Związek małżeński

Związek małżeński to prawnie uznany, trwały stosunek osobisty i majątkowy powstający przez zawarcie małżeństwa zgodnie z wymaganiami określonymi w prawie. W polskim systemie prawnym małżeństwo jest zawierane przez złożenie przez kobietę i mężczyznę jednoczesnych oświadczeń o wstąpieniu w związek małżeński. Oświadczenia składa się co do zasady przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego. Skutki cywilne może także wywołać małżeństwo zawarte w formie wyznaniowej, jeżeli spełnione są wymagania przewidziane w przepisach, a w określonych sytuacjach oświadczenia mogą zostać złożone przed konsulem albo przez pełnomocnika.

Zawarcie małżeństwa wymaga spełnienia warunków formalnych i braku przeszkód małżeńskich. W szczególności niedopuszczalne jest pozostawanie już w innym związku małżeńskim. W razie bezpośredniego zagrożenia życia jednej ze stron przepisy przewidują uproszczenie niektórych formalności. Małżeństwo powstaje z chwilą prawidłowego złożenia wymaganych oświadczeń oraz sporządzenia aktu małżeństwa, a w przypadku małżeństwa wyznaniowego także po przekazaniu dokumentów do urzędu stanu cywilnego.

Najważniejsze skutki małżeństwa:

• powstanie wzajemnych praw i obowiązków małżonków, w tym obowiązku wspólnego pożycia, wzajemnej pomocy i współdziałania dla dobra rodziny;
• powstanie określonych więzi majątkowych. Jeżeli małżonkowie nie ustanowią innego ustroju, co do zasady powstaje wspólność ustawowa obejmująca składniki majątkowe nabyte w czasie małżeństwa;
• znaczenie dla odpowiedzialności za zobowiązania podatkowe, zarządu majątkiem oraz sytuacji prawnej rodziny;
• wpływ na niektóre procedury medyczne, w których wymagana jest zgoda małżonka;
• szczególne skutki w prawie karnym, cywilnym, rodzinnym i postępowaniu sądowym.

Małżeństwo może ustać wskutek śmierci małżonka albo rozwodu. Może również zostać unieważnione, jeżeli przy jego zawarciu występowała ustawowa przeszkoda lub naruszenie wymaganych warunków. Przepisy regulują także ustalenie nieistnienia małżeństwa oraz skutki zawarcia nowego związku po prawomocnym zakończeniu wcześniejszego postępowania. Długoletnie trwanie małżeństwa może mieć ponadto znaczenie przy przyznawaniu odznaczeń państwowych.