Art. 542. kpk Osoby uprawnione do złożenia wniosku; wznowienie z urzędu: podstawy, termin

§ 1. Wznowienie postępowania może nastąpić na wniosek strony lub z urzędu.

§ 2. Wniosek o wznowienie na korzyść złożyć może w razie śmierci skazanego osoba najbliższa.

§ 3. Postępowanie wznawia się z urzędu tylko w razie ujawnienia się jednego z uchybień wymienionych w art. 439 § 1, przy czym wznowienie postępowania jedynie z powodów określonych w pkt 9-11 może nastąpić tylko na korzyść oskarżonego.

§ 4. Wznowienie nie może nastąpić z przyczyn wymienionych w § 3, jeżeli były one przedmiotem rozpoznania w trybie kasacji.

§ 5. Niedopuszczalne jest wznowienie postępowania z urzędu na niekorzyść oskarżonego po upływie roku od daty uprawomocnienia się orzeczenia.

Komentarz do Art. 542. kpk

Art. 542 Kodeksu postępowania karnego (k.p.k.) reguluje kwestie związane ze wznowieniem postępowania karnego. Jest to instytucja prawna, która pozwala na ponowne rozpatrzenie sprawy, która zakończyła się prawomocnym wyrokiem, w określonych przypadkach. Poniżej przedstawiam szczegółowy komentarz do tego artykułu.

1. Wznowienie na wniosek strony lub z urzędu

Art. 542 § 1 k.p.k. stanowi, że wznowienie postępowania może nastąpić zarówno na wniosek strony, jak i z urzędu. Stronami w postępowaniu karnym są oskarżony, pokrzywdzony, a także prokurator. Wznowienie z urzędu oznacza, że sąd może podjąć decyzję o wznowieniu postępowania bez konieczności składania wniosku przez którąkolwiek ze stron.

2. Wniosek o wznowienie na korzyść złożony przez osobę najbliższą

W przypadku śmierci skazanego, wniosek o wznowienie postępowania na jego korzyść może złożyć osoba najbliższa. Zgodnie z art. 115 § 11 k.k., osobą najbliższą jest małżonek, wstępny, zstępny, rodzeństwo, osoba pozostająca w stosunku przysposobienia oraz osoba pozostająca we wspólnym pożyciu.

3. Wznowienie z urzędu w przypadku uchybień z art. 439 § 1 k.p.k.

Postępowanie wznawia się z urzędu tylko w razie ujawnienia się jednego z uchybień wymienionych w art. 439 § 1 k.p.k. Są to tzw. bezwzględne przyczyny odwoławcze, które obejmują m.in. brak właściwości sądu, udział w wydaniu orzeczenia osoby nieuprawnionej, czy też wydanie wyroku bez udziału oskarżonego, gdy jego obecność była obowiązkowa.

4. Wznowienie na korzyść oskarżonego

Wznowienie postępowania jedynie z powodów określonych w art. 439 § 1 pkt 9-11 k.p.k. może nastąpić tylko na korzyść oskarżonego. Są to sytuacje, gdy:

wyrok został wydany na podstawie przepisów uznanych następnie za niezgodne z Konstytucją, umową międzynarodową lub ustawą,
wyrok został wydany na podstawie dowodów uzyskanych w sposób sprzeczny z prawem,
wyrok został wydany przez sąd, który nie był właściwy miejscowo lub rzeczowo.

5. Zakaz wznowienia z przyczyn rozpoznanych w trybie kasacji

Wznowienie nie może nastąpić z przyczyn wymienionych w § 3, jeżeli były one przedmiotem rozpoznania w trybie kasacji. Oznacza to, że jeżeli dana kwestia była już przedmiotem rozpoznania przez Sąd Najwyższy w ramach postępowania kasacyjnego, nie może być ponownie podstawą do wznowienia postępowania.

6. Termin wznowienia na niekorzyść oskarżonego

Niedopuszczalne jest wznowienie postępowania z urzędu na niekorzyść oskarżonego po upływie roku od daty uprawomocnienia się orzeczenia. Jest to istotne ograniczenie mające na celu ochronę stabilności prawomocnych orzeczeń oraz pewności prawnej oskarżonego.

Podsumowanie

Art. 542 k.p.k. wprowadza szczegółowe zasady dotyczące wznowienia postępowania karnego, które mają na celu zapewnienie sprawiedliwości i praworządności w procesie karnym. Wznowienie postępowania jest możliwe zarówno na wniosek strony, jak i z urzędu, jednakże podlega ono określonym ograniczeniom i warunkom, które mają na celu ochronę praw oskarżonego oraz stabilności prawomocnych orzeczeń.

Komentarz ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej.

Tekst przepisu: akt uchwalony przez Sejm Rzeczypospolitej Polskiej, Dziennik Ustaw z 2024 r. poz. 37.Indeks rzeczowy, tytuł redakcyjny i interpretacja przepisu: Kancelarium.

Wznowienie postępowania

wniosek strony

osoba najbliższa

art. 439

tryb kasacji

data uprawomocnienia

uchybienie

korzyść oskarżonego

śmierć skazanego.

Art. 541.Art. 544.