Zwrot nieruchomości

Zwrot nieruchomości to przywrócenie prawa do nieruchomości podmiotowi, któremu wcześniej je odebrano, przekazano albo ograniczono możliwość korzystania z niej, albo oddanie nieruchomości właścicielowi po ustaniu podstawy jej zajęcia. Termin ten nie oznacza jednej, jednolicie uregulowanej instytucji. Jego znaczenie zależy od podstawy prawnej i rodzaju nieruchomości.

Najważniejszym przypadkiem jest zwrot nieruchomości wywłaszczonej. Może on nastąpić, gdy nieruchomość stała się zbędna na cel, dla którego dokonano wywłaszczenia, na zasadach określonych w przepisach o gospodarce nieruchomościami. Zwrot ma charakter restytucyjny, ponieważ zmierza do odtworzenia stanu sprzed wywłaszczenia. W razie zwrotu nieruchomości osoba uprawniona przekazuje Skarbowi Państwa albo jednostce samorządu terytorialnego otrzymane odszkodowanie, a także rozlicza inne świadczenia związane z wywłaszczeniem. Odszkodowanie pieniężne podlega waloryzacji.

Jeżeli zwracana jest tylko część nieruchomości, rozliczenie odszkodowania ustala się odpowiednio do zakresu zwrotu. Uwzględnia się również zmiany wartości nieruchomości po wywłaszczeniu, natomiast nie bierze się pod uwagę samej zmiany jej przeznaczenia. W określonych sytuacjach zwrot może obejmować nieruchomość zamienną albo wymagać dopłaty pieniężnej. Koszty postępowania zwrotowego ponosi właściwy podmiot publiczny.

Pojęcie zwrotu występuje także przy zajęciu lub przejęciu nieruchomości na potrzeby Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej. W takim przypadku oznacza oddanie nieruchomości po zakończeniu okresu lub celu, dla którego została zajęta albo przejęta, z zachowaniem szczególnych warunków określonych w przepisach.

W gospodarowaniu nieruchomościami państwowymi zwrot może również oznaczać przekazanie nieruchomości właściwemu podmiotowi publicznemu, w tym w związku ze zmianą sposobu zarządzania albo zagospodarowania. Nie jest to jednak tożsame ze zwrotem wywłaszczonej nieruchomości, ponieważ nie musi prowadzić do restytucji na rzecz byłego właściciela.