Zażalenie sądowe

Zażalenie sądowe to środek zaskarżenia służący do zakwestionowania określonego postanowienia, zarządzenia albo innej czynności procesowej, jeżeli przepisy przewidują taką możliwość. Umożliwia kontrolę decyzji podjętej w toku postępowania, bez konieczności zaskarżania wyroku kończącego sprawę.

Zażalenie nie przysługuje na każde rozstrzygnięcie. Jego dopuszczalność, termin, właściwość sądu oraz skutki wniesienia określa ustawa właściwa dla danego postępowania. W zależności od rodzaju sprawy może być rozpoznawane przez sąd wyższej instancji, inny skład sądu, który wydał zaskarżone rozstrzygnięcie, albo przez Sąd Najwyższy. W postępowaniu cywilnym występują między innymi zażalenia do innego składu sądu pierwszej instancji oraz zażalenia do Sądu Najwyższego. W postępowaniu karnym zażalenie może dotyczyć przykładowo odmowy wyznaczenia obrońcy z urzędu. W sprawach karnych wykonawczych służy między innymi do zaskarżania niektórych decyzji dotyczących wykonywania tymczasowego aresztowania lub innych uprawnień osoby pozbawionej wolności.

Najważniejsze cechy zażalenia:

• jest dostępne tylko wtedy, gdy przepis wyraźnie je przewiduje;
• podlega wymaganiom formalnym, w tym wskazaniu zaskarżonego rozstrzygnięcia i żądania;
• powinno zostać wniesione w ustawowym terminie, który w niektórych postępowaniach wynosi 7 dni;
• może wymagać uiszczenia opłaty;
• może prowadzić do utrzymania, zmiany albo uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Zażalenie podlega kontroli również pod względem formalnym. Spóźnione, nieopłacone lub niedopuszczalne może zostać odrzucone bez merytorycznego rozpoznania. Szczególne zasady dotyczą także sposobu wniesienia pisma, w tym obowiązku użycia systemu teleinformatycznego w niektórych postępowaniach rejestrowych. Termin ten występuje przede wszystkim w postępowaniu cywilnym, karnym i karnym wykonawczym, a także w sprawach podatkowych, gdy Ordynacja podatkowa przewiduje zażalenie na postanowienie.