DZIAŁ I
Rozdział 1 Przepisy ogólne
Art. 1. Status i niezależność Kościoła
Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny, zwany dalej „Kościołem”, stanowi część Powszechnego Kościoła Prawosławnego i zachowuje z nim jedność w sprawach dogmatycznych i kanonicznych. Jest niezależny od jakiejkolwiek pozakrajowej władzy duchownej i świeckiej.
1. Kościół rządzi się w swych sprawach wewnętrznych własnym prawem, swobodnie wykonuje władzę duchowną i jurysdykcyjną oraz zarządza swoimi sprawami.
2. Kościół w swej działalności wewnętrznej posługuje się językiem staro-cerkiewno-słowiańskim i językami ojczystymi swych wyznawców.
1. Ustawa określa zasady stosunku Państwa do Kościoła, w tym sytuację prawną i majątkową Kościoła.
2. W sprawach odnoszących się do Kościoła, nieuregulowanych niniejszą ustawą, stosuje się ustawę z dnia 17 maja 1989 r. o gwarancjach wolności sumienia i wyznania (Dz. U. z 2022 r. poz. 1435 i 1700).
1. Problemy związane ze stosunkami między Państwem a Kościołem oraz sprawy interpretacji niniejszej ustawy rozpatrują wspólne zespoły składające się z upoważnionych przedstawicieli Rządu Rzeczypospolitej Polskiej i Świętego Soboru Biskupów, na zasadzie parytetu.
2. Przepis ust. 1 nie narusza właściwości organów państwowych oraz organów Kościoła.
Rozdział 2 Osoby prawne Kościoła i ich organy
1. W skład struktury organizacyjnej Kościoła wchodzą osoby prawne wymienione w art. 6.
2. Ilekroć w ustawie jest mowa o władzy kościelnej, rozumie się przez to organ właściwej kościelnej osoby prawnej.
1. Osobami prawnymi Kościoła, z zastrzeżeniem art. 10 ust. 1, są:
1) Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny jako całość (Metropolia);
2) diecezje;
3) Prawosławny Ordynariat Wojska Polskiego;
4) parafie;
5) klasztory;
6) prawosławne seminaria duchowne;
7) szkoły ikonografii lub śpiewu cerkiewnego;
8) Prawosławny Metropolitalny Ośrodek Miłosierdzia;
9) prawosławne diecezjalne ośrodki miłosierdzia;
10) Bractwo Młodzieży Prawosławnej;
11) bractwa cerkiewne.
2. Organami osób prawnych wymienionych w ust. 1 są:
1) dla Kościoła jako całości - Sobór Lokalny, Święty Sobór Biskupów, Prawosławny Metropolita Warszawski i Całej Polski, zwany dalej „Metropolitą”;
2) dla diecezji - biskup diecezjalny;
3) dla Prawosławnego Ordynariatu Wojska Polskiego - Prawosławny Ordynariusz Wojskowy;
4) dla parafii - proboszcz;
5) dla klasztoru - przełożony (przełożona);
6) dla prawosławnego seminarium duchownego - rektor;
7) dla szkół ikonografii i śpiewu cerkiewnego - dyrektorzy;
8) dla Prawosławnego Metropolitalnego Ośrodka Miłosierdzia - dyrektor;
9) dla prawosławnego diecezjalnego ośrodka miłosierdzia - dyrektor;
10) dla Bractwa Młodzieży Prawosławnej - przewodniczący;
11) dla bractwa cerkiewnego - przewodniczący.
3. Sobór Lokalny, będący Soborem Krajowym Kościoła, jest jego najwyższą władzą.
4. Kompetencje Soboru Lokalnego, Świętego Soboru Biskupów i Metropolity ustala Statut Wewnętrzny Kościoła, który uchwala Sobór Lokalny. Postanowienia Statutu nie mogą być sprzeczne z niniejszą ustawą.
5. Kompetencje biskupa diecezjalnego przysługują również Metropolicie i arcybiskupom w kierowanych przez nich diecezjach.
6. W sprawach majątkowych Kościół jako całość reprezentuje Metropolita.
7. Przełożeni (przełożone) klasztorów mogą używać innych, tradycyjnych nazw.
Art. 7. Osobowość prawna innych jednostek
Inne jednostki organizacyjne Kościoła mogą, na wniosek Świętego Soboru Biskupów, uzyskać osobowość prawną w drodze rozporządzenia Ministra-Szefa Urzędu Rady Ministrów.
Art. 8. Odpowiedzialność kościelnych osób prawnych
Kościelna osoba prawna nie odpowiada za zobowiązania innej kościelnej osoby prawnej.
Art. 9. Jednostki organizacyjne bez osobowości prawnej
Kościelne wydawnictwa, zakłady wytwórcze, usługowe i handlowe, zakłady charytatywno-opiekuńcze, szkoły i placówki oświatowo-wychowawcze, nieposiadające osobowości prawnej, działają w ramach kościelnych osób prawnych, które je powołały.
1. Kościelne jednostki organizacyjne, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 2-11, nabywają osobowość prawną z chwilą powiadomienia właściwego organu administracji rządowej o ich utworzeniu przez władzę kościelną.
2. Właściwym organem jest:
1) odnośnie osób prawnych wymienionych w art. 6 ust. 1 pkt 2, 3, 8 i 10 - minister właściwy do spraw wyznań religijnych;
2) w pozostałych przypadkach - wojewoda.
3. Powiadomienie powinno zawierać:
1) nazwę kościelnej osoby prawnej;
2) jej siedzibę;
3) w odniesieniu do diecezji i parafii - ich zasięg terytorialny.
4. Właściwa władza kościelna powiadamia niezwłocznie organ administracji rządowej wymieniony w ust. 2 o:
1) zmianach dotyczących nazwy i siedziby kościelnej osoby prawnej oraz o zmianie jej granic;
2) połączeniu, podziale i zniesieniu kościelnych osób prawnych.
5. Odpis powiadomienia, o którym mowa w ust. 3 i 4, z umieszczonym na nim potwierdzeniem odbioru, jest dowodem uzyskania osobowości prawnej.
6. O powołaniu i odwołaniu osoby sprawującej funkcje organu osoby prawnej władza kościelna powiadamia właściwy organ administracji rządowej. Powiadomienie obejmuje imię i nazwisko, obywatelstwo oraz miejsce zamieszkania danej osoby.
1. Utworzenie lub zniesienie jednostki organizacyjnej Kościoła za granicą Rzeczypospolitej Polskiej może nastąpić przy zachowaniu przepisów prawa państwa, na którego terytorium ma ona swoją siedzibę.
2. Przed utworzeniem jednostki organizacyjnej Kościoła, o której mowa w ust. 1, Święty Sobór Biskupów zasięga opinii Ministra-Szefa Urzędu Rady Ministrów. Niezgłoszenie uzasadnionych zastrzeżeń w terminie 60 dni od daty powiadomienia uważa się za wyrażenie zgody.
Pełna treść aktu: o stosunku Państwa do Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego.