w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budowle hydrotechniczne i ich usytuowanie
Dział V. Bezpieczne wzniesienie budowli hydrotechnicznych ponad poziomy wód i przepuszczanie wód przez budowle hydrotechniczne
DZIAŁ V
Bezpieczne wzniesienie budowli hydrotechnicznych ponad poziomy wód i przepuszczanie wód przez budowle hydrotechniczne
Rozdział 1 Wymagania ogólne
1. Korona budowli piętrzącej, spody konstrukcji mostowych, kładek, belek poddźwigowych i innych konstrukcji rozpiętych nad wodą oraz powierzchnie niezalewane i górne krawędzie elementów uszczelniających wznosi się ponad charakterystyczne poziomy wody na bezpieczną wysokość, zwaną dalej „bezpiecznym wzniesieniem”.
2. W normalnych warunkach pracy budowli hydrotechnicznej stale piętrzącej przyjmuje się maksymalny poziom piętrzenia lub poziom wód przy przepływie miarodajnym, uwzględniając przepływ przez wszystkie budowle upustowe, z uwzględnieniem § 65 ust. 3.
3. W wyjątkowych warunkach pracy budowli hydrotechnicznej przyjmuje się najwyższy spośród poziomów wód przy:
1) przejściu przepływu miarodajnego i nieczynnej części urządzeń upustowych, z uwzględnieniem § 69;
2) przejściu przepływu kontrolnego;
3) najwyższym obliczeniowym stanie wody.
§ 51. Poziomy wód dla tymczasowej budowli hydrotechnicznej
Dla tymczasowej budowli hydrotechnicznej przyjmuje się poziomy wód odpowiadające maksymalnemu przepływowi budowlanemu określonemu w § 47–49.
§ 52. Bezpieczne wzniesienie z uwzględnieniem osiadania i drgań
Bezpieczne wzniesienie budowli hydrotechnicznej ma być zachowane po uwzględnieniu osiadania budowli hydrotechnicznej i jej podłoża oraz obniżenia korony tej budowli spowodowanego ruchem pojazdów i drganiami, których przyczyną może być praca elektrowni wodnej lub pompowni.
Rozdział 2 Bezpieczne wzniesienie elementów konstrukcji budowli hydrotechnicznych
§ 53. Bezpieczne wzniesienie korony stałej budowli hydrotechnicznej
Bezpieczne wzniesienie korony stałej budowli hydrotechnicznej nie może być mniejsze niż wskazane w załączniku nr 5 do rozporządzenia określającym bezpieczne wzniesienie korony stałych budowli hydrotechnicznych.
1. Dla ziemnej budowli hydrotechnicznej, której korona jest zaopatrzona w szczelny parapet, bezpieczne wzniesienie korony tej budowli liczy się do górnej krawędzi tego parapetu.
2. Korona ziemnej budowli hydrotechnicznej zaopatrzona w szczelny parapet ma być wzniesiona nad maksymalny poziom piętrzenia i poziom wód wywołany miarodajnym wezbraniem co najmniej o 0,4 m i nie może być niżej niż poziom wód w wyjątkowych warunkach pracy tej budowli.
3. Parapet na koronie ziemnej budowli hydrotechnicznej zabezpiecza się przed podmywaniem i utratą stateczności przy poziomie wód nieprzekraczającym korony parapetu.
1. Dodatkowe spiętrzenie wywołane wiatrem ponad statyczny poziom wody dla ziemnej budowli hydrotechnicznej ustala się jako sumę wysokości spiętrzenia spowodowanego przez wiatr (spiętrzenie eoliczne) i wysokości wtaczania się fali na skarpę tej budowli.
2. Dodatkowe spiętrzenie wywołane wiatrem ponad statyczny poziom wody dla budowli hydrotechnicznej o ścianie pionowej lub zbliżonej do pionu ustala się jako sumę spiętrzenia spowodowanego przez wiatr (spiętrzenie eoliczne) i wysokości fali stojącej.
3. Dla wałów przeciwpowodziowych falowanie uwzględnia się, jeżeli rozstaw wałów jest większy niż 3 km.
1. Dla zbiorników, na których długość rozbiegu fali nie przekracza 3 km, można nie uwzględniać spiętrzenia spowodowanego przez wiatr (spiętrzenia eolicznego).
2. Wyznaczenie wysokości fali przeprowadza się dla prędkości wiatru niemniejszej niż:
1) 20 m/s – przy maksymalnym poziomie piętrzenia;
2) 15 m/s – przy przepływie miarodajnym.
3. Wyznaczenie wysokości fali wywołanej ruchem statków oblicza się, dodając wysokość fali wywołanej ruchem statków do wyznaczonej wysokości fali wywołanej przez wiatr o prędkości, przy której może się jeszcze odbywać ruch statków.
§ 57. Bezpieczne wzniesienie górnej krawędzi elementów uszczelniających
Bezpieczne wzniesienie górnej krawędzi elementów uszczelniających ziemnej budowli hydrotechnicznej nad normalny poziom piętrzenia i maksymalny poziom piętrzenia nie może być mniejsze niż wskazane w załączniku nr 6 do rozporządzenia określającym bezpieczne wzniesienie górnej krawędzi elementów uszczelniających budowli ziemnych.
1. Bezpieczne wzniesienie korony tymczasowej budowli hydrotechnicznej nad poziom wody przy maksymalnym przepływie budowlanym obliczonym zgodnie z § 47–49 wynosi niemniej niż:
1) 0,8 m – w przypadku gdy przelanie się wód przez koronę tymczasowej budowli hydrotechnicznej zagraża jej zniszczeniem;
2) 0,5 m – w przypadku gdy przelanie się wód przez koronę tymczasowej budowli hydrotechnicznej nie zagraża jej zniszczeniem.
2. Przy ustalaniu bezpiecznego wzniesienia korony tymczasowej budowli hydrotechnicznej budowanej na rzekach nie uwzględnia się falowania.
3. Przy ustalaniu bezpiecznego wzniesienia korony tymczasowej budowli hydrotechnicznej budowanej na zbiornikach naturalnych lub sztucznych uwzględnia się falowanie, dodając do poziomu wód przy maksymalnym przepływie budowlanym ustalonym zgodnie z § 47–49 wysokość fali ustalonej przy prędkości wiatru wynoszącej 15 m/s.
1. Bezpieczne wzniesienie spodu konstrukcji budowli hydrotechnicznej zlokalizowanej nad wodą wynosi co najmniej:
1) 0,5 m – nad poziomem wody przy maksymalnym poziomie piętrzenia lub poziomie wody przy przepływie miarodajnym, jeżeli w wodzie w czasie wezbrań nie ma lodu, kry i innych ciał pływających;
2) 0,5 m – nad przewidywanym położeniem górnej krawędzi lodu i innych ciał pływających przy przepływie miarodajnym, jeżeli może wystąpić konieczność przepuszczania lodu i innych ciał pływających;
3) 0,2 m – nad zwierciadłem wody przy przepływie kontrolnym.
2. W przypadku budowli hydrotechnicznej zlokalizowanej przy zbiorniku wodnym uwzględnia się wpływ cofki.
3. Bezpieczne wzniesienie spodu konstrukcji budowli hydrotechnicznej, o którym mowa w ust. 1 i 2, zlokalizowanej w korycie rzeki, nie może być mniejsze niż ustalone w przepisach dotyczących mostów na drogach publicznych i szlakach żeglownych.
1. Bezpieczne wzniesienie korony obwałowań kanałów nieprowadzących wód wezbraniowych ustala się zgodnie z załącznikiem nr 5 do rozporządzenia.
2. Jako poziom wód odpowiadający przepływowi miarodajnemu określonemu w załączniku nr 5 do rozporządzenia przyjmuje się wyższy poziom wody, który wystąpi przy:
1) nagłym unieruchomieniu elektrowni lub pompowni, z uwzględnieniem przed unieruchomieniem pracy z pełną wydajnością wszystkich zainstalowanych turbin lub pomp, ale bez uwzględnienia pomp rezerwowych;
2) pracy pompowni ze wszystkimi zainstalowanymi pompami, łącznie z pompami rezerwowymi.
3. Jako poziom wód odpowiadający przepływowi w wyjątkowych warunkach pracy budowli hydrotechnicznej przyjmuje się poziom wody przy nagłym zatrzymaniu lub uruchomieniu wszystkich turbin lub pomp, z uwzględnieniem możliwości nałożenia się fal wynikających z szybko po sobie następujących operacji uruchomienia i zatrzymania tych turbin lub pomp.
§ 61. Bezpieczne wzniesienie korony obwałowań kanałów wezbraniowych
Jako bezpieczne wzniesienie korony obwałowań kanałów prowadzących wody wezbraniowe przyjmuje się wartość wyższą z wartości ustalonych zgodnie z § 53 albo § 60.
Rozdział 3 Przepuszczanie wód przez budowle hydrotechniczne
1. Podczas budowy lub przebudowy budowli hydrotechnicznej zapewnia się przepuszczanie wód.
2. Jeżeli do przepuszczania wód nie wykorzystuje się naturalnego koryta cieku lub jego części, to budowlę hydrotechniczną będącą w trakcie budowy lub przebudowy wyposaża się co najmniej w jedno z urządzeń do przepuszczania wód, takich jak: kanał obiegowy, spust lub sztolnię. Przy braku takich urządzeń zapewnia się możliwość przepompowywania dopływającej wody.
3. Jeżeli podczas przepuszczania maksymalnego przepływu budowlanego może być zniszczona stała budowla hydrotechniczna będąca w trakcie budowy lub przebudowy, urządzenia do przepuszczania wód zapewniają bezpieczne:
1) przepuszczenie przepływu, o którym mowa w § 47 ust. 1,
2) zachowanie bezpiecznego wzniesienia korony tej budowli ustalone zgodnie z § 53
uwzględniając transformację fali wezbraniowej przez istniejący zbiornik.
4. Jeżeli podczas przepuszczania wezbrania może być zniszczona tymczasowa budowla hydrotechniczna to urządzenia do przepuszczania wód zapewniają bezpieczne:
1) przepuszczanie maksymalnego przepływu budowlanego określonego zgodnie z § 47–49,
2) zachowanie bezpiecznego wzniesienia korony tej budowli ustalone zgodnie z § 58
uwzględniając transformację fali wezbraniowej przez istniejący zbiornik.
1. Progi wlotów urządzeń do przepuszczania wody budowlanej umieszcza się co najmniej 0,5 m ponad dnem koryta lub osadnika rumowiska specjalnie wykonanego przed wlotem do tych urządzeń.
2. Wloty do urządzeń, o których mowa w ust. 1, wyposaża się w kraty chroniące przed przedostaniem się ciał pływających i wleczonych po dnie. Konstrukcja krat umożliwia ich okresowe oczyszczanie.
§ 64. Regulacja przepływu oraz przepuszczanie wezbrań i lodu
Budowle hydrotechniczne projektuje się w taki sposób, aby zapewniały:
1) regulowanie przepływu wody zgodnie z wymaganiami ustalonymi w instrukcji gospodarowania wodą oraz w instrukcji eksploatacji i użytkowania budowli;
2) bezpieczne przepuszczanie przepływów wezbraniowych z zachowaniem bezpiecznego wzniesienia korony tej budowli ponad poziomy wód występujące przy tych przepływach;
3) bezpieczne przepuszczanie lodu.
1. Przepływy wód przez budowle piętrzące przepuszcza się przez przelewy i spusty, w tym działające ciśnieniowo, oraz przez inne budowle hydrotechniczne przystosowane do tego celu.
2. Zdolność przepustowa przelewów w normalnych warunkach eksploatacji powinna wynosić co najmniej 80 % przepływu miarodajnego. Pozostała część przepływu może być przeprowadzona przez inne urządzenia upustowe do przepuszczania wód, z uwzględnieniem § 67.
3. Przy ustalaniu warunków przepuszczania przepływu miarodajnego dla normalnych warunków pracy budowli hydrotechnicznej nie uwzględnia się określonej liczby spustów, sztolni, lewarów i turbin.
4. Liczbę spustów, sztolni, lewarów i turbin, których nie uwzględnia się przy ustalaniu warunków przepuszczania przepływu miarodajnego, określa załącznik nr 7 do rozporządzenia.
5. Przy ustalaniu warunków przepuszczania przepływu kontrolnego przyjmuje się, że czynne są wszystkie urządzenia przystosowane do przeprowadzenia wód wezbraniowych.
1. Przepływy wezbraniowe miarodajny i kontrolny wprowadza się bezpiecznie przez urządzenia upustowe budowli hydrotechnicznej do koryta rzeki lub kanału poniżej tej budowli.
2. Dopuszcza się przepuszczanie części przepływu wezbraniowego poza korytem rzeki i urządzeniami upustowymi budowli hydrotechnicznej dla zbiorników wodnych:
1) nizinnych o pojemności całkowitej do 10 mln moraz dla stopni wodnych utrzymujących poziom wody górnej w korycie rzeki, przez obszar zalewowy, pod warunkiem zabezpieczenia go przed powstaniem nowego koryta rzeki;
2) górskich, jeżeli część przepływu wezbraniowego, która jest przeprowadzana przez przelewy stokowe lub siodła terenowe na nieumocnione skaliste zbocza bez koryta odpływowego do rzeki, nie przekracza przepływu wezbraniowego o prawdopodobieństwie pojawienia się p = 5 %.
§ 67. Awaryjne urządzenia przy ciśnieniowych spustach i sztolniach
Stosowanie działających ciśnieniowo spustów i sztolni, jako jedynych urządzeń do przepuszczenia wód wezbraniowych, jest możliwe tylko pod warunkiem, że przepływy te mogą być w całości przeprowadzone również awaryjnymi urządzeniami do przepuszczania wód, takimi jak kanały ulgi lub przelewy awaryjne.
§ 68. Samoczynne przelewy do przeprowadzania przepływu wezbraniowego
W przypadku braku możliwości uzyskania ostrzeżenia o zbliżającym się wezbraniu wód, dającego czas na przygotowanie rezerwy powodziowej w zbiorniku lub otwarcie na czas budowli upustowej, w szczególności na rzekach o gwałtownych wezbraniach, zapewnia się możliwość przeprowadzenia całego przepływu wezbraniowego przez przelewy działające samoczynnie.
§ 69. Przepuszczanie przepływu miarodajnego przy awarii zamknięcia przelewu
W przypadku awarii jednego z zamknięć przelewów konstrukcja budowli hydrotechnicznej zapewnia możliwość przeprowadzenia przepływu miarodajnego przez pozostałe przęsła przelewu, a także przez spusty, sztolnie, lewary i turbiny, których liczba jest pomniejszona o liczbę określoną w załączniku nr 7 do rozporządzenia, oraz przez śluzę, jeżeli przysto-sowano ją do przepuszczenia wezbrań, przy zachowaniu bezpiecznego wzniesienia korony budowli hydrotechnicznej niemniejszego niż wymagane w wyjątkowych warunkach pracy tej budowli.
1. Jazy lub przelewy z zamknięciami mają co najmniej trzy przęsła.
2. Jeżeli łączne światło przęseł jazów lub przelewów nie przekracza 6 m, to liczba przęseł może być zmniejszona do dwóch.
3. Przy świetle jazu nieprzekraczającym 3 m dopuszcza się zastosowanie jednego przęsła.
1. Rurociągi i sztolnie odprowadzające wody z przelewów wieżowych zapewniają bezciśnieniowy odpływ wody występujący przy maksymalnym poziomie piętrzenia, jednak nieprzekraczający 1,5-krotnej wielkości przepływu kontrolnego.
2. Dopuszcza się stosowanie przewodów ciśnieniowych pod warunkiem zapewnienia wysokiej niezawodności ich szczelności.
§ 72. Ochrona dna koryta i ograniczenie przepływu jednostkowego
Przęsła jazów i przelewów konstruuje się tak, aby przy przejściu przepływu miarodajnego przez wszystkie czynne przęsła budowli hydrotechnicznej nie wystąpiła nadmierna erozja dna koryta odpływowego i aby na progach przęseł jazów i przelewów nie został przekroczony przepływ jednostkowy w wysokości 30 m/(sm).
1. Jazy i przelewy konstruuje się tak, aby zapewniały pełną zdolność przepustową w okresie zimowym.
2. Konstrukcja zamknięć oraz światło przęseł jazów i przelewów umożliwia przepuszczanie lodu bez konieczności całkowitego otwierania ich przęseł.
1. Zbiornik wodny wyposaża się w spusty umożliwiające całkowite jego opróżnienie. Spusty można wykorzystywać do przeprowadzania wód wezbraniowych oraz wód budowlanych.
2. Przy ustalaniu czasu opróżniania zbiornika i natężenia przepływu wód do dolnego stanowiska budowli piętrzącej uwzględnia się warunki bezpieczeństwa górnego i dolnego stanowiska.
1. Przewody spustowe w ziemnej budowli piętrzącej są monolityczne – żelbetowe lub z betonu słabo zbrojonego. W projektowaniu przewodów spustowych uwzględnia się wpływ przemieszczeń i deformacji zapory wraz z podłożem.
2. Dopuszcza się stosowanie przewodów spustowych wykonanych jako rurociągi ułożone w przełazowych galeriach żelbetowych lub z betonu słabo zbrojonego.
3. Dopuszcza się stosowanie przewodów spustowych wykonanych jako nieobetonowane i nieprefabrykowane rurociągi stalowe lub z tworzyw sztucznych bezpośrednio w gruncie przy wysokości piętrzenia wody nieprzekraczającej 2 m.
4. Dopuszcza się stosowanie przewodów spustowych wykonanych jako rurociągi prefabrykowane w przepustach wałowych pod warunkiem posadowienia ich na monolitycznym fundamencie i zapewnienia szczelności połączeń.
5. Przewody spustowe oraz przepusty wałowe zabezpiecza się przed szkodliwą filtracją wzdłuż ich ścian.
§ 76. Zabezpieczenie wlotów do spustów kratami
Wloty do spustów zabezpiecza się kratami o odpowiednio dobranych prześwitach, z możliwością podnoszenia i oczyszczania krat.
1. Spusty są co najmniej dwuprzewodowe, z możliwością wyłączenia z pracy jednego przewodu w celu przeprowadzenia remontu i przeglądu, przy zachowaniu sprawności pozostałych spustów.
2. Dopuszcza się stosowanie spustów jednoprzewodowych, w przypadku gdy całkowita pojemność zbiornika obsługiwanego przez ten spust nie przekracza 0,2 mln moraz wysokość piętrzenia jest niższa niż 2 m lub gdy istnieją inne urządzenia mogące przejąć funkcję spustu.
§ 78. Przepuszczanie części przepływu po terenie zalewowym
Dopuszcza się przepuszczanie części przepływu po terenie zalewowym obok jazu lub przelewu, jeżeli nie spowoduje to zagrożenia życia ludzi, mienia, środowiska lub infrastruktury.
1. Usytuowanie, kształty i wymiary wlotów do urządzeń upustowych budowli hydrotechnicznej projektuje się w taki sposób, aby zapewnić:
1) łagodne wprowadzenie do nich wody i ograniczenie zaburzeń przepływu wody;
2) uniknięcie:
a) zagrożenia podmyciem tych budowli, budowli sąsiednich i brzegów,
b) utrudnień w ruchu statków,
c) utrudnień w doprowadzaniu wody do miejsc położonych w pobliżu ujęć.
2. Dla budowli hydrotechnicznej klasy I i II zdolność przepustową i kształt budowli hydrotechnicznej upustowej oraz urządzeń do rozpraszania energii strumienia wody sprawdza się doświadczalnie na modelach fizycznych wykonanych w skali zapewniającej prawidłowe odwzorowanie badanych zjawisk fizycznych, z tym że nie dotyczy to przepustów wałowych.
§ 80. Ochrona wlotów budowli upustowych przed lodem i przedmiotami
Wloty budowli hydrotechnicznej upustowej, w których mogą się zatrzymywać przedmioty pływające lub lód, chroni się kratami lub fartuchami lodowymi i izbicami.
§ 81. Urządzenia rozpraszające energię i umocnienie koryta
Budowlę hydrotechniczną upustową zaopatruje się w urządzenia do rozpraszania energii strumienia wody oraz umacnia się skarpy i dno koryta cieku w celu ochrony budowli i brzegów przed podmyciem zagrażającym ich stateczności i trwałości. Urządzenia te dostosowuje się do przepływów odpowiadających wielkości przepływu kontrolnego.
§ 82. Kształtowanie przelewów i zabezpieczenie przed kawitacją
Kształt powierzchni przelewów dobiera się tak, aby nie powstawały na nich podciśnienia mogące spowodować kawitację, lub wykonuje się je w taki sposób, aby kawitacja nie powodowała ich niszczenia. W spustach stosuje się napowietrzanie lub dodatkowo opancerzenie zmniejszające skutki kawitacji.
Pełna treść aktu: w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budowle hydrotechniczne i ich usytuowanie.