Zwolnienie

„Zwolnienie” jest w prawie określeniem ustania obowiązku, ograniczenia jego zakresu albo uwolnienia osoby od określonej odpowiedzialności, funkcji, kary lub opłaty. Znaczenie tego terminu zależy od dziedziny prawa i przepisu, w którym został użyty. Nie oznacza ono zawsze całkowitego i bezwarunkowego wyłączenia obowiązku.

W prawie publicznym zwolnienie może polegać na niepobieraniu należności, na przykład opłaty za korzystanie ze śluz lub dróg wodnych. Przepisy mogą wskazywać określone podmioty, rodzaje jednostek, cele korzystania albo sytuacje, w których zwolnienie przysługuje. Czasem przewidują także obniżenie opłaty, które nie jest pełnym zwolnieniem. Zastosowanie zwolnienia może być uzależnione od spełnienia warunków określonych w ustawie lub w prawie Unii Europejskiej.

W prawie karnym i karnym wykonawczym termin ten odnosi się między innymi do warunkowego przedterminowego zwolnienia, czyli wcześniejszego zakończenia wykonywania kary pozbawienia wolności pod warunkami przewidzianymi przez prawo. Zwolnienie może też oznaczać zakończenie pobytu w zakładzie karnym oraz związane z tym obowiązki organów, w tym udzielenie osobie zwalnianej informacji lub pomocy. W odniesieniu do środków karnych może oznaczać zwolnienie z obowiązku ich dalszego wykonywania, jeżeli spełnione zostały ustawowe przesłanki.

W postępowaniu karnym zwolnienie może dotyczyć osoby pełniącej funkcję procesową, na przykład obrońcy z urzędu. Oznacza wtedy uchylenie obowiązku dalszego wykonywania tej funkcji, przy czym sąd może określić, czy dotychczasowy obrońca pozostaje zobowiązany do działania do czasu ustanowienia następcy.

W prawie spółek zwolnienie może oznaczać odebranie wspólnikowi obowiązku prowadzenia spraw spółki albo wyłączenie go od udziału w głosowaniu w sprawach dotyczących jego odpowiedzialności wobec spółki. W takich przypadkach pełni funkcję instrumentu ochronnego i zapobiega podejmowaniu decyzji przez osobę bezpośrednio zainteresowaną ich wynikiem. Zwolnienie może być stałe lub czasowe, bezwarunkowe albo zależne od spełnienia określonych przesłanek.