacji pozarządowych w postępowaniu: udział w sprawie za pisemną zgodą pozwanego oraz przekazanie sądowi istotnych informacji lub formalnie wyrażonego stanowiska bez uczestniczenia w sprawie. Ustęp 2 wskazuje zarazem, że przedstawiany pogląd powinien pochodzić z uchwały albo oświadczenia organu właściwie umocowanego do jego wyrażenia.

Komentarz ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej.

Tekst przepisu: akt uchwalony przez Sejm Rzeczypospolitej Polskiej, Dziennik Ustaw z 2026 r. poz. 830.Indeks rzeczowy, tytuł redakcyjny i interpretacja przepisu: Kancelarium.

Art. 3.Art. 5.