Zastrzeżenie

Zastrzeżenie w prawie oznacza dodatkowe postanowienie, warunek, ograniczenie albo sprzeciw związany z określoną czynnością, decyzją, uprawnieniem lub stanowiskiem. Termin ten nie ma jednej, uniwersalnej definicji i może pełnić różne funkcje zależnie od dziedziny prawa oraz przepisu, w którym został użyty. Zastrzeżenie może wpływać na zakres skutków prawnych, sposób wykonania obowiązku albo możliwość dokonania czynności.

Najczęstsze znaczenia zastrzeżenia to:

• warunek lub ograniczenie, pod którym organ udziela zgody albo podejmuje rozstrzygnięcie. Naruszenie takiego zastrzeżenia może prowadzić do zakwestionowania czynności lub innych skutków przewidzianych w przepisach;
• uwaga albo sprzeciw uczestnika postępowania wobec projektu, ustaleń lub wyników czynności. Zastrzeżenia mogą podlegać rozpatrzeniu, zaopiniowaniu albo uzasadniać zmianę wcześniejszej oceny;
• postanowienie umowne lub ustawowe dotyczące określonego uprawnienia, na przykład wskazania osoby uprawnionej do otrzymania świadczenia z umowy ubezpieczenia, z możliwością późniejszej zmiany tego wskazania;
• zastrzeżenie kolejności zaspokojenia albo pierwszeństwa ograniczonego prawa rzeczowego. W takim przypadku może być konieczne ujawnienie zastrzeżenia w księdze wieczystej;
• wyłączenie lub ograniczenie kompetencji, na przykład zastrzeżenie osobistego wykonania określonych czynności przez uprawniony organ;
• żądanie dokonania czynności przed innym organem niż organ wskazany w wezwaniu, jeżeli przepisy dopuszczają takie zastrzeżenie.

W Kodeksie cywilnym zastrzeżenie może dotyczyć między innymi terminu spełnienia świadczenia, warunku albo osoby uprawnionej z umowy ubezpieczenia. W postępowaniu administracyjnym i podatkowym może oznaczać sprzeciw, szczególne żądanie strony lub dodatkowy warunek wykonania czynności. W prawie nieruchomości występuje zarówno jako element zgody organu, jak i stanowisko uczestnika postępowania. W prawie wodnym może określać charakter oceny, w tym ocenę z zastrzeżeniami. Skutki zastrzeżenia zawsze zależą od jego treści, podstawy prawnej oraz formy wymaganej dla danej czynności.