Art. 4¹. k.p.c. Nadużycie prawa procesowego

Brzmienie obowiązuje od 8 lipca 2026 r. Zmieniono: art. 4¹. Podstawa: Ustawa z dnia 29 maja 2026 r. o szczególnych środkach ochrony w postępowaniu cywilnym osób uczestniczących w debacie publicznej – Dz.U. 2026 poz. 830.

Zmiana uchwalona, wejdzie w życie po ogłoszeniu ustawy zmieniającej. Zmiana obejmie: art. 4¹. Podstawa: Ustawa o szczególnych środkach ochrony w postępowaniu cywilnym osób uczestniczących w debacie publicznej.

Z uprawnienia przewidzianego w przepisach postępowania stronom i uczestnikom postępowania nie wolno czynić użytku niezgodnego z celem, dla którego je ustanowiono (nadużycie prawa procesowego). Czynność procesowa strony lub uczestnika postępowania stanowiąca nadużycie prawa procesowego jest niedopuszczalna, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.

Komentarz do Art. 4¹. kpc

Przepis określa granice korzystania z uprawnień przewidzianych w przepisach postępowania cywilnego. Strony i uczestnicy postępowania mogą podejmować czynności procesowe tylko w sposób zgodny z celem, dla którego dane uprawnienie zostało ustanowione. Zakazane jest więc wykorzystywanie uprawnienia w sposób sprzeczny z jego przeznaczeniem, co przepis określa jako nadużycie prawa procesowego.

Regulacja obejmuje zarówno same strony, jak i uczestników postępowania. Jej przedmiotem są uprawnienia procesowe oraz czynności podejmowane w ramach postępowania, a nie ogólna ocena zachowania danej osoby poza tym postępowaniem. Decydujące znaczenie ma zgodność wykorzystania uprawnienia z celem, któremu ma ono służyć.

Przepis wprowadza również wyraźną konsekwencję procesową. Czynność strony lub uczestnika, która stanowi nadużycie prawa procesowego, jest niedopuszczalna. Oznacza to, że nie może być skutecznie podejmowana jako prawidłowa czynność procesowa. Zasada ta nie ma jednak charakteru bezwzględnego, ponieważ przepis dopuszcza wyjątek, gdy przepis szczególny stanowi inaczej.

Znaczenie praktyczne regulacji polega na tym, że samo formalne istnienie uprawnienia nie wystarcza do uznania każdej podjętej czynności za dopuszczalną. Sposób korzystania z uprawnienia podlega ocenie przez pryzmat jego celu, a czynność niezgodna z tym celem zostaje objęta zakazem wynikającym z przepisu.

Komentarz ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej.

Tekst przepisu: akt uchwalony przez Sejm Rzeczypospolitej Polskiej, Dziennik Ustaw z 2026 r. poz. 468.Indeks rzeczowy, tytuł redakcyjny i interpretacja przepisu: Kancelarium.

Art. 3. kpc Art. 5. kpc